KURDPLAT

چەند وێنەیەکی بڵاوکراوە دەریدەخەن کە کەشتیی فڕۆکە‌هەڵگری ئەمریکیی (جێراڵد فۆرد) گەیشتووەتە دەریای نێوەڕاست.

وێنەکان ئەمڕۆ هەینی 20-02-2026 بڵاوکرانەوە و تێیاندا دەردەکەوێت، کەشتییەکە لە گەرووی جەبەل تارق بیندراوە، کە زەریای ئەتڵەسی بە دەریای نێوەڕاستەوە دەبەستێتەوە.

ئەمەش بەشێکە لە کۆکردنەوەی هێزە گەورەکەی ئەمریکا لە ناوچەکەدا.

جێراڵد فۆرد دووەم کەشتیی فڕۆکەهەڵگرە کە ئیدارەی ترەمپ لەم چەند هەفتەیەی رابردوودا رەوانەی ناوچەکەی کردووە.

هەر ئەمڕۆ هەینی، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، بیر لە هێرشکردنە سەر ئێران دەکاتەوە.

لە چەند هەفتەی رابردوویشدا کەشتیی فڕۆکەهەڵگری ئەبراهام لینکن و چەندین کەشتیی یاوەری گەیشتنە سنووری ئاویی ئێران لە دەریای عەرەبی.

جێراڵد فۆرد نوێترین، پێشکەوتووترین و گەورەترین کەشتیی جەنگیی ئەمریکایە کە 13 ملیار دۆلاری تێچووە، لە 22-07-2017وە خراوەتە خزمەتی سوپای وڵاتەکەوە.

درێژیی کەشتییەکە 337 مەترە، پانییەکەی 78 مەترە و بەرزییەکەی 76 مەترە. بە باری پڕەوە، کێشەکەی دەگاتە 100 هەزار تۆن.

خێرایی کەشتییەکە 55 کیلۆمەترە لە کاژێرێکدا، 4600 کارمەند و سەرباز لەخۆدەگرێت، 75 فڕۆکە دەتوانن لەسەری بنیشنەوە و بفڕن و دوو کورەی ئەتۆمیشی تێدایە بۆ دابینکردنی وزە.

تانیا تاهیر

-

لەسەرەتای هێرش و پەلامارەکانی حکومەتەکەی شەرعەوە بەوردی چاودێری دۆخی ڕۆژئاوام دەکرد، وەک کوردێک سەرنجم لەسەر هەموو جوڵەو لێکەوتەکانی بوو، بەیەقینەوە ئەوبڕوایەی لا دروست کردم کە ئەو هێرشە ناڕەوایانەی کرانە سەرخاک و کەرامەتی ڕۆژئاوای کوردستان تەنها داگیرکردنی خاک و هەوڵی سڕینەوەی جەستەیی تاکی کورد نەبون ، بەڵکو تاقیکردنەوەیەکی عەقڵانی بوون بۆ پێناسەکردنەوەی 'بەرژەوەندیی باڵای نەتەوەیی' و سەلماندنی ئیرادە و هۆشیاریی نەتەوەیی تاکی کورد .

 ئەگەر ستەم نەبوایە، ڕەنگە عەقڵی کوردی هێشتا لە چاوەڕوانیی گۆڕانکارییەکی دەرەکیدا بوایە، بەڵام فشاری ستەمکاری وایکرد کورد تێبگات کە تیشکی ناسنامە تەنها لەناو قوڵایی تاریکترین شەوەکاندا دەدرەوشێتەوە. ئەم وتارە هەوڵێکە بۆ شیکردنەوەی ئەو دەستکەوتە مەعنەوییانەی کە لە ناو جەرگەی ململانێکاندا گەشانەوە و بوونە بنەما بۆ گۆڕینی تێڕوانینی تاکی کورد بەرەو مۆدێرنیتەیەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی. لێرەوە دەمەوێت وەڵامی ئەو پرسیارە جەوهەریانە بەدەستبخەم؛ ئایا دەکرێت جەنگ و کوشتار ببێتە دەستکەوت ؟ چۆن هەستی نەتەوایەتی سنورە دەستکردەکانی تێکشکاند؟ چۆن سەلمێنرا 'خاک و مرۆڤ' پیرۆزترن لە هەر ئینتمایەکی مەزهەبی و ئایینی..؟ چۆن ئافرەتی کورد بووە کارەکتەری سەرەکی لە بڕیاری سیاسی و سەربازیدا؟ بۆ شرۆڤەکردنی وەڵامی هەریەک لەم پرسیارانە، ئەم وتارە دابەشی سێ تەوەری سەرەکی دەکەین: یەکەم: هێرش و زوڵم وەک میکانیزمی دروستکردنی هەستی نەتەوایەتی زۆربەی خوێندنەوە سیاسییەکان هێرش و کوشتار وەک ڕووداوێکی کاتی دەبینن کە کاریگەرییەکی سنوورداری هەیە. بەڵام ئەوەی لە ڕۆژئاوا ڕوویدا، سنووری ڕووداو تێپەڕاند و بووە پڕۆسەیەکی قووڵی نەتەوایەتی و فکری. 

ئەم پڕۆسەیە لە ئاستی تاکەوە دەستپێکرد، بەڵام بە خێرایی گەیشتە ئاستی بەکۆمەڵ ، و دواتر کاریگەرییەکانی بۆ ئاستی سیاسەتی نێودەوڵەتی گواسترایەوە. لێرەدا، پرسیاری سەرەکی ئەوەیە: چۆن زوڵم دەتوانێت ببێتە هۆکارێک بۆ دروستکردنی هەستی نەتەوایەتی و گۆڕینی سیاسەت؟ لە ڕوانگەی فەلسەفەی سیاسییەوە، ستەمکاری ئەگەرچی تا ئاستێکی دیاریکراو دەتوانێت گەلێک سەرکوت بکات، بەڵام کاتێک ستەم دەگاتە لوتکە، دەبێتە هۆی ڕابوونی "هۆشیاریی بوون".

 بۆ کوردی ڕۆژئاوا، مەترسیی سڕینەوەی مێژوویی لەلایەن هێزە تاریک پەرستەکانەوە، بوو بەو شۆکە مێژووییەی کە عەقڵی کوردی لە هەموو دنیا لە خەو ڕاپەڕاند. لێرەدا ستەم وەک "سوتەمەنی" بۆ ئیرادە کاری کرد، ئازاری هاوبەش بوو بەو چەسپە نەتەوەییەی کە سنورە دەستکردەکانی تێکشکاند و نیشانیدا کە چارەنوسی کورد لە هەر کوێ بێت، یەک پاکێجی دانەبڕاوە. بۆیە گرنگترین وەرچەرخان لە ئەزموونی ڕۆژئاوادا، گۆڕینی پێگەی کورد بوو لە "قوربانییەکی بێدەسەڵات"ەوە بۆ "بکەرێکی کارا". ئەمجارە کورد لەبری پەنابردن بۆ شیوەن، مۆدێلێکی نوێی لە بەرگری و بەڕێوەبردن پێشکەش کرد. 

ئەمە ئەو ڕاستیەی سەلماند نەتەوەیەک لەناو خۆڵەمێشی جەنگدا نەک هەر نامرێت، بەڵکو بە ناسنامەیەکی نوێوە دەست بە فڕین دەکاتەوە. ئەمە وایکرد ناسنامەی کورد لە پاڵ تاشەبەردی چیاکانەوە بگوازرێتەوە بۆ ناوەندی بڕیارە جیهانییەکان و پەرلەمانەکانی ئەورپا و کۆنگرێسی ئەمەریکا. کۆدەنگی کوردان لە هەموو تەمەنە جیاوازەکانەوە بە هاتنە سەرشەقامەکان و پشتگیری و دەربڕینی هەستی نەتەوایەتی لە ڕێگای سەرجەم پلاتفۆڕمەکانی ئینتەرنێت بو بەبەشێک لەخەباتی مەدەنی سەردەمیانە بۆ ڕەتکردنەوەی ستەم و سەلماندنی یەکڕیزی و داواکردنی مافی نەتەوەیی. هەروەها ئەو هەوڵە دیپلۆماسی و مەیدانییانەی کە لەوچەند ڕۆژەدا بۆ پشتیوانی ڕۆژئاوای کوردستان دران، لەو ساتەوەختەدا لەپێگەی بایەخێکی ستراتیژی بێوێنەدا خۆی نواند ، گرنگییەکەی تەنیا لەڕەهەندێکی سۆزداری نەتەوایەتیدا نەبوو، بەڵکو چەند خاڵێکی جەوهەری پێکا: 

• کاتێک سەرکردایەتی سیاسی کورد لە باشوور بێ گەڕانەوە بۆ ڕێسا نێودەوڵەتییەکان دەستبەکاربون و هەوڵی دبلۆماسیانەی خۆیان بۆ پشتگیری لە براکوردەکانیان لە ڕۆژئاوا دەردەبڕی، پەیامێکی ڕوون درایە (ئەمریکا، ڕووسیا و وڵاتانی ئەوروپا) کە: کورد کارەکتەرێکی سەربەخۆیە و برا و پشتیوانی یەکن نەک تەنیا پاشکۆی دەوڵەتانی ناوچەکە. هاوکێشەی "تەنیاکەوتنی کورد" ی گۆڕی بۆ "یەکبون و و پێکەوە بون". توانرا ئەو پەیامە بگەیەنن کە هێرش بۆ سەر شێخ مەقسوود یان حەسەکە، تەنیا ڕوبەڕوبونەوەی گروپێکی دیاریکراو نییە، بەڵکو ڕوبەڕوبونەوەی "ئیرادەی نەتەوەیی" هەموو کوردە. 

هەروەها لە ڕووی سەربازییشەوە، ئامادەیی بۆ ناردنی هێز یان یەکخستنی سەنگەر لە حەسەکە و دەوروبەری وای کرد، ورەی شەڕڤانان و خەڵکی مەدەنی بەرزبێتەوە هەست بکەن پشتیوانێکی ڕاستەقینەیان هەیە. بەهەموان توانیان ئەو پەیامە بگەیەنن کە برینی قامیشلۆ، ئازارە لە هەولێر و مەهاباد و ئامەد.

ئەم هەوڵانە "یەکێتیی ئازار" ی گۆڕی بۆ "یەکێتی نەتەوەیی". تەوەری دووەم: پێشخستنی نەتەوە بەسەر ئاییندا؛ بە بەڵگەی عەقڵی و شەرعی . لەفەلسەفەی حوکمڕانی و ژیانی کۆمەڵایەتیدا، "نەتەوە" وەک قەوارەیەکی سروشتی و خودایی، چوارچێوەیەکە کە ئایین لە ناویدا دەژێت. بەبێ بونی نەتەوەیەکی خاوەن کەرامەت و نیشتمانێکی ئارام، هیچ ئایینێک ناتوانێت پەیامە ڕەوشتی و مرۆییەکانی خۆی جێبەجێ بکات. بۆیە زۆرێک لە بیرمەندانی ئیسلامی و نوێخوازەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئایین دژی دەوڵەتی مەدەنی و نەتەوەیی نییە، ئەگەر دادپەروەری تێدا بێت؛ هەروەها لە تێڕوانینی نوێخوازانەی زۆرێک لە زانایانی ئیسلامیدا، چەندین دەق هەن کە دەبنە بنەما بۆ ئەوەی پاراستنی ناسنامە و خاکی نەتەوە لە پێشینە بێت. لێرەدا چەند خاڵێکی سەرەکی دەخەینە ڕوو کە دەسەلمێنن پاراستنی نەتەوە لەپێش ئاینەوەیە :

 • قورئانی پیرۆز دەفەرموێت: "وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ" (ئێمە نەوەی ئادەممان ڕێزدار کردووە). واتا مرۆڤ بەگشتی ڕێز لێگیراوە لای خوای گەورەوە، نەتەوەش کۆمەڵە مرۆڤێکن کە خودا خۆی ویستوویەتی جیاوازبن (لتعارفوا). کەواتە هەرهەوڵێک بۆسڕینەوەی نەتەوەیەک یان چەوساندنەوەی، دژایەتی ڕاستەوخۆی ویستی خودایە. بۆیە مامۆستایانی ئایینی نەتەوەخواز جەخت دەکەنەوە کە "پاراستنی نەتەوە، پاراستنی دینە"، چونکە نەتەوەی بێ ناسنامە، ئایینەکەشی دەبێتە ئامرازی دەستی داگیرکەر، کەواتە پاراستنی کەرامەتی نەتەوەیەک پێشینەی هەیە بەسەر سەپاندنی ئایینزایەکی دیاریکراودا.

 • قورئان نەتەوە وەک ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگر و پیرۆز دەبینێت کە بۆ ناسینی یەکتر دروستکراون، نەک بۆ سڕینەوەی یەکتر: (يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَىٰ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا... سورەتی الحجرات: ١٣( واتە: "ئەی خەڵکێنە! ئێمە ئێوەمان لە نێر و مێ دروستکردووە و کردوومانن بە (گەل - نەتەوە) و هۆزی جۆراوجۆر بۆ ئەوەی یەکتر بناسن." بەڵگەی عەقڵی ئەم دەقە پێمان دەڵێت ئەگەر خودا نەتەوەی وەک شوناسێک دیاری کردبێت، کەواتە پاراستنی ئەو شوناسە پاراستنی ویستێکی خوداییە. ئەمە دانپێدانانە بە فرەیی نەتەوەکان (وەک بنەمایەکی خودایی). 

• کاتێک پێغەمبەر (د.خ) چوو بۆ مەدینە، پەیماننامەیەکی لەگەڵ جولەکە و هۆزەکاندا واژۆ کرد کە ناونرا "بەڵگەنامەی مەدینە" (وەثیقە المدینە) لەوێدا دەستەواژەی "ئوممە/گەل" ی بەکارهێنا لەسەر بنەمای زەوی و نیشتمان، نەک ئایین. ئەمە دەسەلمێنێت کە "هاوڵاتیبوون" لە پێش ئایینەوە بووە بۆ بەڕێوەبردنی دەوڵەت (بە جیاوازی ئایینەوە) چەسپێنراوە. ئەمە وەک بنەمایەکی شەرعی بۆ "دەوڵەتی هاوڵاتیبون" دەبینرێت. کەواتە پێغەمبەر (د.خ) پێش ئەوەی دەوڵەتێک تەنها بۆمسوڵمانان دابمەزرێنێت، هاوپەیمانییەکی لەگەڵ هەموو پێکهاتەکانی مەدینە (جولەکە و تەنانەت عەرەبە بێبڕواکان) بەست. 

• پاراستنی نەتەوە و نیشتمان لە ئاییندا هاوتا و هاوتەریبە لەگەڵ پاراستنی خودی ئایین خۆی. پێغەمبەر (د.خ) دەفەرموێت: (مَنْ قُتِلَ دُونَ مَالِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ، وَمَنْ قُتِلَ دُونَ أَهْلِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ، وَمَنْ قُتِلَ دُونَ دِينِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ، وَمَنْ قُتِلَ دُونَ دَمِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ" (فەرمودەیەکی ڕاستە - رواه التزمذي. واتە: " هەرکەسێک لە پێناو پاراستنی سامانی، یان خێزان و نەتەوەکەی (أهله)، یان ئایینەکەی، یان خوێنیدا بکوژرێت، ئەوا شەهیدە." لێرەشدا پاراستنی (أهل) کە دەکرێت وەک نەتەوە و گەل لێکبدرێتەوە، خراوەتە ڕیزی شەهادەتەوە. 

• کاتێک پێغەمبەر (د.خ) ناچار کرا مەککە بەجێبهێڵێت، بە خەمناکییەوە سەیری شارەکەی کرد و فەرمووی: (ما أطيبَكِ من بلدٍ وأحبَّكِ إليَّ! ولولا أنَّ قومي أخرجوني منكِ ما سكنتُ غيرَكِ" (رواه الترمذي. ئەم فەرمودەیە دەری دەخات کە وابەستەیی بۆ "خاک و نیشتمان" هەستێکی سروشتی و شەرعییە. پاراستنی ئەو خاکەش کە نەتەوەی تێدا نیشتەجێیە، ئەرکێکی ئایینییە چونکە بەبێ خاک، ئایینیش جێبەجێ ناکرێت. بە کورتی: تێگەیشتنی دروستی ئیسلامی و هەڵوێستی ڕاستەقینەی زانایانی ئایینی نەتەوەخواز، جەختیان لەسەر ئەوە کردەوە کە نیشتمانپەروەری و پاراستنی کەرامەت، نەک هەر دژی ئایین نین، بەڵکو بەشێکی دانەبڕاون لە ئیمان و ئەرکی شەریعەت. تەوەری سێیەم : شۆڕش بە بەشداری کارای ئافرەتان و گۆڕینی هاوکێشە جێندەرییەکان بەشداریی ئافرەتان وژنان لە کایەی چەکداری و سیاسی و مەدەنی لە پەراوێزەوە بۆ ناوەند تەنها پێویستیەک نەبوو بۆ جەنگ، بەڵکو "شۆڕشێکی مەعریفی" بوو بۆ گۆڕینی هاوکێشە جێندەرییەکان . ئەمە وایکرد تێڕوانینی جیهان بۆ مرۆڤی کورد بگۆڕێت؛ کورد چیتر وەک نەتەوەیەکی خێڵەکی نابینرێت، بەڵکو وەک نەتەوەیەکی پێشکەوتنخواز کە مۆدێلی "ژن، ژیان، ئازادی" پێشکەش بە مرۆڤایەتی دەکات. بۆیە یەکێک لەقووڵترین ئەنجامەکان، گۆڕینی تێروانینی ڕۆڵی ژنان و ئافرەتان بوو.

لە ڕۆژئاوا لە ڕێگەی تێکشکاندنی ئەو بتە فکرییانەی کە ژنیان وەک "پلە دوو" دەبینی ، ژن وەک ئەکتەری سیاسی و خاوەن بڕیار دەرکەوت، نە وەک قوربانی. لەم ڕوانگەیەوە، ئازادیی ژن دیاری نییە کە پیاو یان دەسەڵات پێی ببەخشێت، بەڵکو مافێکی ئەزەلیە، دەستبەرداربونی مەحاڵە. بەشداری کارای ژنی کورد سەلماندی کە بەرگری ئەرکێکی ئەخلاقییە، ئەوان نەک تەنیا بۆ پاراستنی خاک، بەڵکو بۆ پاراستنی ناسنامەوهەبونی خۆیان چەکیان هەڵگرت. ئەم بەرگرییە بووە قەڵغانێک بۆ ڕێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی کۆمەڵکوژییەکان (وەک ئەوەی لە شەنگال ڕوویدا)، و وێنەی ژنی لە "قوربانییەک کە چاوەڕێی ڕزگارکەرە" گۆڕی بۆ "ڕزگارکەرێکی خۆبەخش". لە کۆمەڵگەیەکدا کە ساڵانێکی درێژ بەدەست عەقڵیەتی پیاوسالاری و خێڵەکییەوە دەیناڵاند، شۆڕش مۆدێلێکی نوێی پێشکەش کرد جیهان بە سەرسامییەوە سەیری ژنانی کوردی دەکرد کە لە یەک کاتدا لە دوو بەرەدا دەجەنگان: بەرەی دژی عەقڵیەتی کۆنەپەرستی و بەرەیەک دژی چەوساندنەوەی نەتەوایەتی بۆیە ئەمڕۆ دروشمی "ژن، ژیان، ئازادی" کە لە دڵی ئەم شۆڕشەوە سەرچاوەی گرت، بووەتە ناسنامەیەکی جیهانی بۆ ژنان بەگشتی و ژنی کورد چیتر تەنیا نوێنەرایەتی نەتەوەکەی ناکات، بەڵکو نوێنەرایەتی ئیرادەی هەموو ئەو ژنانە دەکات کە لە جیهاندا بۆ مافەکانیان تێدەکۆشن . تانیا تاهیر

کۆشکی سپی هۆشداریی تووند دەداتە کۆماری ئیسلامیی ئێران و رایدەگەیێنێت، بۆ تاران "کارێکی ژیرانە دەبێت" ئەگەر لەگەڵ واشنتن بگاتە رێککەوتن. هاوکات دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا جارێکی دیکە ئاماژەی بە ئەگەری دەستپێکردنی هێرشی سەربازی بۆ سەر ئەو وڵاتە کرد.

کارۆلین لیڤیت، گوتەبێژی کۆشکی سپی بە رۆژنامەڤانانی راگەیاند: "بۆ ئێران زۆر ژیرانە دەبێت رێککەوتن لەگەڵ سەرۆک ترەمپ و ئیدارەکەی واژۆ بکات."

هاوکات دۆناڵد ترەمپ لە هەژماری خۆی لە ترووس سۆشیاڵ جارێکی دیکە ئاماژەی بەوە کردووە، ئەگەر تاران نەیەتە سەر مێزی گفتوگۆ، بژارەی سەربازی لە ئارادایە.

ترەمپ لە پەیامێکدا هۆشداریی دایە بەریتانیا سەبارەت بە دەستبەرداربوون لە سەروەریی دوورگەکانی (چاگۆس) لە ئۆقیانووسی هیند و گوتی، بنکەی ئاسمانیی (دیێگۆ گارسیا) لەو ناوچەیەدا پێویستە "بۆ لەناوبردنی هەر هێرشێکی ئەگەری لەلایەن رژێمێکی ناجێگیر و مەترسیدارەوە [ئێران]، ئەگەر نەیەنە ژێر باری رێککەوتن."

ئەم لێدوانەی تڕەمپ دوای ئەوە دێت کە حکومەتی بەریتانیا رێککەوتووە لەسەر گێڕانەوەی دوورگەکانی "چاگۆس" بۆ مۆریس، بەو مەرجەی بنکە سەربازییە هاوبەشەکەی ئەمریکا و بەریتانیا لە "دیێگۆ گارسیا" بۆ ماوەی سەدەیەک بە کرێ لای بەریتانیا بمێنێتەوە.

هاوکات میدیاکانی ئەمریکا رایدەگەیێنن، سوپای ئەمریکا ئامادەکارییەکانی تەواو کردووە و ئەگەری هەیە لە کۆتایی ئەم هەفتەیەدا هێرشەکان دەستپێبکەن، هەرچەندە ترەمپ هێشتا بڕیاری کۆتایی نەداوە.

رۆژنامەی (وۆڵ ستریت جۆرناڵ) لە زاری بەرپرسانی ئەمریکاوە ئاشکرای کردووە، ترەمپ چەندین بژاردەی سەربازیی خراوەتە بەردەست کە ئامانجیان "گەیاندنی زۆرترین زیانە"، لەوانەش کوشتنی ژمارەیەکی زۆر لە سەرکردە سیاسی و سەربازییەکانی ئێران بە ئامانجی رووخاندنی حکومەت.

هەڵوێستی تاران: شەڕمان ناوێت

لە بەرامبەردا، مەسعوود پزیشکیان، سەرۆککۆماری ئێران رایگەیاند: "ئێمە شەڕمان ناوێت، بەڵام ئەگەر بیانەوێت ئیرادەی خۆیانمان بەسەردا بسەپێنن و سووکایەتیمان پێ بکەن، ئایا دەبێت قبووڵی بکەین؟"

عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێرانیش رایگەیاند، تاران سەرقاڵی داڕشتنی "چوارچێوەیەک گشتگیرە" بۆ گفتوگۆکانی داهاتوو لەگەڵ واشنتن. عێراقچی ئاماژەی بەوە کرد لەگەڵ ئەمریکا لەسەر "بنەما سەرەکییەکان" گەیشتوونەتە جۆرە لێکتێگەیشتنێک، بەڵام جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت "ئێران هێشتا دانی بە هێڵە سوورەکانی واشنتندا نەناوە."

کریس رایت، وەزیری وزەی ئەمریکا لە پاریس رایگەیاند، واشنتن رێگری لە ئێران دەکات ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی "بە هەر رێگەیەک بێت". ئەمە لە کاتێکدایە تاران هاوئاهەنگییەکانی لەگەڵ ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم کەمکردووەتەوە و رێگریی لە پشکنەرەکان کردووە سەردانی ئەو شوێنانە بکەن، کە لە مانگی حوزەیرانی رابردوو لەلایەن ئیسرائیل و ئەمریکاوە بۆردوومان کران.

لەکاتێکدا هەوڵە دیپلۆماسییەکان بەردەوامن، سوپای ئەمریکا فڕۆکەهەڵگری (USS Abraham Lincoln)ی لە دووریی 700 کیلۆمەتر لە کەناراوەکانی ئێران جێگیر کردووە و فڕۆکەهەڵگرێکی دیکەش بەرەو ناوچەکە بەڕێوەیە.

لە بەرامبەردا، سوپای پاسدارانی ئێران مانۆڕێکی سەربازیی بەرفراوانی لە گەرووی هورمز دەستپێکردووە و هەڕەشەی داخستنی ئەو رێڕەوە ئاوییە ستراتیژییەی جیهان دەکات کە بەشێکی زۆری نەوت و گازی جیهانی پێدا تێپەڕ دەبێت.

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، هۆشدارییەکی تووند دەداتە لایەنە سیاسییەکانی عێراق و رایدەگەیێنێت، "هەڵبژاردنەوەی نووری مالیکی وەک سەرۆکوەزیرانی داهاتووی عێراق، حکومەتی ئەمریکا ناچار دەکات بە تەواوەتی پێداچوونەوە بە پەیوەندییەکانی نێوان واشنتن و بەغدا بکات.

لێکەوتی خراپ بۆ گەلی عێراق

گوتەبێژێکی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، ئاماژەی بەوە کرد کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بە روونی لەو بارەیەوە هەڵوێستی خۆی دەربڕیوە و پێی وایە هەڵبژاردنی مالیکی "لێکەوتەی خراپی بۆ گەلی عێراق دەبێت." واشنتن جەخت دەکاتەوە کە بە دوای ئەو هاوبەشانەدا دەگەڕێت کە هاوڕان لەگەڵ ئامانجە ستراتیژییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا.

کارە لەپێشینەکانی ئەمریکا لە عێراق

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لیستێکی لەو ئامانجانە خستەڕوو کە لەم قۆناخەدا بۆیان گرنگە و گەڕانەوەی مالیکی وەک هەڕەشەیەک بۆ سەر ئەو ئامانجانە دەبینن، کە بریتین لە:

- کۆتاییهێنان بە هەژموونی ئەو میلیشیایانەی کە لەلایەن ئێرانەوە پشتگیری دەکرێن لەنێو سیاسەتی عێراق دا.

- نەهێشتنی هەڕەشەی ئەو گرووپانە بۆ سەر ئەمریکا، عێراق و ناوچەکە دروستی دەکەن.

- کەمکردنەوەی کاریگەری و هەژموونی ئێران لە عێراق.

- پێشخستنی پەیوەندییەکی بازرگانیی بەهێز لە نێوان عێراق و ئەمریکا و هاوبەشە هەرێمییەکان.

وەڵامێک بۆ مشتومڕی "ڤیتۆ"

ئەم هەڵوێستە فەرمییەی وەزارەتی دەرەوە دوای ئەوە دێت کە هەینیی رابردوو 13ی شوبات،  "ئایا هێشتا مافی ڤیتۆت هەیە بەرامبەر گەڕانەوەی مالیکی؟". ترەمپ لە وەڵامدا گوتبووی: "هەندێک بیرۆکەمان هەیە و دەبینین چی روودەدات."

ئەم لێدوانە ناروونەی ترەمپ بووە هۆی لێکدانەوەی جیاواز لەلایەن سەرکردە سیاسییەکانی عێراقەوە، بەڵام وەڵامە نوێیەکەی وەزارەتی دەرەوە بۆ رووداو پەیامەکە روون دەکاتەوە و ئاماژەیەکی بەهێزە بۆ ئەوەی کە گەڕانەوەی مالیکی هێڵی سوورە و دەبێتە هۆی گۆڕانی ریشەیی لە مامەڵەی واشنتن لەگەڵ عێراق.

شتێکی چاوەڕوانکراو بوو کە جیاوازی شاسواری پێش زیندان و دوای زیندان ئەرز و ئاسمانبێت و ئەوەش هۆکاری زۆرە و هەویرێکە ئاو زۆر دەکێشیت بەڵام لێدوان و قسەکانی شاسوار عبدلواحید زۆر نابەرپرسانە و پۆپۆلیستانەترن لەهەر هێز و کەسێکیتری پێش خۆی، ئێمە تەجروبەی بەشداری گۆڕانمان هەیە لە حکومەتی هەرێم، بە هەمان پاساوەکانی ئێستای شاسوار عبدلواحید، بەڕەچاوکردنی دۆخی جیاوازەوە هێشتا داخوازی و بانگەشەکانی گۆڕان بۆ بەشداری لە کابینەی حکومەت فراوانتر و گەورەتر بوون و گۆڕانیش بەهێزتربوو، خاڵی جیاوازیان ئەوەیە گۆڕان بەشداری کابینەی حکومەتی کرد بەو بەڵێن و چاکسازیانەی کە بانگەشەی بۆ کرد و ئاوا دەرچوو، ئیدی نەهات بە هەموو ئەوانیتر بڵێ ئەگەر ئێوە لەگەڵمان نەیەنە نێو کابینەی حکومەت و کۆبونەوەکانەوە کەواتە هەموتان پیاوی دەسەڵاتن.

لە کاتێكدا شاسوار عبدلواحید بۆ خۆی وایکردوە بە کۆبونەوەکانی تێکبشکێت، ئەگەرنا لە دنیای سیاسەت و ئۆپۆزسیۆن بونیشدا هەموو بژاردە سیاسیەکان کراوە و ئاسایین و دەکرێت لە قۆناغێکەوە بۆ قۆناغێکیتر بگۆڕێن لە ژێر کاریگەری قۆناغ و هاوکێشە گۆڕاوەکاندا، بەڵام کاتێك تۆ لە هەشت ساڵی کاری سیاسیدا کۆنەبونەوە لەگەڵ پارتی و یەکێتی دەکەیتە دەستکەوت و خاڵی بەهێزی خۆت! لە چەندین لێدواندا بەیەکێتی و پارتی دەڵێیت هەرچیان وتوە درۆدەکەن و بۆ داهاتووش درۆدەکەن! پێیان دەڵێی ئێمە نەهاتوین ببینە شەریکی دەسەڵات و هاوتوین دەسەڵات بگۆڕین! بە خەڵك دەڵێی لەبەردەرکی سەرا هەڵیان دەواسین! لە میدیاکەتەوە دەیان ڕاپۆرت ئەکەی لەسەر ئەو حیزبانەی کۆبونەوەتەوە لەگەڵ پارتی و یەکێتی و دنیایەك تانەیان دەخەیتە پاڵ! دێیت و دەڵێیت پارتی و یەکێتی دوو ڕووی یەك دراون و دروشمی بانگەشەکەشت دەکەیت بەوەی ئەمجارەش درۆدەکەن! ڕوو دەکەیتە خەڵك و بە لوتبەرزیەکەوە دەڵێیت پارتی و یەکێتی هەرچیان وت ڕاسناکەن و باوەڕیان پێ مەکەن! ئێستا ئەتەوێ بە خەڵك بڵێی چی؟ تۆ ئەم میللەتە بەچی دەزانی وا دەتەوێ بە چوار قسەی خۆت ئاسا باوەر بکەن بەو قسانەی کە هەر خۆت پێشتر کردووتن و ئێستا پێچەوانەکەیان دەکەیت؟ تۆ خۆت بویت بە بەشێك لەدەسەڵات کەچی دێت و بەوانیتر دەڵێیت ئەوەی نەیەتە نێو ئەم کۆبونەوانەی ئێمەوە سەر بەدەسەڵاتە؟ هەر بەراست کام کۆبونەوانە! ناشێ تۆ لە زیندان باوەریان پێ کردبی کە یەکێتی ئۆپۆزسیۆنە! وا تۆش ئێستا ئەتەوێ باوەر بە خەڵك بهێنی کە ئەم رێگایەی تۆ ئێستا گرتووتە رێگای ئۆپۆزسیۆن بوونە، خۆ گەر ئەمە رێگا ڕاستەکەبێت ئەوا شنیار ئەنوەر و هەندێکیتریش پێش تۆ دۆزیانەوە و گرتیانەبەر، هەرچەند ئەو نەهات بڵێ هەرکەس وەك من نەبێتە یەکێتی ئەوا سەر بەدەسەڵاتە، ئەو وتی من بۆم دەرکەوت بەهێزکردنی یەکێتی چارەسەرەکەیە، ئێ لانی کەم کە رێگاکەی ئەوت گرتۆتە بەر وەك ئەو بڵێ، زۆر ئاساییە بڵێ من لە زیندان بیرم کردەوە و تێگەشتم کە هەڵە بووم، پێموابوو دەتوانم سیراع لەگەڵ یەکێتی بکەم، بڵێ هەڵەبووم پێموابوو ئەو هەموو قونسولیەی دەهاتن بۆلام شتێکم بۆ دەکەن بەڵام هیچیان بۆ نەکردم، بلێ پێموابوو خۆپیشاندانی ملیۆنی دەکرێت دژی دەستگیرکردنم و نەکرا! بڵێ سیاسیەکی قوڵ نەبووم کە پێموابوو حیزبەکانی بەغداد لەسەرم دێنە جواب! بڵێ ئێستا بۆم دەرکەوت کە یەکێتی باشترە لە پارتی و ئەبێت بەهێزی بکەینەوە! بڵێ خۆڵم کردە چاوی خەلک کە وتم کەیسی دەستگیرکردنم سیاسیە، دەرکەوت یاسایی بوو بۆیە قبوڵم کرد! بڵێ وامزانی بوو بافڵ تاڵەبانی وەك بەرپرسەکانیتری یەکێتیە، من چوزانم ئەم سوعبەت و شت نازانێ! کەمێك ڕاشکاوانە بڵێ من وەفام بۆ یەکێتی هەیە لەو هەموو پرۆژانەی پێیداوم لە سلێمانی و ئێستا نامەوێ لەدەستیان بدەم، بڵێ یەکێتی نیگەران بوو لەو کەین و بەینانەی لە نێوخۆ و دەرەوە دروستم کردن و لێی قبوڵ نەکردم وەك جگەرگۆشەیەکی خۆی، ئاساییە وەك چۆن وتت ئێن ئارتیم فرۆشتوە و دوایی دەرکەوت نەتفرۆشتوە و خەلکیش لەبیری چویەوە، ئێستاش خەڵك ئەم سەفەقاتەی بیر دەچێتەوە و وایدانێن فرۆشتنی موڵکەکانیش وەك فرۆشتنی ئێن ئارتیە و تەواو.

ئەی تۆ نەبووی وتت بە ئارەزوو پارەی کارەبا نادەم و چیان لەدەستدێ با بیکەن، کەچی نەك پارەی کارەبا کورسیەکانی پەرلەمانیشت پێدان و ئاڵای سپیت هەڵکرد.

کاك شاسوار ئەمانە هەمووی ئاساییە و گریمان نەوەی نوێ پەیجی خۆتە و تایەی تیا ئەسوتێنی، هەرچەند من پێموانیە و نەوەی نوێ و دەنگدەران و تەنانەت پەرلەمانتارەکانیش خەڵکی جوان و باشی تێدایە، دلتەنگن بەم هەموو هەڵگەرانەوەیە و ئەو هەموو دژیەك بوونە لە هەڵوێستدا، چونکە ئەوانیش و خەڵکیتریش دلخۆش و بە هیوابوون تۆ لە ئاست هەڵوێست و قسەکانتبویتایە، بە هیوابوون ئەو دوو پەنجەیەی لە دادگا بەرزترکردەوە و وتت چۆکدانادەین و تەسلیم نابین ئێستاش پەنجەکانت هەر بەبەرزیەوە بونایە نەك لە گیرفانتدا.

بۆیە هیوادارم شاسوارعبدلواحید لە بری چەواشەکردنی خەڵک و زمانی زبری پۆپۆلیستی و تەخوینکردنی هەموو ئەوانیتر زیاتر قسە لەسەر هەنگاوەکانی خۆی بکات، با ئەم زمانە زبرە پۆپۆلیستیە و ئەم تەخوێنکردن و پەرتکردن و لوتبەرزی و ڕەد کردنەوەیەی ١٥ ساڵی ڕابردووی ئۆپۆزسیۆن! تا ئێرەبێت و بەس، چونکە دەرکەوت خودی رێگاکە هەڵەیە و هەڵە دەستی بۆ براوە، هیچ کەسێکی بەبەهێزی نەهێشتەوە و دەسەڵاتیشی لاواز نەکرد، کە من پێموایە دەسەڵات و هەر هیزێك بەشداری کابینەکانی کردوە هەریەك بە ئەندازەی خۆیان بەشدارن لەم دۆخەی ئەم هەرێمەی تێکەوتوە لە هەموو رووەکانەوە، پارتی بەرپرسیارێتی یەکەمی دەکەوێتە ئەستۆ و لە هەموویان زیاتر پاشان یەکێتی و ئەوانیتریش بە ئەندازەی بەشداری و ڕۆڵیان، بۆیە گەر تۆ دەتەوێ هاوسەنگی ڕاست بکەیتەوە و گۆڕانکاری دروست بکەی ئەوا هێدی باژۆ...، وەك چۆن پێشتر بەهەڵە دەرگاکەت کردەوە ئەوا ئێستاش بە هەڵە دەرگاکە دادەخەیت، هەر هیچ نەبێت بۆ هەموو قسەکانی پێشترت وەك کاك ماهیر حەسەن بڵێ (من وتم بەڵام ئەممایەکیشم وت! ئێ ئەمما شتی بە دواوەیە).

ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ لە هەموو کاتێک زیاتر لە جەنگێکی گشتگیر لەگەڵ ئێران نزیک بووەتەوە و میدیایەکی ئەمریکیش ئاشکرای دەکات، ئەگەری هێرشکردنە سەر ئێران 90٪ـە و مۆڵەتی دوو هەفتە بە تاران دراوە.

رۆژی چوارشەممە 18-02-2026، ماڵپەڕی "ئاکسیۆس"ـی ئەمریکی لە راپۆرتێکدا ئاشکرای کرد، دوای ئەوەی گفتوگۆکانی جنێڤ نەیانتوانی جیاوازییە قووڵەکان و هێڵە سوورەکانی واشنتن چارەسەر بکەن، ئامادەکارییە سەربازییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە گەیشتوونەتە ئاستێکی مەترسیدار.

بەگوێرەی راپۆرتەکە، هێزی سەربازیی ئەمریکا کە بە "ئارماداکەی ترەمپ" ناوبراوە، ئێستا دوو کەشتیی فڕۆکەهەڵگر، 12 کەشتیی جەنگی، سەدان فڕۆکە و چەندین سیستەمی بەرگریی ئاسمانی لەخۆدەگرێت.

هەر بەپێی زانیارییەکان، تەنیا لە ماوەی 24 کاژێری رابردوودا، 50 فڕۆکەی جەنگیی نوێ لە جۆرەکانی (F-35, F-22 و F-16) گەیشتوونەتە ناوچەکە.

جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی فۆکس نیوز ئاماژەی بەوە کرد، وێڕای هەندێک پێشکەوتن لە گفتوگۆکانی رۆژی سێشەممەی جنێڤ لەنێوان (جارێد کوشنەر، ستیڤ ویتکۆف) و عەباس عێراقچی، بەڵام "هێشتا بۆشاییەکان گەورەن."

ڤانس گوتی: "زۆر روونە کە سەرۆک کۆمەڵێک هێڵی سووری داناوە کە ئێرانییەکان هێشتا ئامادە نین بەکردەیی کاری لەسەر بکەن؛ ترەمپ دەیەوێت بگاتە رێککەوتن، بەڵام رەنگە بڕیار بدات کە دیپلۆماسی گەیشتووەتە کۆتاییە سروشتییەکەی خۆی."

یەکێک لە راوێژکارەکانی ترەمپ بە ئاکسیۆسی راگەیاندووە: "سەرۆک خەریکە بێزار دەبێت؛ هەرچەندە هەندێک کەس لە دەوروبەری هۆشداریی دەدەنێ لە جەنگ، بەڵام پێموایە بە رێژەی 90% لە چەند هەفتەی داهاتوودا چالاکیی سەربازی دەبینین."

واشنتن مۆڵەتی "دوو هەفتە"ـی داوەتە تاران تاوەکو پێشنیازێکی نوێ و ورد پێشکەش بکات، ئەگەرنا بژاردەی سەربازی جێبەجێ دەکرێت.

بەپێی راپۆرتەکە، حکومەتی ئیسرائیل ئامادەکاری بۆ سیناریۆی جەنگ لە ماوەی چەند رۆژێکی کەمدا دەکات، کە ئامانجەکەی تەنیا بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران نییە، بەڵکو "رووخاندنی رژێمی تارانە."

ئەم گرژییانە دوای ئەوە دێن کە لە حوزەیرانی 2025دا رۆژهەڵاتی ناوەڕاست شاهیدی جەنگێکی 12 رۆژەی نێوان ئیسرائیل و ئێران بوو بە ناوی "چەکووشی نیوەشەو"، کە تێیدا ئەمریکا لە کۆتاییەکانیدا بەشداریی کرد بۆ لێدانی بنکە ئەتۆمییە ژێرزەوییەکان.