KURDPLAT

وەزارەتی بازرگانیی عێراق خزمەتگوزاری زیادکردنی منداڵانی خوار تەمەن 12 ساڵی بۆ سەر کارتی بەشە خۆراکی ئەلیکترۆنی زیادکرد.

 وەزارەتی بازرگانیی عێراق، ئەم هەنگاوە لە چوارچێوەی بە دیجیتاڵکردنی خزمەتگوزارییەکان و کەمکردنەوەی رۆتین و قەرەباڵغی فەرمانگەکانی خۆراک گیراوەتە بەر.

تاڵیب حەسەن نیعمە، بەڕێوەبەری گشتی فەرمانگەی پلاندانان و بەدواداچوون لە وەزارەتەکە رایگەیاندووە، "خزمەتگوزارییەکە ئێستا لە لقەکانی خۆراک لە پارێزگاکانی، سەڵاحەدین، واست، میسان، زیقار، دهۆک، هەڵەبجە، بابل، دیوانییە، و موسەننا، لەگەڵ بەشێک لە لقەکانی بەغدا لە (سەدر، رەسافە، و سەید شوهەدا) بەردەستە”.

وەزارەتەکە دەڵێت، "پلانێکی تۆکمەمان هەیە بۆ ئەوەی ئەم خزمەتگوزارییە بەشێوەیەکی قۆناغ بە قۆناغ سەرجەم پارێزگاکانی دیکەی عێراقیش بگرێتەوە، بەمەبەستی ئاسانکاریکردن بۆ هاوڵاتییان و گەیاندنی خزمەتگوزارییەکان بە خێرایی و بە کوالێتییەکی بەرزتر".

گوتەبێژی فرێدریش مێرتس، راوێژکاری ئەڵمانیا رۆژی دووشەممە رایگەیاند، ئەو جەنگەی لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بە هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران دەستیپێکردووە، "هیچ پەیوەندییەکی بە ناتۆوە نییە" و "جەنگی ناتۆ نییە."

رەتکردنەوەی گوشارەکانی ترەمپ

ئەم لێدوانەی ئەڵمانیا دوای ئەوە هات کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رۆژی یەکشەممە داوای لە چەند وڵاتێک کرد، لەنێویاندا فەرەنسا و بەریتانیا، هاوکاربن لە دابینکردنی ئاسایشی تەنگەی هورمز.

ترەمپ دواتر گوشارەکانی بۆ سەر هاوپەیمانەکانی لە ناتۆ زیاتر کرد و بە میدیای بەریتانیای راگەیاند، ئەگەر ئەندامانی ناتۆ بەشدار نەبن لە کردنەوەی رێڕۆکە، هاوپەیمانییەکە رووبەڕووی ئایندەیەکی "زۆر خراپ" دەبێتەوە.

شتیفان کۆرنێلیۆس، گوتەبێژی مێرتس لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەڤانیدا گوتی، "ناتۆ هاوپەیمانییەکە بۆ بەرگریکردن لە خاک" و لە دۆخی ئێستادا "هیچ بڕیارێکی فەرمی بۆ بڵاوەپێکردنی هێزی ناتۆ لە ئارادا نییە."

داوای روونکردنەوە لە ئەمریکا و ئیسرائیل

گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا لە هەمان کۆنفرانسی رۆژنامەڤانیدا ئاماژەی بەوە کرد، وڵاتەکەی پێویستی بەوەیە لە ئیسرائیل و ئەمریکا تێبگات "لە چ خاڵێکدا ئامانجە سەربازییەکانیان لە ئێران بەدی دێن."

مێرتس رۆژی هەینی رایگەیاند، جەنگی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست دەبێت لە زووترین کاتدا کۆتایی بێت، چونکە "سوود بە کەس ناگەیەنێت و زیانی ئابووریی گەورە بە زۆر لایەن دەگەیەنێت، لەوانەش ئەڵمانیا."

بۆریس پیستۆریۆس: ئەمریکا بێ راوێژ جەنگی دەستپێکردووە

بۆریس پیستۆریۆس، وەزیری بەرگریی ئەڵمانیا رایگەیاند، وڵاتەکەی دەیەوێ هەموو لایەنەکان رێگری لە "پەرەسەندنی زیاتری سەربازی" بکەن.

بۆریس پیستۆریۆس گوتی، "هیچ بەشدارییەکی سەربازی" لە لایەن ئەڵمانیاوە نابێت، بەڵام بەرلین ئامادەیە پشتگیریی هەوڵە دیپلۆماسییەکان بکات بۆ گەرەنتیی هاتووچۆی سەلامەت لە رێگەی تەنگەی هورمزەوە.

وەزیری بەرگریی ئەڵمانیا رەخنەی لە شێوازی دەستپێکردنی جەنگەکە گرت و گوتی، "ئێمە لە دۆخێکداین کە خۆمان دروستمان نەکردووە...ئەم جەنگە بێ هیچ راوێژێک دەستیپێکرد."

بۆریس پیستۆریۆس ئاماژەی بەوەش کرد کە بەرپرسیارێتیی سەرەکیی ئەڵمانیا پاراستنی باڵی رۆژهەڵاتی ناتۆ و ناوچەکانی باکوورە و "ناتوانین لە هەموو شوێنێکی جیهاندا بین."

بۆریس پیستۆریۆس بە گومانەوە پرسیاری لە داواکارییەکەی سەرۆکی ئەمریکا کرد و گوتی: "دۆناڵد ترەمپ چاوەڕێی چی لە چەند کەشتییەکی جەنگیی ئەورووپی دەکات لە تەنگەی هورمز کە هێزی دەریایی مەزنی ئەمریکا خۆی نەتوانێت بە تەنیا ئەنجامی بدات؟ ئەمە ئەو پرسیارەیە کە لە خۆی دەکەم."

کۆمپانیای نەوتی باکوور بڕیاری دا کارەکانی چوار کێڵگەی نەوتى کەرکووک بەتەواوی بگرێتەوە دەست، دوای کشانەوەی کۆمپانیای بی پی لەو کێڵگانە. ئەو هەنگاوە بۆ ساڵێکە.

ئەو بڕیارەی کۆمپانیای نەوتی باکوور بە نووسراوێکى بەڕێوەبەری کۆمپانیاکە بووە کە لە 7ی ئاداری 2026 دەریکردووە.

بە گوێرەی بڕیارەکە، کۆمپانیای نەوتی باکوور سەرجەم کارەکان لە کێڵگەکانی نەوتی کەرکووک بەتەواوی وەردەگرێتەوە، لەنێویاندا پێداویستییە گرنگەکانی کارپێکردن و ئەرکە هاوبەشەکان بۆ بەرهەمهێنان بۆ ساڵێک.

سەرچاوەیەکی بەرپرس لە کۆمپانیای نەوتی باکوور راگەیاند، ئەو بڕیارە هەمان رۆژی کشانەوەی کارمەندانى کۆمپانیاکە دەرکراوە.

بەگوێرەی نووسراوەکە، دەرچوونی ئەو بڕیارە بۆ ئەوە گەڕێندراوەتەوە کە کشانەوەی کۆمپانیای بی پی کاریگەریی نەرێنی دەبێت لەسەر کێڵگەکان کە لەلایەن ئەو کۆمپانیایەوە سەرپەرشتى دەکران.

بڕیارەکە هەر چوار کێڵگەی (بای حەسەن، خەباز، جەمبوور، کەرکووک) دەگرێتەوە و بەشێک لەو ئەرکانەی کە لە بری بی پی لەلایەن کۆمپانیای نەوتی باکوور ئەنجام دەدرێن، چاککردنەوە و پشکنینی بۆری و قووفڵەکانی نەوتە لەو کێڵگانە.

کشانەوەی ئەو کۆمپانیا بەریتانییە لە کێڵگەکانی کەرکووک بەهۆی دۆخی شەڕە لە ناوچەکە، کە لە 28ی شوباتەوە جەنگی ئێران لەگەڵ ئەمریکا و ئیسرائیل دەستی پێکردووە و کاریگەری لەسەر عێراق هەبووە.

رۆژی 1ی ئابی 2024 محەممەد شیاع سوودانی، سەرۆکوەزیرانی عێراق، سەرپەرشتیی رێوڕەسمی واژۆکردنی یاداشتێکی لێکتێگەیشتنی نەوتی گشتگیری لەنێوان وەزارەتی نەوت و کۆمپانیای نەوتی بی پی کرد، بۆ پەرەپێدانی کێڵگەکانی بەرهەمهێنانی نەوت و گازی کەرکووک و رێورەسمى چالاککردنى گرێبەستەکان لەنێوان وەزارەتى نەوتى عێراق لەگەڵ کۆمپانیا بەریتانیەکە لە 26ى ئادارى 2025 لە بەغدا واژۆ کرا.

بە گوێرەى گرێبەستەکە، دەبوو کۆمپانیاى بی پی لە کێڵگەکانى کەرکووک کاربکات، بەشێکى بۆ بەرهەمهێنانى نەوت و ئەوى دیکەی بۆ وەبەرهێنانى گازى هاوەڵى ئەو کێڵگانەیە.

ماوەى گرێبەستەکە بۆ 16 ساڵە و بۆ بەرزکردنەوەى ئاستى بەرهەمهێنانى نەوت 500 هەزار بەرمیل و زیادکردنى وەبەرهێنانى گازى هاوەڵى کێڵگەکان، بەبڕى 400 ملیۆن پێ سێجا لە رۆژێکدا.

کۆمپانیای دی ئین ئۆی نەرویجی دەڵێ، هێرشە درۆنییەکانی ساڵی رابردوو بەرهەمهێنانی نەوتیان لە کێڵگەی نەوتی تاوکێ و پێشابوور لە پارێزگای دهۆک کەمکردەوە.

کۆمپانیای دی ئین ئۆ لە راپۆرتی ساڵانەی خۆیدا ئاماژە بەوە دەکات، لە ساڵی 2025دا رۆژانە لە هەردوو کێڵگەی تاوکێ و پێشابوور تێکڕا 70 هەزار و 92 بەرمیلی بەرهەمهێناوە، لە کاتێکدا ساڵی پێشتر لەو دوو کێڵگەیە 78 هەزار و 615 بەرمیلی بەرهەم دەهێنا.

ئێستاش جارێکی دیکە کۆمپانیاکە بەرهەمهێنانی نەوتی راگرتووەتەوە، ئەوەش بەهۆی مەترسی هێرشی درۆنییەوە.

کۆمپانیاکە باس لەوە دەکات، لە ئەنجامی ئەو هێرشانەی ساڵی رابردووەوە رۆژانە تێکڕا 8 هەزار و 512 بەرمیل رادەگیرا.

لەراپۆرتەکەدا ئاماژە بەوەدراوە، دوای 30 مانگ لە راگرتنی وەبەرهێنان لە گرێبەستی تاوکێ کە کێڵگەی نەوتی تاوکێ و پێشابوور دەگرێتەوە، دەست بە لێدانی بیری نوێ بۆ زیادکردنی بەرهەمهێنان و زیادکردنی یەدەگی کۆمپانیاکە کرا.

بەپێی پلانی کۆمپانیاکە، بڕیار بوو ئەم ساڵ ئاستی بەرهەمهێنان بۆ 100 هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا بەرزبێتەوە، بەڵام ئێستا لە هەردوو کیڵگەکە ئاستی بەرهەمهێنان سفرە.

کێڵگەی نەوتی تاوکی خاوەنی یەدەگێکی 145 ملیۆن بەرمیل نەوتی سەلمێنراوە و کۆمپانیای دی ئین ئۆ خاوەندارێتی 75٪ی دەکات و کۆمپانیای گەنەل ئینێرجیش خاوەندارێتی 25٪ەکەی دیکەی دەکات.

گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، تەنگەی هورمز بەڕووی ئەو وڵاتانەدا دادەخرێت کە دەیانەوێت زیان بە ئێران بگەیێنن، رێگەش نادرێت ئەو تەنگەیە بۆ هیچ هێرشێکی سەربازی دژی تاران بەکاربهێندرێت.

 لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەڤانیدا ئیسماعیل بەقایی، گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، "بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەکان، هیچ وڵاتێکی کەناراو رێگە نادات کەشتیی جەنگیی دووژمن بۆ بەهێزکردنی خۆی و ئەنجامدانی هێرش، بە ئاسایی لە ئاوەکانیدا هاتووچۆ بکات، بۆیە هێزە چەکدارەکانی ئێران بە وردی چاودێریی هاتووچۆی کەشتییەکان لە تەنگەی هورمز دەکەن."

ئەم هۆشدارییەی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە کاتێکدایە، گرژییەکانی ناوچەکە گەیشتوونەتە لووتکە و تاران چەندین جار رایگەیاندووە، رێگە نادات هیچ وڵاتێک خاک و ئاوی ناوچەکە بۆ لێدانی ئێران بەکاربهێنێت.

بەقایی نایشارێتەوە دۆخی تەنگەکە نائاساییە، بەڵام دەڵێت، "هیچ وڵاتێکی کەناراو لە بارودۆخێکی وەهادا ناتوانێت رێگە بدات کەشتی و بەلەمە جەنگییەکانی دووژمن بۆ بەهێزکردنی خۆیان و بۆ هەنگاوی دەستدرێژیکارانە دژی وڵاتە کەناراوەکە، هاتووچۆیەکی ئاساییان هەبێت."

لە بەرامبەر بۆچوونی تاران، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا داوا لە وڵاتان دەکات هاوکاریی بکەن لە پاراستنی تەنگەکە، بەڵام چەند وڵاتێك رەتیان کردووەتەوە، لەنێویاندا فەرەنسا، ئوسترالیا و ژاپۆن، بەڵام چەند وڵاتێکی دیکە دەڵێن، هەڵیدەسەنگێنن، لەنێویاندا بەریتانیا و کۆریای باشوور.

گوتەبێژەکەی وەزارەتی دەرەوەی ئێران دەڵێت، "نابێت بتوانن تەنگەی هورمز بەکاربهێنن بۆ گورز وەشاندن لە ئێران. ئەمە شتێکی لۆژیکییە و بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەکانیش پەسەند کراوە."