بیروڕا

5/cate1/بیروڕا

پلاتفۆڕمی کوردستان

5/cate2/KP

ئابووری

6/cate2/ئابووری

ڕاپۆرت

6/cate3/ڕاپۆرت

چاوپێکەوتن

5/cate4/چاوپێکەوتن

گەلەری

3/cate6/گەلەری

هەمەڕەنگ

5/cate5/هەمەڕەنگ

وەرزش

5/cate1/وەرزش

ڤیدیۆ

3/cate6/ڤیدیۆ

نوێترین بڵاوکراوەکان

په‌روه‌رده‌، له‌نێوان بازرگانیكردن و به‌ها به‌رزه‌كاندا


ڕه‌ئوف محه‌مه‌د ئالانی‌
-
ئه‌وه‌ی‌ ئێستا له‌م هه‌رێمه‌ ڕووده‌دات، به‌تایبه‌ت له‌ناو سێكته‌ری‌ په‌روه‌رده‌دا، جێی‌ تێڕامان و سه‌رسوڕمانه‌، كه‌سێك به‌چاوی‌ گه‌شه‌كردنی‌ په‌روه‌رده‌و پێشكه‌وتنی‌ ژیان، به‌راوردی‌ پڕۆسه‌ی‌ په‌روه‌رده‌ بكات، تووشی‌ شۆك و دڵه‌ڕاوكێ‌ ده‌بێت، چونكه‌، واهه‌ست ده‌كرێت، به‌ده‌ستی‌ ئه‌نقه‌ست و به‌ پیلانێكی‌ نه‌خوازراوی‌ نه‌زانانه‌، كار له‌سه‌ر ئه‌م پرسه‌ گرنگه‌ی‌ ژیانی‌ كۆمه‌ڵگه‌ ده‌كرێت، به‌ره‌و بردنی‌ بۆ دۆزه‌خێكی‌ نادیار، ئه‌م وتنه‌شم، به‌ به‌ڵگه‌و نزیك له‌ ڕاستی‌ و به‌رچاوه‌.

(له‌ كاتی‌ تاقیكردنه‌وه‌كانی‌ كۆتایی‌ وه‌رزی‌ دووه‌م،له‌مساڵی‌ 2021-2022 له‌ ناو خوێندنگه‌، ئه‌هاتمه‌ ده‌ر، له‌ ده‌رگای‌ دووه‌م نزیك، ژووری‌ مامۆستایان، گه‌نجێك هاته‌ به‌رده‌مم، به‌سته‌یه‌ك وه‌ره‌قه‌ی‌ ڕه‌نگاوڕه‌نگی‌ به‌ده‌سته‌وه‌ بوو، وتم فه‌رموو كاكه‌، وتی‌ مامۆستا ئه‌م وه‌ره‌قانه‌ ئه‌ده‌م به‌ قوتابیان و چه‌ند دانه‌یه‌كیش به‌ دیوارو ده‌رگای‌ قوتابخانه‌ هه‌ڵده‌واسم، وتم، بابزانم تایبه‌ته‌ به‌چی‌؟ وتی‌ خولی‌ به‌هێزكردنی‌ هاوینه‌یه‌، په‌یمانگه‌ی‌ ئه‌هلی‌، وتم نابێ‌ لێره‌ ئه‌و ڕیكلامه‌ بلاَو بكرێته‌وه‌، یاسایی نیه‌، ئه‌بێ‌ ببوری‌، وتی‌ مامۆستا بۆچی‌؟ وتم كاكه‌ نابێ‌ ئه‌بێ‌ نوسراوی‌ ڕێگه‌پێدانت پێدرابێت له‌لایه‌ن په‌روه‌رده‌وه‌، ئه‌ویش له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ هیچ نوسراوێكی‌ پێنه‌بوو، ناچار قوتابخانه‌ی‌ جێهێشت) 

مه‌به‌ست له‌گێڕانه‌وه‌ی‌ ئه‌م ڕووداوه‌، ئه‌وه‌یه‌: هه‌موو قوتابخانه‌و خویًَندنگه‌كان توشی‌ ئه‌م جۆره‌ ڕوو به‌ ڕووبوونه‌وه‌یه‌ ده‌بن ، به‌هۆی‌ زۆری‌ په‌یمانگه‌ ئه‌هلیه‌كان، بۆئه‌وه‌ی‌ بازاڕی‌ هاوینیان گه‌رم بكه‌ن و بۆهه‌ر قوتابی‌ و خوێندكارێك بڕێك پاره‌ وه‌ربگرن، له‌باتی‌ به‌شداریكردنیان له‌و خولانه‌ی‌ ده‌كرێنه‌وه‌، تا ئه‌و مامۆستایانه‌ی‌ وانه‌كان ده‌ڵێنه‌وه‌، ده‌وڵه‌مه‌ند بكرێن، ئه‌م دیارده‌یه‌، هێنده‌ زه‌ق و بلاَوه‌، كاری‌ كردۆته‌ سه‌ر پڕۆسه‌ی‌ په‌روه‌رده‌و فێركردن، ده‌بێ بپرسین، هه‌رئه‌و مامۆستایانه‌ نین له‌كاتی‌ ده‌وامدا وانه‌ به‌و قوتابیانه‌ ده‌ڵێنه‌وه‌ ؟ بێگومان هیچیان له‌و وولاَتێكی‌ تره‌ ناهێنرێن تا دڵنیایی ئه‌وه‌ بده‌ن كه‌ له‌ مامۆستاكانی‌ تر باشترن و جوانتر پڕۆسه‌كه‌ ده‌گه‌یه‌ننه‌ قوتابیان و خوێندكاران.

ئه‌م پڕۆسه‌یه‌ پێویستی‌ به‌ میكانیزمی‌ زانستی‌ و پلانی‌ وورد و خوێندنه‌وه‌ی‌ باش هه‌یه‌، بۆچی‌ وه‌زاره‌تی‌ په‌روه‌رده‌، ڕێوشوێنی‌ گونجاو دانانێت، بۆ ئه‌و په‌یمانگایانه‌؟

چه‌ند ساڵێك له‌مه‌وبه‌ر، وه‌زاره‌تی‌ ناوخۆ به‌بڕیار ڕێگری‌ كرد له‌ فه‌رمانبه‌رانی‌ خۆی‌، كاری‌ تاكسی‌ بكه‌ن، هه‌رچه‌ند نه‌توانرا ئه‌و بڕیاره‌ جێبه‌جێ‌ بكرێت، به‌هۆی‌ دۆخی‌ سه‌ختی‌ ئابوری‌ و له‌مپه‌ری‌ دواكه‌وتن و پاشه‌كه‌وتی‌ موچه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌م بڕیاره‌، بۆ وه‌زاره‌تی‌ ناوخۆ ئاسته‌نگی‌ هه‌بێت، به‌هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ كڕین و خاوه‌ندارێتی‌ ناتوانرێت وه‌ك پێویست ڕێگری‌ لێبكرێت، به‌لاَم بڕیارێكی‌ له‌و شێوه‌یه‌ بۆ وه‌زاره‌تی‌ په‌روه‌رده‌، زۆر ئاسانه‌ و ده‌توانرێت كاری پێبكرێت، چونكه‌ ئه‌و په‌یمانگه‌ ئه‌هلیانه‌ی‌ ده‌كرێنه‌وه‌، پێویستیان به‌مۆڵه‌ته‌، ده‌كرێ چه‌ند ڕێو شوێنێكی‌ یاسایی‌ دابنرێت، بۆئه‌و په‌یمانگه‌ ئه‌هلیانه‌، تاكار له‌پڕۆسه‌ی‌ په‌روه‌رده‌ نه‌كات، ده‌كرێت، هه‌رمامۆستایه‌ك خواستی‌ كردنه‌وه‌ی‌ په‌یمانگه‌ی‌ هه‌بێت، پێش ئه‌وه‌ مۆڵه‌تی‌ بێموچه‌ له‌ په‌روه‌رده‌ وه‌ربگرێت، یان واز له‌ پیشه‌ی‌ مامۆستایی‌ بێنێت و خۆی‌ بۆ كاری‌ بازرگانیه‌كه‌ ته‌رخان بكات، هۆكارێكی‌ به‌هێز بۆ دواكه‌وتنی‌ خوێندكارو نه‌هێنانی‌ نمره‌ی‌ به‌رز، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، بۆ بوونی‌ ئه‌و په‌یمانگه‌ ئه‌هلیانه‌، چونكه‌ زۆربه‌ی‌ ئه‌و مامۆستایانه‌ی‌ وانه‌ ده‌ڵێنه‌وه‌، ئه‌و وانه‌یه‌ی‌ له‌ په‌یمانگه‌كه‌ ده‌یڵێنه‌وه‌، له‌خوێندنگه‌كه‌ ئه‌نجامی‌ ناده‌ن، هۆكار زۆرن، یه‌كێك له‌وانه‌، گه‌رمكردنی‌ بازاڕی‌ په‌یمانگه‌كانه‌.

هۆكارێكی‌ تری‌ لاوازی‌ ئاستی‌ زانستی‌ قوتابیان و خوێندكاران، نه‌بوونی‌ پڕۆگرامێكی‌ یه‌كگرتوی‌ خوێندنه‌، ڕاسته‌ كتێبی‌ پڕۆگرامی‌ خوێندن هه‌یه‌، به‌لاَم مامۆستای‌ وانه‌ به‌ ئاره‌زووی‌ دڵی‌ خۆی‌ و بۆ مه‌به‌ستی‌ بازرگانیكردن و په‌یداكردنی‌ پاره‌، مه‌لزه‌مه‌یه‌ك دروست ئه‌كات و له‌ كتێبخانه‌و په‌ڕاوگه‌كان دایئه‌نێت، تا خوێندكاران بچن بیكڕن، گوایه‌ ده‌رچونیان مسۆگه‌ره‌و نمره‌ی‌ باش ئه‌هێنن، ئه‌مه‌ش پێچه‌وانه‌ی‌ یاساكانی‌ پڕۆگرامی‌ خوێندنه‌، ئه‌كرێ‌ مامۆستا بابه‌ته‌كه‌ پۆخت و كورتبكاته‌وه‌، بۆ قوتابیان، به‌لاَم نه‌كرێته‌ مه‌لزه‌مه‌و بیفرۆشێت، خه‌ڵك هه‌یه‌ هه‌زار دۆلاری‌ داوه‌ به‌ مه‌لزه‌مه‌ بۆ مناڵه‌كانی‌، چونكه‌ بۆته‌ چاولێكه‌ری‌، دڵنیام له‌سه‌ر وتنی‌ ئه‌مڕاستیانه‌، زۆر له‌و هاوڕێ‌ مامۆستایانه‌ی‌ خه‌ریكی‌ ئه‌م كاره‌ن، لێم زویرده‌بن، به‌لاَم نیشتمان و ئاینده‌ی‌ گه‌ل لای‌ من له‌هه‌موو شته‌ تایبه‌تیه‌كان به‌رزو به‌ڕێزتره‌، ده‌كرێ‌ وه‌زاره‌تی‌ په‌روه‌رده‌، گوێ‌ له‌ خواستی‌ دڵسۆزان بگرێت و به‌ یاساو ڕێنمایی‌، ئه‌و هه‌موو كه‌لێنانه‌ی‌ له‌ئاینده‌دا ده‌بنه‌ گرفتی‌ گه‌وره‌، زوو چاره‌یان بكات و گوێ‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ چه‌ند كه‌سێكی‌ خۆخوازو به‌رژه‌وه‌ند په‌رست نه‌گرێت، تا ڕێڕه‌وی‌ پڕۆسه‌ی‌ په‌روه‌رده‌ بچێته‌ سه‌ر ڕاسته‌ڕێی‌ خۆی‌ و چاوی‌ ئومێدو هیوا بۆ ئه‌م سێكته‌ره‌ گرنگه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌و ئاستی‌ گه‌شه‌كردن و پێشخستنی‌ زانست و زانیاری‌ به‌جۆرێك به‌رزببێته‌وه‌، خه‌ڵك ئاوات بخوازێت، مناڵه‌كانی‌ بێنێته‌وه‌ ناو پڕۆسه‌ی‌ خوێندنی‌ نیشتمانی‌(حكومی‌)، نه‌ك خه‌ڵك بڕوات به‌پاره‌یه‌كی‌ زۆر، كه‌ كاریگه‌ری‌ ده‌خاته‌ سه‌ر ژیانیان له‌ڕووی‌ ئابوریه‌وه‌، مناڵه‌كانیان له‌و په‌یمانگه‌ ئه‌هلیانه‌ بخاته‌ به‌ر خوێندن.

گرفتێكی‌ تری‌ پڕۆسه‌ی‌ خوێندن له‌م هه‌رێمه‌ی‌ ئێمه‌، بوونی‌ وانه‌ی‌ تایبه‌ته‌، كه‌ ئه‌میشیان، بۆته‌ به‌ربه‌ستێكی‌ گه‌وره‌، بۆ خه‌ڵكی‌ هه‌ژارو كه‌مده‌رامه‌ت، ئه‌وه‌ش هه‌ر به‌شێك له‌مامۆستایان دروستیان كردوه‌، بۆ مه‌به‌ستی‌ بازرگانیكردن به‌ خوێندن و په‌روه‌رده‌، ئه‌كرێ‌ ئه‌و مامۆستایانه‌ی‌ وانه‌كان ده‌ڵێنه‌وه‌، بناسرێن كه‌ بۆچی‌ له‌ناو خوێندنگه‌كه‌ی‌ خۆیان، كه‌ موچه‌و بژێوی‌ ژیانیانی‌ له‌سه‌ره‌، وه‌ك پێویست په‌یامه‌كه‌ ناگه‌یه‌نن، به‌لاَم له‌وانه‌ی‌ تایبه‌ت ده‌یگه‌یه‌نن؟ وه‌لاَمه‌كه‌ی‌ دیاره‌، بۆگیرفان و وه‌رگرتنی‌ پاره‌یه‌، ئه‌وه‌ی‌ من و زۆر كه‌س ده‌یزانین، وێرانه‌یه‌ك به‌هۆی‌ لێنه‌پرسینه‌وه‌، دروست بووه‌، جوریك جیاوازی‌ چینایه‌تی‌ ده‌خولقێنێ، له‌نێوان مامۆستایاندا، ئه‌میش به‌ ڕێنمایی‌ و یاسا زۆر به‌ئاسانی‌ چاره‌ ده‌كرێت، ئه‌گه‌ر وه‌زاره‌ت خومخۆرانه‌و بێ سڵه‌مینه‌وه‌، كاری‌ له‌سه‌ر بكات، چاوه‌ڕێی‌ هه‌نگاوه‌ ئه‌رێنییه‌كانین، بۆ دوورخستنه‌وه‌ی‌ پڕۆسه‌ی‌ په‌روه‌رده‌، له‌و بازرگانیه‌ قێزه‌ونه‌ی‌ خه‌ریكه‌، جوانیه‌كانی‌ ژیان ده‌شێوێنێ‌، به‌ ئومێدی‌ بیستنی‌ ئه‌م زه‌نگه‌ له‌لایه‌ن دڵسۆزانه‌وه‌..


یونامی لایەنە سیاسییەکانی هەرێم، بۆ کۆبوونەوەیەک بانگهێشت دەکات



نێردەی تایبەتیی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە عێراق نوێنەری لایەنە سیاسییەکانی هەرێمی کوردستان بۆ کۆبوونەوەیەکی داخراو لە 26ـی ئایار بانگهێشت دەکات و گفتوگۆ لەبارەی بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنەکانی هەرێمی کوردستان دەکەن.

جێنین پلاسخارت، نێردەی تایبەتیی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە عێراق لە تویتێکدا ئاماژە بەوە دەکات، کۆبوونەوەکە "دەبێتە پێشوازییەک و دەرفەتێکی پێویست بۆ ئاڵۆگۆڕکردنی راستەوخۆی بیروڕا" لەبارەی هەڵبژاردنەکانی هەرێمی کوردستان کە بڕیارە لە 1ـی ئۆکتۆبەری 2022 بەڕێوەبچن.

لە کۆتاییەکانی مانگی شوباتی ئەمساڵ، نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان فەرمانی هەرێمی بۆ بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان لە 1ـی ئۆکتۆبەری 2022 واژۆکرد.

رۆژی سێشەممە 17ـی ئایاری 2022، جێنین پلاسخارت، نوێنەری سکرتێری گشتیی نەتەوەیەکگرتووەکان لە عێراق لە گوتارێکدا لە ئەنجوومەنی ئاسایش قسەی کرد و باسی دۆخی سیاسیی عێراق و هەرێمی کوردستانی کرد.

لەبارەی دۆخی هەرێمی کوردستان و بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنی چاوەڕوانکراو، پلاسخارت گوتی: "نەبوونی یەک دەنگی لە هەرێمی کوردستان زیانی هەبووە.. زۆر گرنگە گۆڕەپانی هەرێمی کوردستان بۆ هەموو هێزە سیاسییەکان کراوە بێت."

هەر لەو گوتارەدا پلاسخارت گوتی، "هەرێمی کوردستان یەک بژارەی هەیە. چاوەڕوان دەکرێت هەڵبژاردنەکانی هەرێمی کوردستان لە 1ـی ئۆکتۆبەری ئەمساڵ بەڕێوەبچن و زۆر گرنگە گۆڕەپانی هەرێمی کوردستان بۆ هەموو هێزە سیاسییەکان کراوە بێت، گرنگ نییە گەورەن یان بچووک، بەڵکو گرنگ ئەوەیە دەفەتی یەکسان بۆ هەموویان بڕەخسێت، واتە دەبێت ژینگەیەکی تایبەت بە هەڵبژاردن بڕەخسێت."

 

پێنج شەممە چی روودەدات؟


كوردستان ئەحمد
-
ئەنجوومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی و دیسكی عێراق و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكاو ژووری توێژینەوەی وردی چاودێری پەرلەمانی یەكێتی ئەوروپا لە برۆكسل لە چوارچێوەی چاودێری وردی دۆخی عێراق و هەرێمی كوردستاندا بە هاوپێچ لەگەڵ ئاڵۆزیەكانی عێراق و ناكۆكیە سەربازییەكانی نێوان رووسیا و ئۆكرانیا، بەوردی چاودێری دۆخی هەرێمی كوردستان دەكەن و رۆژی پێنج شەممەش لە لایەن پلاسخاردەوە پەیامی روون و ئاشكرای هەموو ئەولایەنانە بە كورد دەدات، كە پەیامێكی سیاسی گرنگە لەسەر ئاستی باڵای هەرێمی كوردستان و ناوچەكەوجیهان.

سەردانەكەس سەرۆك نێچیرڤان بارزانی ئاوێكی بەوئاگرەدا كرد كە چەند رۆژی رابردوو پلاسخارد پشكۆی خستە ژێر لە كۆبوونەوەكانی ئەنجوومەنی ئاسایش، بەڵام ئەوە بەس نییە بۆ ئەوەی هەرێمی كوردستان لەومەترسییە گەورەیە رزگار بكات كە بەهۆی ئاڵۆزییە ناوخۆیەكان و دەرەكیەكان و فشارە نێودەوڵەتیەكانەوە لەسەری دروست بووە.

یڤا ماریا، پرۆفیسۆری یاسایی دەستووری سویسرا ، بۆبەراوردکاری، و سەرۆکی یونسکۆ بۆ دیموکراسی و مافی مرۆڤ، هاوبەڕێوەبەری پەیمانگای فیدراڵیزم لەزانکۆی فریبۆرگ لە سویسرام لە هەولێری پایتەخت بینی، گفتوگۆیەكی چڕمان لەبارەی دۆخی هەرێمی كوردستان و ئامادەكارییەكان و پلانە نوێكان بۆهەڵبژاردنەكانی پەرلەمانی كوردستان كرد، ئەونیگەرانیەكی گەورەی بە دەموو چاوەوە دەبینرا، لەگەڵ ئەوەشدا 

پڕۆژەیەكی گەورەی لەبەردەستدایە بۆ چاودێریوردی دۆخی هەرێمی كوردستان و ناو براو هەمان كات لەگەڵ لیژنەیەكی باڵای پەرلەمانی كوردستان سەبارەت بەهەڵبژاردنەكان كۆبوونەوەی كردبوو كە نوێنەری هەمووپێكهاتەكانی عێراقی تێدابوو.

بەباشی دەزانم هەر لەو بارەیەوە بابەتێكی دیكەش بدركێنم، كە لە ماوەی رابردوودا بە چاودێری وردی چەندفلتەریدا راپۆرتی ورد و شیكاری ئەنجوومەنی ئاسایشمبینی كە چۆن باسی دۆخی هەرێمی كوردستانی كردبووبە تایبەتی لە دوای ئەوەی كە ئاڵۆزیەكانی ناوخۆی هەرێمی كوردستان رووبدات، بینیم كە پڕە لەو نیگەرانییەراستی و جدیانەی كە دەربارەی دۆخی هەرێمی كوردستان نوسراوە بە تایبەتی بەكارهێنانی چەمكی ناوچەی زەرد و سەوز ئەوەش مەترسیەكی گەورە بوو كەمن بینیبێتم.

پێمخۆشە ئەو زانیاریانەشتان پێبڵێم كە هەر لەم ماوەیەدا لەگەڵ بەرپرسێكی زۆر باڵای هەرێمی كوردستان كۆبوومەوە و چەند گفتوگۆیەكی وردمان دەربارەی دۆخی هەرێمی كوردستان كرد كە قسەكانی هیچ دوور نەبوون لە قسەكانی پلاسخارد و بگرە زیاتریش بوون.

كۆی گشتی هاوكێشەكە پێمان دەڵێت كە دۆخەكە ناخۆشە، ئەوە سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستانیش نەیشاردوەتەوە كە بەڕاستی دۆخەكە بەو شێوەیەیە، كە لەناوەوە سەیری هاوكێشەكە دەكەیت دەبینیت كە بەڕاستی ئاڵۆزیەكان وردن، بەڵام كە لە دەرەوە دەڕوانیتە تەواوی هاوكێشەكە دەبینیت كە بەڵێ بەراستی بابەتێك هەیە كەهەر لە سەرۆكی حكومەتەوە تا ئۆپۆزسیۆن و دۆست و دوژمن هەست بە ئاڵۆزیەكی گەورە دەكەن لە هەرێمی كوردستاندا كە تەنها لە سێ خاڵدا یەك دەگرنەوە

یەكەم: ئاڵۆزییە ئابووری و سیاسیەكانی نێوان هەرێمی كوردستان و عێراق

دووەم: خراپی دۆخی ناوخۆی هەرێمی كوردستان و مافی مرۆڤ و ئازادی رادەربڕین و خراپی دۆخی دارای و ناكۆكی نێوان لایەنەكان و پرتەپرتی پۆپۆلیستیانەی هەندێك لایەن

سێیەم: هەڵبژاردنەكانی هەرێمی كوردستان

ئەم سێ پرسە زۆر كاریگەری گەورەیان لەسەر لەكەداركردنی سومعەی نێودەوڵەتی هەرێمی كوردستان كردووە، بەجۆرێك كە ئیدی گەیشتوەتە ئاستێكی باڵا، ئەوە بەڕەچاوكردنی هەموو ئەو كارە باش و گرنگانەی كەهەرێمی كوردستان كردوویەتی لە ماوەی رابردوودا وەك حكومەت لە چارەسەر كردن و دروستكردنی پڕۆژە و بونیادنانی كاری ستراتیژی گەورە

پێنچ شەممە چی روودەدات؟

پلاسخارد لە تویتەر نوسیوەتی رۆژی پێنج شەممە لەگەڵ كەسی یەكەمی هەموو حزبەكان كۆدەبمەوە، كە بەپێی زانیاریەكانی من سەرۆك بارزانی بەشداری ئەوكۆبوونەوەیە ناكات و كەسێكی دیكە وەك نوێنەر و سەرۆكی كۆبوونەوەكە بۆ لایەنی پارتی دەچێت،

دوور نییە بەڕێز نێچیرڤان بارزانی وەك جێگری سەرۆك بچێت یاخود فازڵ میرانی بەشداری كۆبوونەوەكە بكات.

پلاسخارد وەك جارەكانی دیكە نابێت لەم كۆبوونەوەیەدا، بەڵكو بەناوی نوێنەرایەتی تەواوی جیهانەوە داوا لەهەرێمی كوردستان دەكات لەماوەیەكی دیاریكراودا ئەوگرفتانە چارەسەر بكات كە لە سەرەوە بە سێ خاڵئاماژەمان پێكرد، لە هەمووی گرنگتر پرسیهەڵبژاردنەكانی هەرێمی كوردستانە كە دەبێت لە كات و شوێنی خۆیدا بە میكانیزمێكی سەركەوتوانەئەنجامبدرێت، ئەوەندەی من بزانم كە بەڵێ پلاسخاردسورە لەسەر ئەوەی گرەوی خۆی بباتەوە و هەڵبژاردنەكانی هەرێمی كوردستانیش وەك عێراقئەنجامبدرێت لە ئەگەری نەكردنیدا ئەوە مەترسیەكیگەورە بۆ هەرێمی كوردستان دروست دەبێت كەپێیدەگوترێت ئاڵۆزی سیاسیی .

هەر لەگەڵ ئەوەشدا پلاسخارد زەمەنێكی كاتی بۆچارەسەری گرفتەكان دەخاتە بەردەم هەرێمی كوردستانچونكە ئیدی دۆخەكە هێندە كاتی بەدەستەوە نەماوە و پێویستی بە گۆرانكاری گەورە هەیە لە رێكخستنەوەیسیستمەكاندا.

پلاسخار چی دەوێت؟

پلاسخارد دەیەوێت قەوارەی سیاسی و سەربازی و ئابوری هەرێمی كوردستان بە تۆكمەی لە چوار چێوەی عێراقێكی فیدراڵدا بە بەهێزی بە بەدەستێنانی مافەكانی خۆی بمێنێتەوە، لەگەڵ ئەوەشدا بتوانێت هەمووگرفتەكانی خۆی لەنێوخۆدا چارەسەر بكات.

بۆچی پلاسخارد ئەم كارە دەكات؟

هەموو ئەو هاوكێشە و قسانەی باس لەوەدەكەن كەهەرێمی كوردستان وەك قەوارەیەكی سیاسی لەناودەچێت و نامێنێت درۆی شاخداری ئۆپۆزسیۆنی پۆپۆلیستانەی میدیا زەردەكانی باشوری كوردستانە، ئەوە دوور دوورە لە راستییەوە چونكە هەرێمی كوردستان دەبێت بەم شێوەیە بمێنێتەوە و ئامادەكاری بۆ كاریگەورەتر بكات، كە بریتییە لە ئاڵۆزیە نوێیەكانی سوریا و ئێران و تەنانەت ئۆكرانیا و چەندین پرسی دیكەش.

ئێستا ئەوەی گرنگە چارەسەر كردنی سێ گرفتی سەرەكییە لە هەرێمی كوردستان كەببێتە ئەولەویەتی كاری سەرەكی تەواوی حزبە سیاسیەكان و حكومەتی هەرێمی كوردستان كە بریتین لە 

یەكەم: ئەنجامدانی هەڵژاردن لەكاتی خۆیدا بەمیكانیزمێكی سەركەوتوانە

دووەم: چارەسەر كردنی گرفتەكانی عێراق و ئاڵۆزیەكانی نێوانیان

سێیەم: چارەسەركردنی گرفتە ناوخۆییەكان

لەراستیدا ئەم سێ كارە لە خزمەتی بەهێزبوون و گەورەبوونی قەوارەی سیاسی هەرێمی كوردستانە و دەبێت ئەو راستییە بزانرێت كە هەرێمی كوردستان زۆرپێویستی بە چارەسەر كردنی ئەو كێشانەیە و دەبێت بەشێوەیەكی یاسایی تەواوی پرسەكان چارەسەر بكرێن، ئەوە خواستی نەتەوە یەكگرتوەكان و ئەمریكا و بەڕتانیایە.

ناكرێت لە پێناو ئاڵۆزیەكی بچكۆلەدا كۆمەڵێك دەستكەوتی گەورە لەدەستبدەیت، یەكڕیزی و یەكدەنگی زەمانی مانەوە و بەهێزی گەلی كوردە لە چوار چێوەی ئەوقەوارە سیاسییە گەورەی كە ئێستا وەك دەوڵەت مامەڵەی لەگەڵدا دەكرێت.

لەپاش هەڵبژاردنەكان هەرێمی كوردستان دەچێتە قۆناغێكی سیاسی و ئابووری نوێوە كە زۆر گرنگە بۆهەموو جیهان، چونكە لەلایەك ئەوروپا بە شوێن جێگرەوەی گاز و غازی رووسیا دا دەگەڕێت لە لایەكی دیكەش ئیسرائیل سەرقاڵی پرۆژەی ئاشتی ئەبراهامە كەناوچەكە بەرەو سەقامگیری گەورە دەبات .

هەرێمی كوردستان نابێت ئەو دەسكەوتە گەورانە لەدەستبدات بەهۆی ئاڵۆزی و چەندگرفتێكی بچكۆلەوە كەشایەنی باسكردن نییە بەڵام میدیا و پەیج و دەمشڕە نێوخۆییەكان گەورەییان كردووە.

ئێستا پێنج شەممە دەرگایەكی مەزن بەرووی هەرێمی كوردستاندا دەكرێتەوە كە ئەویش دروستكردنی هاوپەیمانیەتیەكی جیهانی و پشتیوانیەكی نێودەوڵەتیە لەگەڵ ئاشتەوای نیشتیمانی لەنێوان لایەنە كوردییەكاندا ئەوەش هەرێمی كوردستان بەهێزتر دەكات و دەتوانێت ئامادەكاریی گەورە بكات بۆ ئەوەی رووبەرووی ئاڵنگاریە جیهانیەكان ببتەوە و ئەو گرفتانەش چارەسەر بكات كەهەرێمی كوردستان دەخاتە مەترسییەوە.

ئایندە لەبەردەم هەموو كورد رۆشنە، پێویستی بەكۆنگرەیەكی نیشتیمانی و یەكڕیزی و یەك دەنگی و یەك ئیرادەی گەلی كوردە خۆ ئەگەر ئەو كێشانە چارەسەرنەكرێن ئەوا هەرێمی كوردستان لاوازتر دەبێت بەڵام ئەگەر بەرەو چارەسەری بڕۆن ئەوا هەرێمی كوردستانبەهێزتر دەبێت.




کۆمپانیایەكی نیشتەجێکردن لە ژێر فشاردا کارەکەی ڕادەگرێت


لە شاری سلێمانی و لە گەڕەکی شۆڕشی نوێ زەویەکی بازرگانی دەکرێتە یەکەی نیشتەجێبوون، لە بەرامبەردا ژمارەیەك چالاکوان و هاوڵاتی ڕێگرن لە ئەنجامگەیاندنی ئەو پرۆژەیە و ئەمەشیان بەڕوونی بە کۆمپانیایی جێبەجێکار  وتوە و ئەوانیش کارەکانیان ڕاگرتوە

هیوا عەبدوڵا، یەکێك لە گروپی دروستکردنی فشار و ڕاگرتنی باڵەخانە نیشتەجێبوەکان، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەنوسیدا کە لە شوێنی زەوی پرۆژەکەدا بەسترا بۆ میدیاکان وتی: ئەم کۆمپانیایانەی کە دەیانەوێت پرۆژەی نیشتەجێبوونی بیست نهۆمی جێبەجێ بکەن، لە چەندین ڕووەوە پێشیلکاریان ئەنجامداوە، وێڕای ئەوەی کە ئەم زەویە بۆ نیشتەجێکردن دابین نەکراوە و بە ڕێگای نایاسایی گۆڕاوە بۆ نیستەجێکردن، هەربۆیە ڕێگە لە جێبەجێکردنی دەگرین

لە ئێستادا سەبارەت بەو پرسە سەردانی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی و شارەوانی سلێمانی و نوسینگەی پەرلەمانی کوردستان و وەبەرهێنان و داواکاری  گشتیان کردوە و بە ڕوونی وتراوە کە بە پێی نەخشەی بنەڕەتی ئەو زەویە بۆ نیشتەجێکردن تەرخان نەکراوە.

عوسمان عبدللە، هەر سەبارەت بەو پرسە وتی: لە ڕاستیدا پێویستە ڕێگری بکرێت لە هەموو ئەو بەلاڕێدابردن و گەندەڵی و خراپ بەکار هێنانەی بە موڵکی گشتیەوە دەکرێت، بۆ ئەوەش هەر جۆرە فشارێکی گشتی پێویست بکا دەیکەین بۆ ئەوەی لە ڕێگەی فشاری فراوانترەوە ڕێگری لە نایاسایی بکرێت، خۆشبەختانە لە ئێستادا کارەکە ڕاگیراوە بۆیە لەگەڵ دەستپێکردنەوەی قسەیتر دەکرێت

ئەگەرچی کۆمپانیای جێبەجێکار تەواوی کارەکانی ڕاگرتوە بەڵام لە ئەگەری دەستپێکردنەوەی کار لەو پرۆژەیەدا کە بۆ خۆیان ڕایانگەیاندوە جێ بەجێی دەکەن، ڕێگاکانی فشار بۆ ڕاگرتنی فراوانتر دەبن و ڕێگانادەن کاری تێدابکرێت.

ئەو زەویانەی کە لە ئێستادا کارکردن تێیدا ڕاگیراوە دەکەوێتە گەڕەکی شۆڕشی نوێ، کە دەکەوێتە سەر شەقامی شاری سپی بۆگەراجی موەحەد(سەر جوتسایدی عەربەت سلێمانی).





گۆڕانی کەشوهەوا یەکێک لە تەوەرە گرنگەکانی کۆڕبەندی ئابووریی داڤۆسە



کۆڕبەندی ساڵانەی جیهانیی لە داڤۆس بە بەشداریی نزیکەی 2500 سەرکردە و کەسایەتی جیهانی دەستیپێکرد، لەنێویاندا کەسایەتییە دیارە ئابوورییەکان.

ئەمساڵ سەرنجی سەرەکیی کۆڕبەندەکە لەسەر ئۆکراینایە و سەرانی کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەتی کۆکردووەتەوە بۆ یارمەتیدانی ئەو وڵاتە. وەک پەیامێکیش بۆ دژایەتیی هێرشەکەی رووسیا بۆ سەر ئۆکراینا، ئەمساڵ هیچ بەرپرسێکی رووسی بانگهێشتنەکراوە.

بۆرگێ برێند، سەرۆکی کۆڕبەندی ئابووریی جیهانی دەڵێت، "ئەمساڵ بەڕێوەبەرە جێبەجێکارەکانمان لەپێناو ئۆکراینا کۆکردووەتەوە، رۆژی چوارشەممە لەگەڵ سەرۆکوەزیرانی ئۆکراینا، جێگرەکەی و وەزیری دەرەوە کۆدەبینەوە و 70 بەڕێوەبەر بەشدار دەبن، باسی ئەوە دەکەین چۆن کەرتی تایبەت دەتوانێت پشتیوانیی ئۆکراینا بکات. ئێمە زۆر راشکاوین لەوەی ئەمساڵ ساڵی بەشداریی ئابووریی رووسیا نییە".

بەپێی خەمڵاندنەکان، تائێستا زیانە ئابوورییەکانی هێرشەکەی رووسیا زیاتر لە 60 ملیار دۆلار بووە. 

هاوشان لەگەڵ جەنگی ئۆکراینا، پرسە ئابوورییەکانی دیکەش تەوەرێکی دیکەی کۆڕبەندەکە دەبن؛ گۆڕانی کەشوهەوا، بەرزبوونەوەی نرخ، وشکەساڵی و قەیرانی ئاسایشی خۆراک.

بۆرگێ برێند، سەرۆکی کۆڕبەندی ئابووریی جیهانی دەڵێت، "بابەتەکانی دیکەی کۆڕبەندەکە بریتین لە گۆڕانی کەشوهەوا و خاوبوونەوەی گەشەی ئابووریی جیهان کە دەبێت خۆمان بەدووربگرین لەوەی بووژانەوەیەکی خاو سستییەکی ئابووریی نوێ دروستبکات، چونکە ئامرازی زۆر کەممان لەبەردەستە بۆ رووبەڕووبوونەوەی سستییەکی نوێ".

نرخی خۆراک لە مانگی ئاداردا بە رێژەی 33٪ و، نرخی بەرهەمە کشتوکاڵییەکانیش 40٪ بەرزبوونەتەوە، وشکەساڵیش دۆخی زۆربەی وڵاتانی ناهەموارکردووە و رووبەڕووی قەیرانی خۆراک بوونەتەوە. 

ئاژانسی کەشناسیی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکانیش رایگەیاند، 7 ساڵی رابردوو گەمترین حەوت ساڵی جیهان بوون. لە داڤۆس، هەوڵ بۆ دەستنیشانکردنی هۆکاری قەیرانەکان و دۆزینەوەی رێگەچارە دەدرێت.


ناسا پڕۆژەیەك لەبارەی خۆڵبارین لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست ئامادە دەکات


ئاژانسی ئاسمانیی ناسا پڕۆژەیەكی نوێ لەنێو وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی – ئەلفا ئەنجامدەدات كە بەشێكە لە پڕۆژەی بەرنامەی شەفەقی چالاكی خاوەن لەرەی بەرز و تایبەت دەبێت بە یارمەتیدانی وڵاتانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بۆ گەیشتن بە وردترین رێگە بۆ پێشبینیكردنی گێژەڵووكە و شەپۆلەكانی خۆڵبارین.

پڕۆژەکە لە 17ی حوزەیرانی داهاتوو دەستپێدەکات، پسپۆڕان هیوایان وایە بگەنە ئەو دەرەنجامەی كەوا چۆن ئەو خۆڵبارینانە دەبنە هۆكاری گەرم یان فێنككردنەوە و كاریگەرییەكانی دیكە لەسەر هەسارەی زەوی، هاوکات ئەم پڕۆژەیە یارمەتیی پسپۆڕان دەدات بۆ لێكۆڵینەوە لەبارەی سەرچاوەی پێكهاتەی ناسراو بە (تۆزوخۆڵی كانزایی) لەسەر رووی زەوی.

پسپۆڕانی ئەو پڕۆژەیە سەختی و دژواریی پڕۆژەکە ناشارنەوە و دەڵێن: بۆ گەیشتن بە دەرەنجامێكی بەرچاو و باوەڕپێكراو، لەهەمان كاتدا پشت پێبەستراو، پێویستیان بە 1 ملیار پێوانەكارییە تاوەكو بتوانن لە جووڵە جیاجیاكانی شەپۆلەكانی خۆڵبارین لە سەرانسەری جیهاندا حاڵی ببن.

پێوانە و دەرەنجامەكانی ئەو پڕۆژەیە یارمەتیی سەرپەرشتیارانی دەدات بۆ پڕكردنەوەی بۆشایی نەبوونی داتای ناوچە وشك و بەبیابانبووەكانی جیهان، هەروەها، یارمەتی پسپۆڕانی كەشناسی دەدات بۆ گەیشتن بە باشترین رێگە بۆ پێشبینیكردنی هاتنی ئەمجۆرە شەپۆلانە و چۆنێتیی پاراستنی مرۆڤ لە كاریگەرییە مەترسیدارەكانی.

لەلایەكی دیكەوە، پسپۆڕانی كەشناسی و بەرگەهەوای زەوی دەیانەوێ بگەنە وەڵامی كۆتایی لەسەر پرسی ئاخۆ ئەو تۆزوخۆڵەی لەنێو بەرگەهەوای زەویدا هەیە یارمەتیدەر و هۆكارێكە بۆ گەرمكردن یان فێنككردنەوەی بەرگەهەوای زەوی یان نا.