adv/https://www.facebook.com/MayorcaCity|https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgJT9fbiornOXHkXrGZUVrpdv-Lczq8UDHymSAG1FLaN3n3jZFWnu0it9lpwJHYd0VcIDtwocuKlnssNY-cCZ3HvTh1DeTd7PtbwtHmL9ZiETil6lUcWgNm_7AgC-oX565gM8BVnz-CZQPd-vR0u6WRRSDS2jgBBTJ1nV-3rFE-2XOJeKsNB82lQDVj/w631-h89/327891321_889983905377070_4693388700391347137_n.gif

بیروڕا

5/cate1/بیروڕا

ئابووری

6/cate2/ئابووری

ڕاپۆرت

6/cate3/ڕاپۆرت

چاوپێکەوتن

5/cate4/چاوپێکەوتن

گەلەری

3/cate6/گەلەری

هەمەڕەنگ

5/cate5/هەمەڕەنگ
adv/https://www.facebook.com/QaiwanGroup|https://i.postimg.cc/Nfy5msCp/Kurd-Plate-Qg-12-4.gif

وەرزش

5/cate1/وەرزش

ڤیدیۆ

3/cate6/ڤیدیۆ

نوێترین بڵاوکراوەکان

چارەنووسی کۆچبەرانی کورد لە ئەورووپا چی لێدێت؟


ئەم ساڵ و ئەم مانگانەی دوایی، هەفتانە کۆچبەرانی کورد لە ئەڵمانیا تەلەفۆنیان بۆ هێڵی گەرمی دیاسپۆرا کردووە و پرسیاری دیپۆرتکردنەوەیان کردووە.

کۆچبەرە کوردەکان ترس و دڵەڕاوکێیەکی زۆریان هەیە. بەتایبەتیش لەدوای ئەوەی رووداو ئاشکرایکرد کە رێککەوتنێک لە نێوان حکومەتەکانی عێراق و ئەڵمانیا هەیە بۆ دیپۆرتکردنەوەی کۆچبەران و کۆچبەران بە گرووپ دیپۆرت دەکرێنەوە و باڵیۆزخانە و کۆنسوڵخانەکانی عێراق یارمەتیی کاربەدەستانی ئەڵمانیا دەدەن بۆ ناسینەوە و دەستنیشانکردنی ناسنامەی ئەوانی عێراقین.

وەزارەتی نێوخۆی ئەڵمانیاش لە وەڵامی چەند پرسیارێکی زنار شینۆ، پەیامنێری رووداو، بە داتا روونیکردبووە کە ژمارەیەک عێراقی دیپۆرت کراونەتەوە.

بەپێی بەدواداچوونەکانی بەرنامەی دیاسپۆرا لە سەرچاوەی متمانەپێکراوەوە هەڵمەتی دیپۆرتکردنەوەکان زۆرتر بۆ ئەوانەن کە عێراقین و لە بەغداوە چوونەتە ئەورووپا. واتە هیچ دیپۆرتکردنەوەیەکی بەکۆمەڵ بۆ هەرێمی کوردستان نەبووە.

سەرچاوەکانی ریاسپۆرا دەشڵێن، رێککەوتنی عێراق لەگەڵ ئەڵمانیا باسی کوردستانی تێدا نییە. تەنیا ئەوانە دەگەڕێنەوە کوردستان کە خۆیان دەیانەوێ یان دۆسێی تاوانی قورسیان هەیە.


ژاپۆن دەیەوێت تاوەکو ساڵی 2050 چی بکات؟


بیهێنە پێش چاوت، لوولەکێکی گەورە و درێژ، زەوی بە بۆشایی ئاسمانەوە ببەستێتەوە، بە تێچوویەکی کەم و بە خێرایی فڕێدانی بەردێک لە دارلاستیکێکەوە بمانگەیێنتە خولگەی زەوی.

ئەوە بیرۆکەی دروستکردنی ئاسانسوارێکە لە زەوییەوە بۆ بۆشایی ئاسمان.

زانایان مەزەندە دەکەن، ئەگەر ئاسانسوارێکی لەو جۆرە دروستبکرێت، ئەوا لەبری ئەوەی بە شەش تا هەشت مانگ بگەینە مەریخ، سێ بۆ چوار مانگمان پێویست دەبێت.

بیرۆکەی دروستکردنی ئاسانسواری بۆشایی شتێکی نوێ نییە، بەڵام دروستکردنەکە لە رووی ئەندازیاری و بیناسازییەوە ئاسان نییە.

زەحمەتییەکە تەنیا لە رووی تەکنەلۆجییەوە نییە.

بۆیە زۆر نین ئەوانەی ئومێدیان بە سەرکەوتنی پڕۆژەیەکی لەم جۆرە هەیە.

بەڵام کۆمپانیای Obayashi Corporationی ژاپۆنی پێیوایە بایی ئەوە ئەزموون و لێهاتوویی هەیە دەرەقەتی سەرکێشییەکی لەم قەبارەیە بێت.

ژاپۆن دەیەوێت تاوەکو 2050 ئاسانسواری بۆشایی ئاسمان دروستبکات

کۆمپانیای ئۆبایاشی ئەو کاتە ناوبانگی دەرکرد کە بەرزترین تاوەری جیهانی بە ناوی سکایتری لە تۆکیو دروستکرد (بەرزترین باڵەخانەی جیهان بورج خەلیفەیە لە دوبەی).

کۆمپانیاکە ساڵی 2012 رایگەیاند، دەتوانێت ئاسانسوارێک لە زەوییەوە بۆ بۆشایی ئاسمان دروستبکات.

هەمان ساڵ لە راپۆرتێکدا روونیکردەوە، دروستکردنی ئاسانسوارەکە 100 ملیار دۆلاری تێدەچێت، لە ساڵی 2025 دەست بە دروستکردنی دەکات و لە ساڵی 2050 دەیخاتەکار.

بەڵام وا دیارە هەموو شتێک بە گوێرەی نەخشە بەڕێوە نەچووە. بەرپرسێکی کۆمپانیاکە بە میدیای ئەمریکی گوتووە، پێناچێت ساڵی داهاتوو دەست بە دروستکردنی بکەن، بەڵام کۆمپانیاکە سەرقاڵی لێکۆڵینەوە، دیزاینی سەرەتایی و دروستکردنی پەیوەندییە لەگەڵ لایەنەکانی دیکە بۆ ئەوەی لە جێبەجێکردنی پلانەکەیدا یارمەتی بدەن.

هەندێ کەس لە سەرەتاوە بڕوایان بە سەرگرتنی شتێکی لەم شێوەیە نییە.

پار فیزیاناسێک بە ناوی کریستیان جۆنسن راپۆرتێکی لە گۆڤاری Journal of Science Policy & Governance بڵاوکردەوە و گوتی: "ئەمە بیرۆکەیەکی نامۆیە. لەگەڵ ئەوەشدا، هەندێ کەس هەن کە زانای راستەقینەن و لە دڵەوە لەمەدا بەشدارن و دەیانەوێت شتەکە بەئەنجام بگەیێنن."

رێگەیەکی هەرزانتری گەیشتن بە بۆشایی

تێچووی ناردنی مرۆڤ، مانگی دەستکرد یان رۆبۆت بۆ بۆشایی ئاسمان زۆرە. بۆ نموونە، ناسا مەزەندە دەکات، هەر گەشتێک بەرەو مانگ بکات، 4.1 ملیار دۆلاری تێدەچێت، واتە هێندەی بودجەی سێ مانگی تەواوی هەرێمی کوردستان.

هۆکارەکە ئەوەیە کە گەیشتن بە بۆشایی ئاسمان پێویستی بەوەیە مووشەکەکان سووتەمەنیی زۆریان تێبکرێت، بەڵام سووتەمەنییەکەش قورسە و بۆ ئەوەی بیگوازێتەوە، پێویستی بە سووتەمەنیی زیاترە؛ سووتەمەنیی زیاتر بۆ هەڵگرتنی سووتەمەنیی زیاتر.

بەڵام ئەگەر ئاسانسوارێک هەبێت، پێویستمان بە مووشەک و سووتەمەنی نابێت.

بەپێی هەندێ لە دیزاینەکان، دەکرێت ئاسانسواری بۆشایی لە رێگەی وزەی کارۆموگناتیسییەوە کار بکات. بۆ ئەوەش، دەکرێت لە دوورەوە وزە بەو بەشەی ئاسانسوارەکە بدرێت کە بەرزدەبێتەوە، بە دوو رێگە:

یەکەم: شانەی وەرگرتنی تیشکی خۆر لە ئاسانسوارەکە ببەسترێت بۆ ئەوەی تیشکی خۆر بگۆڕێت بۆ وزە. ئاسانسوارەکە چەند بەرزتربێتەوە، لە خۆر نزیکتر دەبێت و وزەی زیاتری دەستدەکەوێت.

دووەم: دابینکردنی وزە بۆ ئاسانسوارەکە لە رێگەی کورتە شەپۆلەوە. سەرەتا وزەی کارەبا دەگۆڕدرێت بۆ تیشکێکی کورتە شەپۆل، ئاسانسوارەکە تیشکەکە وەردەگرێت و دەیگۆڕێتەوە بۆ وزە.

راپۆرتی کۆمپانیا ژاپۆنییەکە مەزەندە دەکات، ئەگەر ئەم رێگەیە سەربگرێت، ئەوا ناردنی هەر کیلۆگرامێک بۆ بۆشایی ئاسمان، کەمتر لە 115 دۆلاری تێدەچێت.

جیاوازییەکە زۆرە لەگەڵ مووشەکەکان.

مووشەکی فاڵکۆن 9ی کۆمپانیای سپەیس ئێکسی ئیلۆن مەسک، کە بە هەرزانترین مووشەک بۆ گواستنەوەی مرۆڤ و مانگە دەستکردەکان بۆ بۆشایی دادەنرێت، هەر کیلۆیەک بە دوو هەزار و 705 دۆلار (27 گەڵا) دەگوازێتەوە.

سوودەکەی تەنیا هەرزانییەکەی نییە

مووشەکەکان مەترسیی ئەوەیان لێدەکرێت لە نیوەی رێگەدا بتەقنەوە، ئەمە جگە لەوەی گازێکی زۆر دەردەدەنە نێو بەرگە هەواوە.
ئاسانسوارەکە ئەو دووەی نییە.

کۆمپانیا ژاپۆنییەکە چاوەڕوان دەکات ئاسانسوارەکەی بە خێرایی 200 کیلۆمەتر لە کاژێرێکدا بڕوات، واتە ناگات بە خێرایی مووشەک، بەڵام لەوەشدا سوودێکی هەیە، کە ئەویش ئەوەیە، لەرزینی کەمتر دەبێت و بۆ گواستنەوەی کەرەستەی هەستیار، زیانی نابێت.

کۆمپانیا ژاپۆنییەکە پێیوایە، ئەو کارەی دەیکات، خزمەتێکە بە تەواوی مرۆڤایەتی.

بەشی ئەوە ئاسن لە سەر زەوی نییە ئاسانسواری بۆشایی پێ دروستبکرێت

ئێستا، بەربەستی هەرە گەورەی بەدیهێنانی ئەم خەونە زانستییە ئەوەیە کە چی بەکاربێنن بۆ ئەوەی ئەو پەت و لوولەکەی پێ دروستبکەن کە زەوی بە بۆشایییەوە دەبەستێتەوە.

بیرۆکەکە ئەوەیە کە ئاسانسوارەکە بەنێو لوولەکێکدا بەرزبێتەوە.

بۆ ئەوەی بەرگەی پەستانی پشتشکێنەر بگرێت، پێویستە لوولەکەکە زۆر ئەستووربێت.

جۆنسن دەڵێت: "ئەگەر بتەوێت لە ئاسن دروستی بکەیت، ئەوا ئەو ئاسنەی لە زەویدا هەیە، بەشت ناکات."

کۆمپانیا ژاپۆنییەکە لە راپۆرتەکەیدا پێشنیازی کردووە نانۆلوولەکی کاربۆنی بەکاربێنن. نانۆلوولەک بریتییە لە چینێکی گرافیت، ئەو مادەیەی لە پێنووسی قورقشمیندا بەکاردەهێنرێت.

ماددەکە زۆر سووکترە و ئەگەری شکانی لە ژێر پەستاندا کەمترە بەراورد بە ئاسن. بەو شێوەیە، وەک جۆنسن دەڵێت، قەبارەی ئاسانسوارەکە زۆر قەبە نابێت.

بەڵام لێرەدا کێشەیەک هەیە.

ئەگەرچی نانۆلوولەکەکان زۆر بەهێزن، زۆر ورد و بچووکن، تیرەکەیان یەک نانۆ مەترە، واتە 0.000000001 مەتر. بۆیە زانایان تاوەکو ئێستا نەیانتوانیوە چینێکی زۆر درێژیان لێ دروستبکەن.

درێژترین چین نانۆلوولەکی کاربۆن دروستکرابێت، کەمتر لە یەک مەترە.

بۆ ئەوەی ژێرەوە و سەرەوەی ئاسانسوارەکە لەگەڵ یەکدا بسوڕێنەوە و لاربوونەوە و تێکشکان روونەدات، پێویستە ئاسانسوارەکە لانیکەم 35 هەزار کیۆمەتر درێژ بێت بۆ ئەوەی لای سەرەوەی بگاتە خولگەی زەوی. بۆچی؟

چونکە ئەو شتانەی لە خولگەی زەویدان، هاوتەریب لەگەڵ زەویدا دەسوڕێنەوە، بەو شێوەیەش ئاسانسوارەکە وەک یەک پێکهاتە، لە سەرەوە تا خوارەوە، پێکەوە دەجووڵێتەوە.

نانۆلوولەکەکان هێشتا زۆر لەوە دوورن ئەوەیان پێ دروستبکرێت.

بەڵام جۆنسن دەڵێت: "شتەکە ئەستەم نییە."

کۆمپانیا ژاپۆنییەکە دەڵێت ئەگەر ئەمانە هەموویان سەرنەکەوتن، ئەوا بیر لە مادەی دیکە دەکەنەوە.

بەربەستەکانی دیکە

تەنانەت ئەگەر مادەیەکی گونجاویش بدۆزرێتەوە، کێشەی دیکە هەیە.

بۆ نموونە، دەکرێت پەستانی هەوا و گوشارەکانی دیکە لەسەر ئاسانسوارەکە بە جۆرێک گەورە بن کە بیپسێنن، ئەمە وەک جۆنسن لێکی دەداتەوە. هەروەها دەکرێت گەردەلوول، زریان و رەشەباش کاری تێبکەن.

ئەگەر بنکەی ئاسانسوارەکەی لە ناوچەی کەمەرەیی زەوی دابنرێت، کەشوهەوا زیانی کەمتری پێدەگەیێنێت. بەڵام جۆنسن پێیوایە، بۆ ئەوەی دەستی "تیرۆریستەکان"ی پێنەگات، پێویستە لە نێو زەریادا بێت.

 

 

تەرمی 11 کۆچبەر لە کەناراوەکانی لیبیا دۆزرانەوە



رێکخراوی پزیشکانی بێسنوور دەڵێت، تەرمی 11 کۆچبەر لە کەناراوەکانی لیبیا دۆزراونەتەوە کە ویستوویانە لەوێوە بەرەو کەناراوەکانی ئیتاڵیا بڕۆن.

رێکخراوی پزیشکانی بێسنوور لە پۆستێکی تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکسدا رایگەیاند، "دوای پڕۆسەی گەڕان بۆ ماوەی نۆ کاژێر، توانیمان 11 کەس بدۆزینەوە کە بەداخەوە گیانیان لەدەستدابوو."

پزیشکانی بێسنوور ئاماژەی بەوەش کردووە، لەکاتی دۆزینەوەی تەرمی 11 کۆچبەرەکەدا توانیویانە 20 کۆچبەری دیکەش لەنێو بەلەمێکی دیکەدا لە مردن رزگار بکەن.

دەزگای Sea-Watch، کە کاری رزگارکردنی کۆچبەرانە لە دەریای نێوەڕاست، حکومەتی لیبیا و یەکێتیی ئەورووپا بەوە تۆمەتبار دەکات کە بەهۆی سیاسەتەکانیان بەرامبەر کۆچبەران، بوونەتە هۆی ئەوەی کۆچبەران لە دەریای نێوەڕاست گیانلەدەستبدەن.

دەزگاکە ئاماژەی بەوەش کردووە، حکومەتی لیبیا زانیاریی هەبووە کە ئەو کۆچبەرانە لەنێو دەریادا ماونەتەوە، بەڵام بە مەبەست رزگاری نەکردوون، "پاسەوانی کەناراوەکانی لیبیا کە لەلایەن یەکێتیی ئەورووپاوە پارەدار دەکرێن، داواکاریی ئێمەیان بۆ رزگارکردنی ئەو کۆچبەرانە پشتگوێ خست."

لیبیا یەکێکە لەو وڵاتانەی کە کۆچبەرانی ئەفریقی بۆ گەیشتن بە کەناراوەکانی وڵاتانی یەکێتیی ئەورووپا بەکاری دەهێنن؛ دوورگەی لامپێدووسا لە ئیتاڵیا نزیکترین خاڵی یەکێتیی ئەورووپایە لە کەناراوەکانی ئیتاڵیا.

بەگوێرەی وەزارەتی ناوخۆی ئیتاڵیا، ژمارەی ئەو کۆچبەرانەی لە سەرەتای ئەم ساڵەوە تاوەکو سەرەتای مانگی حوزەیران گەیشتوونەتە وڵاتەکە، نزیکەی 21800 کۆچبەر بووە، لە کاتێکدا لە هەمان ماوەی ساڵی رابردوودا نزیکەی 53300 کۆچبەر گەیشتبوونە وڵاتەکە.

بەگوێرەی رێکخراوی کۆچی نێودەوڵەتی، تەنیا لە ساڵی 2023دا زیاتر لە 3000 کۆچبەر لە دەریای نێوەڕاست مردوون یان بیسەروشوێن بوون

ڤیدیۆ؛ ڕۆڤار سیتی دەرفەتێکە کە دووبارە نابێتەوە


 رۆڤار سیتی لەگەڵ خستنەڕووی یەکەکانی باڵەخانەی نوێ، داشکاندێکی نوێ و سەرنجراکێش بە شێوەی کاتی لەسەر نرخی شوقەکان رادەگەیەنێت، کە پێشەکی و قیستی مانگانە دەگرێتەوە.

ئێستا تۆ دەتوانیت ببیت بە خاوەنی شوقەیەکی کوالێتی بەرز لە رۆڤار سیتی، بە پێشەکیی تەنھا (10,000$) و قیستی مانگانەی (300$) و لە گەڵ هاتنی موچە قیستەکەت دەگەڕێنیتەوە.

رۆڤار سیتی، پێناسێکی نوێ بۆ شار.

ئۆفیسی فرۆشتن: سلێمانی، دووسایدی هەواری شار، نزیک پردی کۆبانێ، ناو پرۆژەی سولی ڤیو.

07702711000 - 07702811000



بەرەو ئەورووپایەکی راستڕەو!


عادل باخەوان
-
سەرەتا

تەنها نۆ رۆژی ماوەی بۆ هەڵبژاردنەکانی یەکێتیی ئەوروپایەکی چەقیو لەنێوان هەردوو جەنگی رووسیا و ئۆکرانیا و ئیسرائیل و حەماس. هەڵبژاردنەکان لە هەریەکێک لەو 27 دەوڵەتەدا دەکرێن، کە یەکێتیی ئەوروپا پێکدەهێنن و لە 6ـی مانگەوە بۆ 9ـی مانگ بەردەوام دەبن.

ئەو دوو گرووپەی راست و راستی راست لە پەرلەمانی ئەوروپا پێکدەهێنن، گرووپی کۆنسێرڤاتۆر و ریفۆرمیستەکانی ئەوروپی کە راستڕەوەکانن، گرووپی شووناس و دیمۆکراسی کە راستی راست یان ئەوپەڕی راست یاخود توندڕەوە راستڕەوەکانن، هەرگیز هێندەی ئێستا بەهێز نەبوون و، هەرگیز هێندەی ئێستا سێبەریان بەسەر یەکێتی ئەوروپاوە چڕنەبووەتەوە.

لەم وتارەدا هەوڵدەدەم بڕۆمە ناو ژمارەکان، حیزبەکان و ئاڕاستەکان لەسەر ئاستی ئەورووپا و رووناکی بخەمە سەر گریمانەی پێشبینیکراوی هەژموونی ئەم گرووپانە بەسەر تەواوی دەزگاکان و ناوەندەکانی بڕیار لە یەکێتیی ئەوروپا، کە بەدڵنیاییەوە، لە چەندین ئاستی جیاوازدا، کاریگەری بەسەر ئاراستەکردنی پەیوەندییەکانی هێز دادەنێت و، دواتر بگەڕێمەوە سەر ئەو ئەژدیهایەی ئەگەر کۆنترۆڵ نەکرێت، دەکرێت مرۆڤایەتی رووبەڕووی کارەساتی گەورە بکاتەوە.

ناسیۆنالیزم و پۆپۆلیزم وەک بنەمای کۆکەرەوە

لە فەرەنسادا، جۆردان باردێلا، گەنجێکی تەمەن 28 ساڵە، سەرۆکایەتیی یەکێک لە بەهێزترین حیزبە توندڕەوەکانی ئەوروپا دەکات، کە بریتییە لە گردبوونەوەی نیشتمانی. ئەم حیزبە پێشتر ناوی بەرەی نیشتمانی بوو، لە ساڵی 1972 جان ماری لۆپێن دایمەزراندووە و تاوەکو 2011 سەرۆکایەتیی کردووە. پاشان کچەکەی، مارین لۆپێن لە 2011ـەوە بۆ 2021 سەرۆکایەتیی کردووە، دواتر بۆ یەکلاییبوونەوە بۆ بەڕێوەبردنی هەڵمەتی هەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی کۆمار پاشان گرووپە پەرلەمانییەکەی، ئەرکی سەرۆکایەتیی حیزبەکەی بەم گەنجە کە لەبەردەستی خۆیدا پەروەردە بووە، سپارد. لە سێبەری ئەم گەنجەدا و بۆ یەکەمجار، هەموو پێشبینییەکان بەرەو ئەوە دەڕۆن کە 32%ـی دەنگەکان بەدەستبهێنێت و وەک بیلدۆزەر جەستەی حیزبەکانی دیکە فەرەنسا، بە حیزبەکەی سەرۆک ماکرۆنیشەوە بهاڕێت.

ئەم سەرکەوتنە پێشبینیکراوەی گردبوونەوەی نیشتمانیی فەرەنسی، لە کۆنتێکستێکدایە کە کۆی جەستەی سیاسیی ئەورووپی بەرەو راستڕەوەکان دەکشێت و رۆحی ناسیۆنالیزم لەلایەک و پۆپپلیزم لەلایەکی دیکەوە و، لە هەندێک دۆخیشدا هەردووکیان بەیەکەوە هەژموون بەسەر کێڵگە سیاسییە جیاوازەکاندا دەکەن و، دەستکاریی سیستمی جوڵانەوە و نۆرم و رێخستنەکانی دەکەن و، هەوڵدەدەن سەرلەنوێ دایانبڕێژینەوە. لەبیرمان نەچێت، ئێستا و لە کۆی ئەو 705 کورسییەی لە ستراسبۆرگ هەیە، راستڕەوەکان بە تەنها، واتە بەبێ راستی راست، خاوەنی 177 کورسین و لە شەشی مانگیشەوە، ئەم ژمارەیە زۆر بە ئاسانی تێدەپەڕێنن.

بردنەوەیەکی گەورەی لەم شێوەیە، مەترسییەکەی لەوەدایە؛ بێهێزیی بەرەنگاریی میانەڕەوی کارا و کاریگەر، بێ ئامادەیی کاراو و کاریگەری چەپ و چەپی چەپ، راست و راستی راست زۆر بە ئاسانی کلیلی دەزگا گەورەکانیان دەکەوێتە دەست و ئیدارەکردنی یەکێتیی ئەوروپا، جڵەو دەکەن و لەم ڕێگەیەشەوە یەکەم کاریان دەبێتە گۆڕینی ئەو یاسایانەی بە مەترسی ستراتیژی و وجودی دەزانن.

ئەوەی تائێستا و ئێرە رێگای گرتووە لەم گۆڕانە بوونییەویانە، ئامادەیی بەهێزی بۆ نموونە سۆسیۆدیموکراتەکان بووە، کە 140 کورسیان هەبووە، یاخود لیبراڵەکان کە 102 کورسیان هەبووە. هەروەها دابەشبوونی راستڕەوەکان بووە بەسەر چەندین گرووپی جیاوازدا، بەڵام لێرە بەدواوە، سۆسیۆدیموکرات و لیبراڵەکان پاشەکشە دەکەن و درزی گەورەیان تێدەبێت، هەروەها راستڕەوەکان و راستی راست لە چوارچێوەی پارتی جەماوەریی ئەورووپی و گرووپی شووناس و دیموکراسیدا یەکدەگرن و زیاتریش بە ناخی کۆمەڵگە ئەورووپیەکاندا شۆڕدەبنەوە. لەبیرمان نەچێت، تەنانەت پێش ئەم هەڵبژاردنانەی نۆ رۆژی داهاتوو، ئەم گرووپانە چەندین وڵاتی ئەورووپی بەڕێوەدەبەن، هەر لە ئیتالیای جۆرجیا میلۆنیەوە بگرە، تاوەکو دەگاتە هەنگاریای ڤیکتۆر ئوربان!

بەزاندنی هێڵی سوور؟

بەدرێژایی سەدەی رابردوو، هەمیشە هاوپەیمانیی نێوان راست و راستی راست هێڵی سوور بووە و لە یادەوەریی دەستەجەمعیی راستەکاندا هەمیشە بەستەرێک لەنێوان فاشیزم و نازیزم و راستی راستدا دروستکراوە. هەموومان تائێستا ئەو رستەیەی جاک شیراک، سەرۆکی پشووتری فەرەنسامان لە یادە کە لە خولی دووەمی هەڵبژاردنەکانی ساڵی 2002ـدا بە رەهایی روتیکردەوە دیبەت لەگەڵ جان ماری لۆپێن بکات و گوتی 'ئەو هێڵە سوورە نابەزێنم و دیبەت لەگەڵ فاشیزمدا ناکەم.'

بەڵام پاش ئەم هەڵبژاردنانە، پرسیارە سەرەکییەکە ئەوەیە؛ ئایا لە ستراسبۆرگ کە بارەگای پەرلەمانی ئەورووپای لێیە، راستڕەوە ئەورووپیەکان ئەم هێڵە دەبەزێنن و بۆ دروستکردنی زۆرینەیەکی رەهای بێ رکابەر پەنا دەبەنە بەر گرووپی شووناس و دیموکراسی، کە زۆربەی پەرلەمانتارە تووندڕەوەکانی راستی راست لەخۆدەگرن؟

لەڕاستیدا، ئەورووپای 2024 چی دیکە ئەورووپای پاش جەنگی دووەمی جیهانی نییە و گۆڕانکاری سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئابووری، کولتووری و تەنانەت دیمۆگرافیشی بەسەرداهاتووە و لەژێر کارایی ئەم گۆڕانکارایانەدا، ستراکتۆری ئایدۆلۆژی و سیاسی و تەنانەت کۆمەڵایەتیی حیزبەکانیش گۆڕانکاری گەورەی بەسەردا هاتووە. بۆ نموونە، لە پەنجاکانی سەدەی رابردوودا، زۆرینەی رەهای کرێکارانی فەرەنسا، دەنگیان بە پارتی کۆمیونیست دەدا، بەڵام ئێستا، زۆرینەی رەهای هەمان ئەم کرێکارانە دەنگ بە مارین لۆپێن، کە 180 پلە جیاوازە لە پارتی کۆمیونیست، دەدەن.

لە دۆخێکی وەهادا، گریمانەی بەزاندنی هێڵە سوورە مێژووییەکە چیدیکە تابوو نییە و، دەکرێت چاوەڕوانی دروستبوونی جۆرێک لە هاوپەیمانی لەنێوانیاندا بکەین. هاوپەیمانیێک کە هەدوولا ناچار بە رێککەوتن لەنیوەی رێگە بکات و هەردوولا ناچار بە وازهێنان لە بەشێک لە درووشم و بنەما و داواکارییەکانیان بکات.

کۆتایی

ئیسلام، کۆچبەران، سەرپۆش، تیرۆریزم، ئابووریی نیشتمانی، یاسای باری کۆمەڵایەتی، گەڕانەوە بۆ خێزان، دژایەتیکردن لەگەڵ گۆڕینی سێکسدا، پرسی لەباربردن، دواتر سیستمی مامەڵەکردن لەگەڵ ئەمریکا و رووسیا و چین، پاشان بەسەنتراڵکردنی سوپا و چەندین بابەتی دیکە، ئەو رووبەرانەن، کە راست و راستی توندڕە و لە ئەورووپادا بەکاریان دەهێنن بۆ سازدانی رای گشتی کۆمەڵگە ئەورووپییەکان و بەدەستهێنانی زۆرترین دەنگ.

ئەم گرووپانە، رێک وەک بەشێکی گرنگ لەو گرووپە سیاسییانەی جیهان، بە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیشەوە، ئەنجامە دراماتیکە سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتی، سەربازی و ئەمنییەکانی ئەو گوتار و حیکایەتانەیان بەلاوە گرنگ نییە کە بەو رووبەرانەدا دەکشێن و لەسەر ئەو بابەتانە بڵاویاندەکەنەوە. ئەوەی بەلایانەوە گرنگە، دروستکردنی فۆبیایەکی ترسناکی وایە کە رێگەیان پێبدات زۆرترین رێژەی دەنگەکان بەدەستبێنن، پاشان لە رێگەیەوە ناوەندەکانی بڕیاری یەکێتیی ئەوروپا کۆنترۆڵبکەن.

لەنێو هەلومەرجێکی ئاڵۆزی وادا کە ناسیۆنالیزم و پۆپۆلیزم ئاوێزانی یەکتر دەبن، رێک وەک سییەکانی سەدەی رابردوو کاتێک کە هیتلەر کۆنترۆڵی ئەڵمانیا دەکات، ئیتر نابێت پێمانوابێت حیکایەتی هۆڵۆکۆست کۆتایی پێهاتووە و جارێکی دیکە و بەچەندین شێوازی دیکە دووبارە نابێتەوە. لە قووڵایی هەر کۆمەڵگەیەکدا ئەژدیهایەک هەمیشە هەیە، ئەژدیهای زەبروزەنگێکی وەحشیگەرانە، وەک ئەوەی کە لە 7ـی ئۆکتۆبەری ساڵی رابردووەوە و تائێستا لەنێوان فەلەستین و ئیسرائیلدا روودەدات، هەرکاتێک ئەو ئەژدیهایە لە کۆنترڵ دەرچوو، دەکرێت کارەساتی گەورە دروستبکات، تەنانەت لە کۆمەڵگە هەرە پێشکەوتووە مرۆییەکانیشدا، باشترین بەڵگەش جەنگی یەکەم و دووەمی جیهانییە، کە زیاتر لە 85 ملیۆن کوژراویان لێکەوتەوە! ئەمە لە ساتەوەختێکدا بوو، کە مرۆڤایەتی گەیشتبووە ئەو باوەڕەی لە سایەی مۆدێرنیتێدا، جارێکی دیکە ئەوروپا نابێتەوە بە سەرزەمینی بەربەریەت.

سەرژمێریی دانیشتووان؛ لە دوو ملیۆنەوە بۆ 47 ملیۆن


هاوڕێ تۆفیق

واباوە هەر (10) ساڵ جارێک سەرژمێریی گشتیی دانیشتووان بکرێ. دوایەمین جار لە ساڵی 1997 لەسەردەمی رژێمی رووخاوی سەدام حوسێن سەرژمێری کرا بەبێ بەشداریی شارەکانی هەرێمی کوردستان، چونکە ئەو وەختە کوردستان ناوچەیەکی حوکمڕانیی ئازاداکراو بوو، سەدام دەسەڵاتی بەسەریدا نەبوو، بەگوێرەی ئەنجامی ئەو سەرژمێرییە، کۆی ژمارەی دانیشتووانی هەر (15) پارێزگاکەی عێراق (19 ملیۆن و 184 هەزار و 543) کەس بوو. لە ماوەی (27) ساڵی رابردوودا، هەوڵی زۆردرا بۆ ئەوەی سەرژمێریی گشتی بکرێت، بەڵام هەردوو بابەتی سەرەکی ( نەتەوە، مەزهەب) بوون بە گرێکوێرەی سەرژمێریی و پرۆسەکە تێکەڵاوی هەواو هەوەسی سیاسی کرا و پەکیانخست.

ئاشکرایە کە بەپێی نەریت دەوڵەت دابەشبووە بەسەر کورد و عەرەبی شیعە و سوننەدا. مەسەلەی مەزهەب و نەتەوەش بابەتێکی هەستیارە و ململانێی تووندی لە نێوان پێکهاتەکاندا لەسەر هەیە و هەر یەکەیان شەڕی ناسنامە دەکات. ئەمانە وایانکرد جەوهەری پرۆسەکە بگۆڕێت، سەرژمێریی گشتی لە پڕۆژەیەکی ستراتیژیی گەشەپێدان و پلانسازییەوە کرد بە پڕۆژەیەکی سیاسیی ئاگراویی هەستیار بۆ دیاریکردنی ناسنامە (هەویە)، چونکە ئەگەر بڕگەی نەتەوە بنووسرێت، ئەوا قەبارەی راستەقینەی نەتەوەکان بە تایبەتی کورد و تورکمان دیاردەبێت، هەروەها خانەی نەتەوە بە ناڕاستەوخۆ وەکو ریفراندۆمێک وایە بۆ چارەنوسی ناوچەکانی مادەی 140ی دەستوور بە تایبەتی بۆ کەرکووک. لەلایەکی دیکە خانەی مەزهەب قەبارەی راستەقینەی شوێنکەوتووانی سوننە و شیعە دیاریدەکات، ئەمەش دەرگای ئاڵۆزیی و بەریەکەوتنی تایەفی دەکردەوە بە تایبەتی لە ناوچەکانی بەغدا و دیالە و زۆر شوێنی دیکە کە هەردوو تایەفەکە تیایدا نیشتەجێن.

لە ماوەی نزیکەی ئەم سێ دەیەی رابردوودا، پاش بێنە و بەرەیەکی زۆر, ئەم کابینەیەی سەرۆکوەزیران سوودانی بڕیاریاندا بابەتی خانەی نەتەوە و مەزهەب لاببەن و پرۆسەکە تەنها رەهەندێکی زانستی و مرۆیی هەبێت بۆ گەشەپێدان، بەتەواوی دابڕاو بکرێت لە بەکارهێنانی سیاسی. سەرئەنجام ئێستا لە قۆناخی ئەزموونیکردندان و پرۆسەکە بەردەوامە و وابڕیارە لە هەموو عێراق و کوردستان هەردوو رۆژانی 21 و 22ی مانگی نۆڤەمبەری 2024 ئەنجام بدرێ. بەگوێرەی دەزگای ئاماری گشتیی فیدراڵی کە سەر بە وەزارەتی پلانادانە، پرۆسەکە بەشێوەی ئەلیکترۆنی دەکرێ و بۆ ئەو مەبەستە کارمەندەکان ئایپاتی تایبەتکراو بەکاردەهێن، ناو و بڕوانامە و جۆری نەخۆشی و رەگەز و پیشە و زۆر بابەتی تری هاووڵاتیان تۆمار دەکەن. ئەمە جگە لە دیاریکردنی ماڵ و نیشتەجێبوونی هاوڵاتیان کە دابەشبوون بەسەر گوند و شار و پارێزگاکان.

ئەنجامی سەرژمێری:

وابڕیارە پاش 10 رۆژ لە پرۆسەکە، ئەنجامەکانی بڵاوبکرێنەوە کە چەند گرنگییەکی گەورەی دەبێت لەوانە:

1. بابەتی دابەشکردنی بودجە بەسەر پارێزگا و هەرێمەکان چارەسەر دەبێت، بەگوێرەی دەستوور بەشێوەیەکی دادپەروەرانە دەبێت داهات دابەشبکرێ، بەمەش پشکی هەرێمی کوردستان بەشێوەیەکی راستی دەچەسپێت.

2. بەگوێرەی دەستوور، بۆ هەر 100 هەزار هاووڵاتییەک، یەک کورسی لە پەرلەمانی عێراق دیاری دەکرێ، ئەمەش مانای وایە کە هەر چوارساڵ جارێک ژمارەی دانیشتووان زیاد دەکات و بەوهۆیەوە ژمارەی کورسییەکانی پەرلەمانیش زیاد دەکەن. بەوهۆیەی کە سەرژمێریی گشتیی دانیشتووان نەکراوە، لە دادگەی فیدراڵی بڕیار دەرچوو کە ژمارەی کورسییەکانی پەرلەمان 329 کورسی بێت بە بێ زیاد و کەم، بەڵام پاش سەرژمێری، بەدڵنیاییەوە ژمارەی کورسییەکانی پەرلەمان بۆ زیاتر لە 400 کورسی بەرزدەبێتەوە بۆ هەر چوار ساڵ جارێکی تر دووبارە لە پاڵ زیادبوونی ژمارەی دانیشتووان، ژمارەی کورسیی پەرلەمانیش زیاد دەکات. هەمان لێکدانەوە بۆ ئەنجوومەنی پارێزگاکانیش راستە.

3. یەکەم سەرژمێریی دانیشتووان لە ساڵی 1927 لەسەردەمی پاشایەتی بووە، کۆی ژمارەی دانیشتووان دوو ملیۆن و 968 هەزار و 54 کەس بووە، بەڵام لە ئێستادا بەپێی خەمڵاندنی سەرەتایی، دانیشتووانی عێراق 45 ملیۆن کەسی تێپەراندووە، ئەمە ئەو راستییە روون دەکاتەوە کە ژمارەی دانیشتووان زۆر بە خێرایی زیاد دەکات.

 

 
adv/https://www.facebook.com/QaiwanGroup|https://i.postimg.cc/Nfy5msCp/Kurd-Plate-Qg-12-4.gif