adv/https://www.facebook.com/MayorcaCity|https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgJT9fbiornOXHkXrGZUVrpdv-Lczq8UDHymSAG1FLaN3n3jZFWnu0it9lpwJHYd0VcIDtwocuKlnssNY-cCZ3HvTh1DeTd7PtbwtHmL9ZiETil6lUcWgNm_7AgC-oX565gM8BVnz-CZQPd-vR0u6WRRSDS2jgBBTJ1nV-3rFE-2XOJeKsNB82lQDVj/w631-h89/327891321_889983905377070_4693388700391347137_n.gif

بیروڕا

5/cate1/بیروڕا

ئابووری

6/cate2/ئابووری

ڕاپۆرت

6/cate3/ڕاپۆرت

چاوپێکەوتن

5/cate4/چاوپێکەوتن

گەلەری

3/cate6/گەلەری

هەمەڕەنگ

5/cate5/هەمەڕەنگ
adv/https://www.facebook.com/QaiwanGroup|https://i.postimg.cc/Nfy5msCp/Kurd-Plate-Qg-12-4.gif

وەرزش

5/cate1/وەرزش

ڤیدیۆ

3/cate6/ڤیدیۆ

نوێترین بڵاوکراوەکان

ترەمپ: رەنگە ئێران و ئەمریكا بۆ وەرگرتنی باج و سەرانە لە گەرووی هورمز بە پلانێكی هاوبەش بگەن


جۆناتان كارڵ، پەیامنێری باڵای تۆڕی تەلەفزیۆنی ئێن بی سی، ئاشكرایكرد "ئەمرۆ لە سەرۆكی ئەمریكای پرسیوە ئایا لەگەڵ ئەوەدایە كە ئێران باج لە هەموو ئەو كەشتییانە وەربگرێت كە لە گەرووی هورمزەوە تێپەڕدەبن؟".

ناوبراو ئەمرۆ چوارشەممە 8ی نیسان بڵاویكردە كە دۆناڵد ترەمپ لە وەڵامدا وتوویەتی "رەنگە ئەمریكا و ئێران بۆ وەرگرتنی باج و سەرانە لە كەشتییەكانی گەرووی هورمز بە پلانێكی هاوبەش بگەن".

سەرۆكی ئەمریكا وتوویەتی "خەریكین بیر لەوە دەكەینەوە كە بەشێوەی هاوبەش ئەو كارە ئەنجام بدەین. ئەمەش رێگایەكە بۆ دابینكردنی ئاسایشی گەرووی هورمز و هەروەها پاراستنی ئەو شوێنەیە لەبەرامبەر زۆر شتدا".

دۆناڵد ترەمپ وتویەتی ئەمە ئەگەر سەربگرێت "شتێكی جوانە!".

گەرووی هورمز شادەماری وزەی جیهانە ڕۆژانە 20 ملیۆن بەرمیل نەوتی پێدا تێدەپەڕێت، هەرچەندە وڵاتانی کەنداو هەوڵی دۆزینەوەی ڕێگای بەدیل (وەک بۆرییەکان) دەدەن، بەڵام هێشتا زۆربەی هەناردەی گاز و نەوت بەستراوەتەوە بەو گەرووەوە، تەنانەت بە هەبوونی ڕێگای بەدیل، ڕۆژانە 10 ملیۆن بەرمیل نەوت هیچ ڕێگەیەکی تری نییە جگە لە هورمز.

داهاتی ساڵانەی ئێران لە گەرووی هورمز 110 تا 120ملیار دۆلارە و هەر کەشتییەک نزیکەی 2 ملیۆن دۆلار سەرانە دەدات

کاریگەری جەنگ لەسەر تاک


ڕێگا ڕەوف
-
جەنگ، ئەو هەلومەرجەیە کە کار دەکاتە تەواوی بەشەکانی کۆمەڵگا و لە حاڵەتی نۆرماڵەوە ئەیگۆڕێت بۆ ڕەوشی نانۆرماڵ. واتە ژیانی ڕۆژانە لەڕۆتیناتەوە دەگۆڕێت بۆ ڕەوشی هەوڵدان بۆ بەرهەڵستکاری و مانەوە لە ژیاندا.

کاتێک کۆمەڵگا خۆی ئامادە دەکات بۆ جەنگ، هەموو تاکەکان ئەگرێتەوەو بەتێکڕایی باری پشێویی دەروونی سەراپای کۆمەڵگا دەگرێتەوە بەبێ جیاوازی.

یاسای دەروونناسی مرۆڤ وا بارهاتووە کە لەکاتی جەنگ و کارەساتە گەورەکاندا هەموو سیستمی جەستە بخاتە سەر دۆخی هۆشداری. ئەم دۆخە واتە تۆ هەمیشە لە ئامادەباشیدای بۆ ئەوەی نەکوژرێیت. دەروونی مرۆڤ لەم کاتەدا تەواوی هەست و نەستی دەخاتە گەڕ بۆ ئەوەی بتوانێ کاردانەوەی هەبێ لە کارەساتە چاوەڕوان نەکراوەکاندا چی بکات و چی نەکات، پێشوەخت خۆی چەکدار دەکات کە ئەگەر دەنگی بۆمب و فڕۆکە هات چۆن خۆی بگەیەنێتە ژێرزەمین و دواتر هاتنە دەرەوەو خواردن و ئەنجامدانی کارە سەرەتاییەکانی ڕۆژانەی. ئەمە ئەو ڕۆڵانەیە کە تەواوی دەروون و مێشک و لایەنی فیزیکی ئامادە دەکات بۆ زیندوو مانەوە و کاتی نامێنێ بیر لە دڵتەنگی و باری دەروونی بکاتەوە بەڵکو هەڵیدەگرێ بۆ دواتر، بۆ پاشەڕۆژ. چونکە سیستمی بەرگری لەکاردایە و لەکاتی بەرگریشدا دەرفەتی ئەوەمان نییە بیر لەوە بکەینەوە بەیانی یار ئەبینین یاخود چۆن ئاهەنگی خێزانیی داز ئەدەین.
ئەو سەربازەی لەبەرەی جەنگدایە و بە چەکەکەی خەریکی بەرگرییە، هۆش و بیری تەنها لای ئەوەیە کە بەرامبەرەکەی بکوژێت و خۆی بەسەلامەتی ڕزگاری بێت. ئەگەر لەو کاتەدا خەیاڵی بۆ شتێکی ڕۆتینی ڕۆژانە بڕوات ڕەنگە ببێتە هۆی لەدەستدانی ژیانی، بەڵام کاتێک دەگەڕێتەوە ناو کۆمەڵگا و ژیانی ڕۆژانە، ئەو وەختە سیستمی بەرگری ئەوەستێ و هەموو بەشەکانی تر ئەکەونەوە کار و ئەوکات جەستە و دەروون پێکەوە کار دەکەن و یەکە یەکە لاپەڕەی حاڵەتەکان لە شێوەی فلاشباک دێنەوە بەرچاو. واتە دیمەنی بڕگەیەکی شەڕ یەک لەسەریەک دێتەوە بەرچاوی و وەک فیلم لەمێشکیدا لێدەدرێت کە دەبێتە هۆی تێکدانی ئارامی دەروونی و پرسیارێکی زۆر لە خۆی کە باشە من بۆ بیر لەمانە دەکەمەوە؟

درێژبوونەوەی ئەم حاڵەتە لەچەند دیمەنێکەوە ئەگۆڕێت بۆ وردەکاری و کاریگەری دەخاتە سەر بیرکردنەوە، نانخواردن، هەستی سێکس، دڵتەنگیی قورس، زیندەخەون و خەونی ناخۆش، دواجاریش پەیوەندی لەگەڵ دەورووبەر.

یەکێک لە بەناوبانگترین لێکۆڵینەوەکان کە لەسەر ئەم حاڵەتە کراوە، هۆبەی دەروونیی هێزی سەربازی ئەمریکا کردوویەتی، کە سەرنجیان بۆ لای سەربازەکانی پاش جەنگی ڤێتنام ڕاکێشا، ئەوە بوو زۆرێکیان سەرەڕای گەڕانەوەیان بە زیندوویی لە جەنگ؛ کۆتاییان بەژیانی خۆیان هێنا، یان کەسانێک بوون لەناو خێزان و کەسوکاریاندا هەڵسوکەوت و ڕەفتاریان گۆڕا بوو، بووبوونە مەترسی بۆ هاوسەرو مناڵ و تەنانەت هاوڕێکانیان، لایەنێکی تر زیادبوونی ڕێژەی تاوان بوو لەلایەن ئەم کەسانەوە بەرامبەر کۆمەڵگا. ڕاپۆرت و لێکۆڵینەوەکە گەیشتە ئەو دەرئەنجامەی کە ئەم سەربازانە بەهۆی جەنگەوە دووچاری تراوما بوون و یەخەگیری گرفتی دەروونی درێژخایەن بوون، کە نێوی نرا پۆست تراومایک سترێس Post-Traumatic Stress Disorder (PTSD.

لەساڵی ١٩٨٠ وە وەک دایاگنۆس واتە دەستنیشانکردنی جۆری نەخۆشی بەکار دەهێنرێت.

گرژی دەروونی درێژخایەن بەهۆی تراوماو ڕووداوگەلێکەوە کە مرۆڤەکان لەکاتی جەنگدا و بەهۆی سترێسی بەردەوامی جەستەوە کەڵەکە دەبێت لەسەر باری دەروونی و کاتێک شەڕ کۆتایی دێت، یاخود جەستە ئەو سترێس و گرژییە دەرەکییەی لەسەر نامێنێ، ئەم حاڵەتە دیسان بەرجەستە دەبێتەوە.

دوای ئەم لێکۆڵینەوەیە چەندان کلینیک و سەنتەری بارهێنانەوەی تەنگژەی دەروونی کرایەوە بۆ هاوکاری ئەو کەسانەی کە تووشی ئەبن. ئەمە تەشەنەی سەندو ئێستا لە تەواوی دنیادا چەندین مێتۆدی زانستی بەکاردەهێنرێن لەگەڵ بەکارهێنانی دەرمان بۆ یارمەتیدانی چارەسەروەرگرەکە.

ڕاستە جەنگی ڤێتنام کۆتایی پێهاتبوو بەڵام ئەمریکا بە جەنگێکی ناوخۆییەوە ئەیناڵاند کە ئەویش پاشماوەی جەنگ بوو.

کۆمەڵگای کوردوستانی باشوور بەتایبەتی ئەو کۆمەڵگایەیە کە چەندین شەڕی یەک لەدوای یەکی بینیوە. ئەگەر چاوێکی خێرا بگێڕین بە مێژووی تەنها پەنجا ساڵی ڕابردوودا، دەبینین چۆن جەنگ بەشێکی سەرەکی بووە لەژیانی خەڵک، هەر لە جەنگی عێڕاق-ئێران، کیمیاییبارانی هەڵەبجە، ئەنفال، شەڕی کوەیت، شەڕی ئەمریکا بۆ ڕووخاندنی سەدام، ئازادکردنی کوردوستان، شەڕی ناوخۆ، جەنگی دژی داعش و حەشدی شەعبی و ئێستاش شەڕی دەروونی ئێران و تورکیاو سوریاو عێڕاق بەرامبەر کورد وای کردووە کە هەریەکێک لە ئێمە هەڵگری چەندین تراوما و تەنگژەی دەروونی بین. کۆمەڵگای کوردوستان بەگشتی تراومای یەک لەدوایەکی تووش بووە بەبێ ئەوەی هەوڵێکی سەرتاسەری و حکومی درابێت بۆ چارەسەرکردنی گیرۆدەبووانی پاشماوەی جەنگ.

چارەسەری تراوما بەوە ناکرێت کە لە حێزاندا فێریان دەکردین لەبیری خۆمانی ببەینەوە، و بیری لێ نەکەینەوە، یاخود تازە ڕۆیشت و بای کۆن بەبا مەکە. ئاخر بیرکردنەوە دووگمەیەکی گڵۆپ نییە مرۆڤ بتوانێ دایگیرسێنیت و بیکوژێنیتەوە.

باری دەروونی پێویستی بە ڕێنمایی پزیشکی و چارەسەرە چ بە دەرمان چ بە چارەسەر لەڕێگەی مێتۆدی تاقیکراوە لە دنیادا.

ئەو جۆرە لەبارهێنانەوە ئەو لەشکرە گەورەیەی ناو کۆمەڵگا کە ئەبێتە ترسێکی نیشتمانی و ناوخۆیی ڕزگار دەکات لەتاوان.

کۆمەڵگای ئێمە چونکە ئەم چارەسەر و بیرلێکردنەوەیەی نەکردووەو نەبۆتە گرنگیەکی سەرتاسەری لەئاستی دام و دەزگاکاندا، بۆیە کۆمەڵگا لەڕووی دەروونیەوە لێکترازاوە.

لەکاتی جەنگدا هەموو کەس قوربانییە، ئەم هەستکردنە بەقوربانیبوون بەهۆی بارهێناوەی تەندرووستی دەروونی ئەتوانێ کۆمەڵگا بگۆڕێت بۆ کۆمەڵگایەک کە هەستی بەرپرسیارێتی هەبێت لەلایەن تاکەکانەوە، کۆمەڵگایەک کە بڕوای بەخۆی بێت و یەکدەست دژی دووژمن بوەستێتەوە و هەوڵ بدات بە شێوەیەکی تەندروست کار بۆ ئەو کۆمەڵگایە بکات کە پێشتر ئامادە بوو گیانی خۆی لەپێناودا بکاتە قوربانی.

ئەوەی ئێستا بەدی دەکرێ زۆرترین هەستکردنە بە خۆ بە کەمزانیی و هەستی قوربانیبوون و غەدرلێکراوی زۆرێک لەهاوڵاتیانە، ئەوەشمان بیر نەچێ کە ئەم هەستە تەنها لەڕێی جەنگەوە نییە، بەڵکو دوژمن کاری لەسەر کردووە و دەیکات، ئەمە بەتایبەت بۆ ئێمە درووستە کە لەژێر ڕکێفی حکومەتە یەک لەدوایەکەکانی بەغدادا بووین و هەمیشە لە شەڕدا بووین بۆ مانەوە. شەڕکردن بۆ مانەوە تەنها لەکاتی شەڕکردندا باشە، بەڵام کە دەکەوینە پرۆسەی ئازادی، ئەبێ مێنتاڵیتێتت بگۆڕێ بۆ بەهەستکردن بە خاوەن ماڵیی نەک بە میوانبوون.

بۆیە کۆمەڵگای باشوور سەرەڕای ئاڵوگۆڕی زۆر باش، بەڵام هێشتا یەک دەنگ و خاووخلیچکە، ئیرادەیەکی سەربەخۆ نییە بەرامبەر دوژمنانی چ تورکیا بێت یان سوریا یان عێڕاق یان ئێران کە هەرهەموویان بەتێکڕا هەڕەشەن بۆسەر هەرێمی کوردوستان بەتایبەت و کورد بە گشتی.

ئەم جەنگە ناوخۆیە کە بەهۆی تراومای یەک لەدوای یەکەوە مرۆڤی بێتواناو بێهێزو سستی بەرهەمهێناوە، دەبێت کاری لەسەر بکرێت بۆ پێکهێنانی کۆمەڵگایەکی تەندرووست و خۆ بەهەقزان.


جەنگ و سیاسەت لە کاتی جەنگدا.


فازڵ میرانی
-
 جەنگ دیمەنێکی کورتکراوەی چڕی سیاسەتە، و پردێکی ڕاستەوخۆیە بۆ گەیشتن بە ئامانجێک کە دیپلۆماتکار نەیتوانیوە بەدەستی بهێنێت، یان وای نیشان داوە کە ناتوانێت.

 بڕیاری جەنگ -ئەگەرچی ڕێسایەکی غەریزییە لە سروشتی زۆربەی بوونەوەراندا، بەڵام جەنگ هەڕەمەکی و بێ‌حسابە- لای مرۆڤ بڕیارێکی وشیارانەیە، هەروەک بڕیاری بەرپەرچدانەوەی دەستدرێژی، بڕیاری جەنگ هەرچییەک بێت و جۆری وەڵامدانەوەی کە هەر چۆنێک بێت. 

هەرگیز ڕووی نەداوە بوونەوەرەکانی تر جگە لە مرۆڤ، لە ململانێکانیاندا شتێک لە مرۆڤ بە قەرز وەربگرن، بەڵام پێچەوانەکەی ڕاستە؛ ئەمەش هەمووی سەرزەنشت نییە، چونکە لە لایەنێکی ڕەفتاریدا، مرۆڤ زۆرجار لە دەوروبەری خۆی و لە ئاژەڵان و ئەوانی دیکەوە فێردەبێت و لاساییان دەکاتەوە. چەمکی جەنگ لەگەڵ گەشەکردنی عەقڵی مرۆڤدا گەشەی کردووە، لەوانەش گەشەکردنی سیاسەتەکەی لە کاتی جەنگدا. ڕاستە بزوێنەر و ئامانجەکانی جەنگ لە دەستکەوتەکان چ بە تەماحی چاوچنۆکی یان بەرگری جیانەبوونەتەوە، بەڵام دۆزینەوە و بنیاتنان و جووڵاندنی ئامرازە سیاسییەکان بە گەورەترین پاشکەوت ماونەتەوە بۆ سەرکەوتن یان کەمکردنەوەی زیانەکان. 

سەربازەکان لە جەنگدا ئامرازی دەستی سەرکردە سیاسییەکانیانن، و لەو دەوڵەتانەی خاوەن هەژموون و کاریگەرن لەسەر بڕیاری نێودەوڵەتی، ڕێگەیان پێنادرێت دەستوەردان لە سیاسەتدا بکەن، چونکە ئەوان پلانە جێبەجێکارییە سەربازییەکانیان لەژێر ڕۆشنایی ئەو ئامانجەدا دادەڕێژن کە سیاسییەکە دەینەخشێنێت. زۆرێک لە ڕژێمە سیاسییەکان لەسەر دۆخی ئامادەباشی بۆ شەڕ جێگیر بوون، و تێگەیشتوون چۆن ئێستا و داهاتوویان لە شوێنێکی کاریگەر لەناو بازنەکانی ململانێدا بنیات بنێن. یەکەمین پێکهاتەی هێزیشیان ئابووری و سەرچاوەکانە (مرۆیی، سروشتی و پیشەسازی)، واتە "بازاڕ" بە هەموو وردەکارییەکانییەوە. بەواتایەکی تر، هێزی سەربازیی دەوڵەتە خاوەن هەژموونەکانن، ئەگەرچی لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوەدا وا دەردەکەوێت لە پلەی یەکەمدایە، بەڵام لە ڕاستیدا لە پلەی سێیەمدا دێت، واتە دوای ئابوری و سیاسەت . 

دەکرێت نەشتەرگەرییەک بۆ توێکاریی (تەشریح) جەنگ ئەنجام بدرێت؛ ئەگەر پەردەی پڕوپاگەندەی کۆکەرەوە لێ بکرێتەوە پڕوپاگەندەی جموجوڵ ڕەنگدانەوەی کلتووری تێگەیشتنە لەو کاریگەرییانەی کۆمەڵگە دەبزوێنن، وەک بانگەوازە ڕۆحی و ئەخلاقییەکان و بزوێنەرانی حەماسەت، کە پارەی زۆریان بۆ خەرج دەکرێت بۆ مەبەستی دیاریکراو)، ئەوا کاریگەریی ئەم پەردەیە تەنها وەک یادەوەری دەمێنێتەوە، بەڵام ئەوەی دەمێنێتەوە ئەندامە زیندووەکانی جەنگن: دەستکەوت و پێگە، و بەراوردکردنی قەبارەی کاریگەری لە ڕووی جێگیری، دابەزین یان بەرزبوونەوەوە. 

جەنگان زۆرجار ڕێگایەکی ناچارییە و هەندێکجاریش ڕێگایەکی بە ئەنقەستە کە سیاسییەکان دەیا نەوێت بۆ ئەوەی بە کاتێکی خێراتر ئەوە بکات کە بە خاو یان بێسوود دەبینرێت لەگەڵ نەیارەکەیدا، پاشان دەگەڕێتەوە سەر مێزی گفتوگۆ؛ یان وەک یەکسان، یان وەک سەرکەوتوویەکی سەپێنەر، یان وەک شکستخواردوویەکی تەسلیمبوو.

 بڕیاری جەنگ ئەگەر نەتوانێت وێنایەکی واقیعی بۆ ئەنجامەکانی دوای جەنگ و زیانەکانی هەبێت، بڕیارێکی ناهاوسەنگە. جەنگ و شەڕ دوو خاڵی بێ گەڕانەوەن، ئەگەر ڕوویاندا، ئەوەی دوای ئەوان دێت هەمان شتی پێش ئەوان نییە، نە لە ناوخۆ و نە لە دەرەوە. هەموو پڕوپاگەندە و ئاراستەکردنێک هیچ بەهایەکی نابێت لە واقیعدا، مەگەر ئەو لایەنەی دەچێتە ناو شەڕ بزانێت زیان و قازانجەکانی لەم ڕووبەڕووبوونەوەیەدا چییە. ئەم بابەتە لە عەقڵی مرۆڤدا، پێوەری جیاوازییە لەگەڵ ململانێی بوونەوەرەکانی تر کە لە مرۆڤ نزمترن و شەڕ دەکەن. سیاسەت لە کاتی جەنگدا تاقیکردنەوەیەکی سەختی بڕیاردانە، و هۆکارێکە بۆ دەرخستنی قوڵی عەقڵ و مەودا کانی و بەپێچەوانەشەوە، عەقڵەکەی دیکەکورت مەودا و بچوک و سەرلێشێواوە.

 وەرگێڕانی سەردار پێنجوێنی.

فڕۆکەوانێک پیاوی پشت پەرجووەکەی بۆدۆ گلیمتە



لە جیهانی تۆپی پێدا، سەرکەوتنەکان زۆرینەی کات بە پارە و دەرکەوتنی ئەستێرەکان و پلانە تەکتیکییەکان دەپێورێن، بەڵام یانەی بۆدۆ گلیمتی نەرویجی، شێوازێکی نوێ، ئازاتر و بوێرانەتری گرتە بەر، بۆ دۆزینەوەی رێگەی سەرکەوتن.

ئەو یانەیە کە لە شارێکی جەمسەری باکوورەوە هاتووە و نزیکەی 40 هەزار کەس تێیدا نیشتەجێین، بەدوای راهێنەرێکی جیهانیدا نەگەڕا، تەنانەت پسپۆرێکی تاکتیکیی هاتوو لە خولە گەورەکانی ئەورووپای نەبوو، بەڵکو ئەوان پەنایان بردە بەر کەسێک کە پەیوەندییەکی راستەوخۆی بەتۆپی پێوە نەبوو، ئەو کەسە بیۆرن مانسڤرینگ بوو، فڕۆکەوانێکی پێشووی هێزەکانی بەرگریی ئاسمانیی نەرویج.

ئەو پیاوەی تۆپی پێی نەدەناسی، بەڵام دەیزانی ترس چییە؟

بیۆرن، پێشتر هیچ پەیوەندییەکی بە تۆپی پێوە نەبوو، لە بنەمادا وەک تەماشاچییەکیش سەوداسەری ئەو یارییە نەبوو، بەر لە چوونی بۆ یانەکەش، تەنانەت لە ژیانیدا نەچووبووە هیچ یاریگەیەکی تۆپی پێ، تەنیا یەکجارنەبێت.

مانسڤرینگ، ماوەی بیست ساڵ وەک فڕۆکەوانی هێزە ئاسمانییە سەربازییەکانی وڵاتەکەی کاری کردووە. لە بنکەیەکی ئاسمانیی ناتۆ لە شاری بۆدۆ بووە.

پاش هێرشەکانی 11ی سێپتێمبەر، ئەو چووە ئەفغانستان و دواتر لە ساڵی 2011 چووە لیبیا. بەرلەوە بەساڵێک، ئەو لەگەڵ هاوکارەکانی لە تیمە ئاسمانییەکەی نەرویج، لەگەڵ ناتۆ، بەشداریی لە پڕۆژەیەکی تایبەتی مەشقدانی هزریدا کرد، پەیامە سەرەکییەکەی پڕۆژەکە لە ژێر ناوی 'مەشق بکە وەکئەوەی پلان بۆ جەنگ دابنێی' بوو.

ئەو هاوشێوەی هەموو فڕۆکەوانەکانی دیکە، مەشقی لەسەر تێڕامان، هەروەها چۆنیەتی چاودانەسەر لە کاتی ئەرکە رۆتینییە بێزارکەر و دووبارەکان کردووە. لە لیبیا مانسڤرینگ هەستیکرد، مەشقەکان کاریگەرییان لەسەری دروستکردووە.

ئەو لەبارەی ئەو تاقیکردنەوەیەوە دەڵێ، "ئامادەسازیی هزری، هاوکارم بوو بۆ هەستکردن بەو ساتەی کە سۆز و هەستەکان دەیانەوێت بیرکردنەوەت پەرت بکەن. بیهێنە بەرچاوت لە ساتێکدا کە بۆمبەکان دەکەونە خوارەوە، تۆ یەکەمجارتە لە ژیانتدا ئەوە دەبینی، پاشان دەبینی کە دەتەقنەوە، دەبێتە جەهەننەم، پارچەکان بەهەموو لایەکدا بڵاودەبنەوە. دواتر ئینجا بیرکردنەوە و هەستکردن بەوە دروستدەبێت کە چی روویدا؟ من لە رێگەی ئەو خولەوە فێرکرام چۆن فۆکەسم چڕ بکەمەوە".

ئەو هەروەها دەڵێ، "پێشتر وردبوونەوەم لە شتەکان باشبوو، بەڵام دوای ئەو خولە، زۆر باشتربوو. فێربووم کە دەبێ چەندین پرسیار لە مێشکمدا ئامادە بکەم: دەبێ چۆن بیربکەمەوە؟ پاڵنەرم چییە؟ ئایا ئەمە مەترسییە راستەقینەکەیە؟ دەکرێ بکوژرێم؟ من پێشتر هزری خۆمم بۆ هەموو ئەگەر و ئاستەنگییەک ئامادە دەکرد".

دوای گەڕانەوەی لە لیبیا، مانسڤرینگ بووە وانەبێژی خولی لەو جۆرە. ساڵی 2017 کارگێڕیی یانەی بۆدۆ گلیمت، پەیوەندییان پێوەکرد، ئەوان بەشوێن هۆکارێکدا دەگەڕان بۆ پتەوکردنی توانای هزریی تیپەکەیان کە زۆرنەبوو، ئاهەنگی بەبۆنەی سەد ساڵەی دامەزراندنییەوە گێڕابوو.

بۆ تێگەیشتن لە ئاراستەی سەرکەوتنەکانی لە یانەکە. مانسڤرینگ قسەی بۆ 'سکای سپۆرتس' کردووە و باسیکردووە کە دابەزینی ورە و هزرکردنی باش، وایکردبوو هاڤارد ساکاریاسنی بەڕێوەبەری پێشووی وەرزشیی یانەکە، بەدوای گۆڕانکاریدا بگەڕێت، کاتێک من چووم، گوتیان "هۆکاری گەڕان بەدوای تۆدا، داڕووخانی تەواوی هزری یاریزانەکان بوو".

ئەو زیاتر دەڵێ، "ئەگەرچی تیپەکە لێهاتوویی پێویستی تۆپی پێی هەبوو، بۆ ئەوەی لە خولی پلە باڵای وڵاتدا بمێنێتەوە، نەیتوانی ئەوە بکات. یاریزانەکان نەیاندەزانی چۆن مامەڵە لەگەڵ گوشارەکاندا بکەن، دانیانبەوەدانا کە بەتەواوی لە بنەماکان و لایەنی دەروونی و هزریدا، هەژارن".

مانسڤرینگ خۆی لەبارەی بایەخی دەروونناسییەوە لە کاروانی فڕۆکەوانەکان کە دەچنە جەنگەوە، بەتایبەت لە قۆناخە جیاوازەکانی مەشقدا هەڵوەستەی کردووە. فڕۆکەوانە جەنگییەکانی نەرویج زۆر دەگمەن دەکەونە نێو جەنگی راستەقینە و راستەوخۆوە، لەبەرئەوە زۆرینەی کات ماوەی درێژ لە مەشق و ئامادەسازیی و مانۆڕدا بەسەر دەبەن.

کارکردن لەسەر هزری یاریزانانی بۆدۆ

کاتێک مانسڤرینگ لە یانەکە دەستبەکاربوو، یاریزانان فێربووبوون لە دوای هەڵەکانی خۆیان بێدەنگیی هەڵبژێرن، باسی دڵەڕاوکە و گوشارەکان نەکەن. پەیوەندییەکان تاکلایەنەبوون، داننان بەهەڵەدا بەئاشکرا، کولتوورێکی باوی نێو یانەکە نەبوو.

لە یەکەم کۆبوونەوەی لەگەڵ دەستەی راهێنەرانی یانەکە، بیورن مانسڤرینگ فەلسەفە و دونیابینی خۆی لە کارەکەدا خستەڕوو. دوای کۆبوونەوە وەکئەوە دەڵێ هەستمکرد دەستێک لەسەر شانمە، کاتێک ئاوڕم دایەوە، بینیم شیتیل کنۆستنە، ئەوکات یاریدەدەری راهێنەربوو، بەڕاشکاوانە پێیگوتم، بڕوام بەتەواوی تێڕوانین و بیرکردنەوەکانت هەیە.

دوای تەنیا یەک ساڵ، کنۆستن کرایە راهێنەری تیپەکە و لەوکاتەوە، ئیدی مانسڤرینگیش بووە ئەندامێکی سەرەکیی و جێگیری نێو سیستمی مەشقدانی یانەکە. ئەو دووانەیە سەرپەرشتی مەزنترین ماوەی سەرکەوتنی تیپەکەیان لە مێژووی یانەکەدا کرد، لە حەوت ساڵی رابردوودا، بۆدۆ گلیمت بووە نموونەی سەرکەوتن.

فەلسەفەی مانسڤرینگ پشتی دەبەست بەکاری لێبڕاوانەی دوورمەودا، بەپشتبەستن بەئاگایی بەردەوام بۆ ئەنجامدانی کارەکان بەدروستی، هەروەها هەڵوەستەکردن لەسەر دووبارەکردنەوەی هەڵەکان، بەلەبەرچاوگرتنی دۆخی تایبەتی هەر یاریزانێکی تیپەکە بەجیا.

متمانەگێڕانەوە بۆ یاریزانەکان

دوای دابەزینی تیپەکە لە خولی پلە نایاب. دەستەی راهێنەران، ناوی ژمارەیەک یاریزانیان دایە دەستی، کە پێویستیان بەپشتگیریی تایبەتی دەروونیی هەبوو، لە نێویاندا ئۆلریک سالێنتسی ناوەڕاستکار.

سالێنتس، یاریزانێکی لاو بوو کە پێشبینی داهاتوویەکی درەوشاوەی لێدەکرا، بەڵام ئەو بەهرەیە رەنگدانەوەی لەسەر ئاستی ئەو لە یاریگەدا نەبوو.

ئەو لە مەشقەکاندا ناوازەبوو، بەڵام وەک مانسڤرینگ دەڵێ، لە یارییەکاندا "کارەسات" بوو.

سالێنتس بەویستی وازهێنانی یەکجارییەوە لە تۆپی پێ، چووە یەکێک لە دانیشتنەکان لەگەڵ مانسڤرینگ. ئەو لەبارەی دانیشتنەکەوە دەڵێ، پێیگوتم، "من بەدەست شکستهێنانەوە زۆر ماندووبووم، هەروەها شەکەتم بەدەست ئازاری بەردەوامەوە. لەبەرئەوە بڕیاری خۆمداوە، چەند مانگێکی دیکە یاریی دەکەم و دواتر دەگەڕێمەوە بۆ خوێندن، یانەکە بڕیارەکەم دەزانێت، هەربۆیە من لە دەرەوەی تیپەکەم".

قسەکان بەو شێوەیە بێئومێدییان لێدەباری، بەڵام دوای تەنیا شەش هەفتە لە دانیشتەکان لەگەڵ مانسڤرینگ، ئازارەکانی سالێنتس نەمان، لە هەمان ساڵدا، ئەو گەیشتە ئەوەی لە 30 یاریی خولی پلە دووی نەرویجدا، 15 گۆڵ تۆماربکات.

لەوکاتەوە، سالێنتس بووەتە پێکهێنەرێکی سەرەکیی پێکهاتەکەی بۆدۆ گلیمت، زیاتر لە 400 یاریی بەدرێسی یانەکەوە کردووە، سەرکەوتووبوو لە تۆمارکردنی ژمارەیەکی ناوازەی گۆڵ، لەچوار وەرزی بەسەریەکەوە زیاتر لە 10 گۆڵی لە هەر وەرزێکدا تۆمارکرد.

بۆرن مانسڤرینگ، لەبارەی گفتوگۆکانی لەگەڵ ئۆلریک سالێنتس دەڵێ، ئەو زانیارییەی کە خۆی پێیگوتم لەبارەی نیازی وازهێنانەوە، کردمە شێوازێک بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو لە رووی دەروونییەوە.

روونیدەکاتەوە، ئەو هیچی نەمابوو، چەند مانگێک و ئیدی دەبوو بڕوات و یانەکەشی ئاگادارکردبووەوە، هەربۆیە ئەو ماوەیەی مابوو، دەیتوانی بێ گوشار و ئاڵۆزی یاریی بکات، دەیزانی کە دەرناکرێت بەر لە وادەی رۆیشتنەکەی، بەردەوامیش دەبێت لە یارییکردن.

سالێنتس ئەو پەیڕەوە عەقڵانییەی گرتە بەر، وازی لە گوشاری دەروونیی هێنا، رێگەیدا کارەکان بەرێکی و بێگوشار رووبدەن، ئەوەش وایکرد ئەو تێڕامانی باشی خۆی بەدەست بهێنێت و ئاستی لە یاریگەدا باش بکات.

چیرۆکی سالێنتس تاکە چیرۆکی نێو یانەی بۆدۆ گلیمت نییە، بەڵکو چەندین چیرۆکی دیکەی تاکانەی پەیوەست بە کارەکانی مانسڤرینگ هەن لە یانەکەدا. دیارترینی ئەو چیرۆکانە، چیرۆکی پاتریک بێرگی کاپتنی یانەکەیە، کە کێشەیەکی جیاوازتری هەبوو.

باوکی پاتریک و هارالد بێرگی باپیری، لە ئەفسانەکانی یانەی بۆدۆ گلیمت بوون. ئەو لە شانزە ساڵییەوە رووبەڕووی پرسیاری زۆر دەبووەوە، لەبارەی باب و باپیری بەناوبانگی، ئەوەش گوشاری زۆری لەسەر ئەو دروستکردبوو، ئەو تووشی پرسیارێکی تۆقێنەر بووبوو لە مێشکی خۆیدا، "چی دەبێت ئەگەر من وەک ئەوان سەرکەوتوو نەبووم؟". ئەو پرسیارە ئەوی ماندوو کردبوو.

کێشەی پرسیارە بەردەوامەکە ئەوکاتە گەیشتە لووتکە، کە ئەو رایگەیاند گرێبەستەکەی نوێناکاتەوە، لە کاتێکدا لە هاوینی 2017 تەواو دەبوو، ئەوە بەرلەوەبوو کە گۆڕانکارییە ریشەییەکە رووبدات. دواتر میچێل کنۆستنی بەڕێوەبەری هونەریی تیپەکە گوتی، "ئەگەر مانسڤرینگ ساڵێک درەنگتر بهاتایە، پاتریک لە یانەکە رۆیشتبوو".

بێرگ یادەوەرییەکانی چاوپێکەوتنێکی خۆی لەگەڵ کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنی بەبیردەهێنێتەوە، کە تێیدا گوتبووی "وا هەستدەکەم سەرم بە دیواری بۆدۆدا دەدەم". لەبەرئەوەی هەستی نەدەکرد یاریی دەکات و خۆی بە شایستەی ئەوە نەدەزانی و ئاستیشی جێگەی باس نەبوو.

ئەو بیری لە رۆیشتن دەکردەوە وەک هەنگاوی داهاتوو، بەڵام هەر هێندەی بڕیاری خۆیدا، ئیدی هەستی بەکەمبوونەوەی گوشارەکان کرد. ئەو ئیدی توانی دەربچێت و چێژ لە تۆپی پێ وەربگرێت، لەناکاو هەستی بەباشبوونی ئاستی کرد لە تیپەکەدا و ئەوەش وایکرد، بەئاسانی بڕیار لەسەر نوێکردنەوەی گرێبەستەکەی بدات.

شێوازی بازنە، ئاشکراکردنی هەڵەکان

هاندانی کەسەکان بۆ پێشاندانی ئاستێکی باشتر ، هەر هەمان شتە، بەڵام چۆن ئەو گۆڕانکارییەی تاکەکان دەکەیتە تیپێکی یەکگرتوو؟ بیۆرن مانسڤرینگ کاتێک گەیشتە بۆدۆ گلیمت، بینی تیپەکە لە کۆبوونەوە بەکۆمەڵەکاندا، هیچ کامیان پەیوەندی لەگەڵ ئەویدیکەدا نییە.

"دۆخەکە زۆر بێدەنگ بوو" ئەو وای ناونا. کاتێک پرسیاری لە یاریزانەکان کرد لەبارەی هۆکاری قسەنەکردنیان پێکەوە، ئەوان گوتیان، لەسەر ئەو جۆرە مامەڵەیە رانەهاتوون. پەیوەندییان لەگەڵ دەستەی راهێنەران گفتوگۆ نەبوو، بەڵکو مۆنۆلۆجێکی داخراو بوو، ئەوەش بەویستی ئەوان نەبوو، بەڵکو لەبەرئەوە بوو، کە ئەوان پێشتر دۆخی پەیوەندی و گفتوگۆ و کارلێکیان دروست نەکردبوو.

مانسڤرینگ لە یاریزانەکانی پرسی بۆچی تێبینی نادەنە یەکدی؟ ئەوان نێگەتیڤانە وەڵامیان دایەوە، وەڵامێک کە پێویستیی رێکخستنەوەی شێوازی پەیوەندییەکانی نێو تیپەکەی هێنایە ئاراوە.

لەو کارانەی دیکە کە مانسڤرینگ دایهێنا لە کۆبوونەوە بەکۆمەڵەکانی لەگەڵ تیپەکە و ناوینابوو 'کۆبوونەوەی بازنەکە'، ئەوەبوو کە هەموو جارێک کە تیپەکە گۆڵێکی لێدەکرا، یاریزانەکان لە بازنەکەدا کۆدەبوونەوە بۆ ئەوەی قسە لەسەر هەڵەکەی خۆیان بکەن. نەک تەنیا بۆ ئەوەی دەستنیشانی هەڵەکە بکەن، بەڵکو بۆ ئەوەی لەگەڵ هاوتیمەکانیان بەشداریی پێ بکەن، تاوەکو لێیەوە هەستی کۆمەڵایەتییان بجووڵێت و وشیاریی بەکۆمەڵیان هەبێت لە بەرامبەر یەکدی، لە نێو تیپەکەدا.

بیرۆکەی 'ئەڵقە'، لە ئەزموونەکانی مانسڤرینگەوە وەک فڕۆکەوانێک وەرگیراون. ئەو پەیوەندیی راستەوخۆ و راشکاوی لەسەر هەڵەکان، وەک بەشێکی سەرەکیی سەلامەتیی فڕین وەرگرتبوو، چونکە لەوێدا بنەمایەک هەبوو کە دەبێ راستەوخۆ، دەستبەجێ هەڵەکە ئاشکرا بکرێت و دانیپێدابنرێت بەبێ دواخستن.

ئامانجەکە سەرکۆنەکردنی یەکە بەیەکەی ئەندامەکان نەبوو، بەڵکو تێگەیشتن بوو لەوەی، فێربوون لە هەڵەکانەوە، پێویستییەکی گەورەیە بۆ مانەوە و باشبوون. چونکە پرەنسیپەکە ئاسان بوو، دەکرێ هەڵەیەک بکەیت و سەلامەت لێی دەربچیت، بەڵام دووبارەکردنەوەی دەکرێ کۆتایی بەژیانت بهێنێت.

بۆ پێشاندانی ئەو پێشوەچوونەی بۆدۆ گلیمت، لە گۆڕینی ساتەکان و بەشداریکردنی هەڵەکان، مانسڤرینگ وایدانا کە یەکێک لە دیارترین ساتەکان، ئەوەبوو کاتێک هۆگۆ ڤیتلسنی یاریزانی ناوەڕاست، تێبینییەکانی خۆی لەگەڵ هاوتیمەکانی باسکرد و ئەوەش رەنگدانەوەی گەشەی گەورەی کولتووری کاری بەکۆمەڵ بوو لە تیپەکەدا، بەبێ خۆپەرستی.

ئارامبوونەوە و تێڕامان

بیۆرن مانسڤرینگ، بەپشتگیریی دەستەی راهێنەران و سەرپەرشتیارانی یانەکە، بیرۆکەی دیکەی هەبوو بۆ گەشەپێدانی ئاستی تیپەکە. ئەو پێشنیازی کرد، یاریزانان بەیانیان، هەموو رۆژێک بەر لە مەشقەکان تێڕامان بکەن، لە کاتێکدا درێسەکانیان دەپۆشن.

یاریزانانی یانەکە، لەگەڵ مانسڤرینگ تێڕامان بەشێوازی جیاواز پەیڕەو دەکەن، هەندێکجار یاریزانەکان بۆ ماوەی دوانزە خولەکی تەواو بەبێدەنگیی رادەکشێن، تەنیا بیر لەخۆیان دەکەنەوە. هەندێکجاری دیکەش چاو دەخەنە سەر بەشێکی جەستەیان و تەنیا لێی رادەمێنن.

مانسڤرینگ روونیدەکاتەوە، کە ئەوەی پەیڕەوی دەکەن تەنیا سرووتی رووکەشانە نەبوو، بەڵکو ئاستێکی پتەو و لێبڕاوانە بوو. ئەوە تەنیا پشوودان و بەکارهێنانی دووکەڵ و کەشی رۆحیی نەبوو، بەڵکو ئاستێکی راستەقینە بوو. وەکئەوەی فڕۆکەوانە جەنگییەکان دەیکەن، کاتێک لەسەر کورسیی فڕۆکە جەنگییەکانیان دادەنیشن و کەشی تێڕامان بەجلوبەرگە سەربازییەکانیانەوە ئەنجامدەدەن.

دوای ئەنجامدانی چەندین کۆبوونەوەی تاکانە، بۆ ماوەی 30 خولەک لەگەڵ ژمارەیەک یاریزان، مانسڤرینگ کۆبوونەوە بەکۆمەڵەکانی دەستپێکرد لەگەڵ هەموو یاریزانەکان. ئەو کۆبوونەوانە لە کەشی کراوەدا ئەنجامدەدران، رووبەرێکی ئازادی تێدا دابین دەکرا، بۆ ئاڵوگۆڕی بۆچوونەکان و راشکاویی تەواو، هەروەها رووبەڕووبوونەوەی راستگۆیانەی یەکدی و قسەکردن لەبارەی ئاستیان، پاشان پێدانی زانیارییەکان بەدەستەی راهێنەران، کە ئەوە وەک ئەوەی مانسڤرینگ ناویناوە، جۆرێک لە 'بەرکەوتنی بونیادنەرانە'ی دروستکرد.

کڕۆکی فەلسەفەی یانەکە ئێستا پشت بەوە دەبەستێت، کە تەماشای هەموو شتێک نەکرێت لە رێگەی ئەنجامەکانەوە، چونکە ئێستا ئیدی خشتە و خاڵ و کاروانی بەدەستهێنانی جامەکان، رێژەی سەرکەوتنەکانی یانەکە دیاریی ناکەن.

لە جیاتی ئەوە، تیپەکە چاودەداتە سەر یارییکردن و کۆنترۆڵکردنی ئەوەی دەتوانن بیکەن. چونکە هەموو ئەوانەی بینەری تۆپی پێن، ئەو راستییە دەزانن کە مەرج نییە، هەموو کات ئەو تیپەی باش یارییدەکات براوەبێت، هەروەها زۆر بیرکردنەوە لە بەدەستهێنانی ئەنجامی باش، گوشاری ناپێویست دروستدەکات.

ئەو درەوشانەوەیەی هەموو ئەورووپای سەرسامکرد

یانەی بۆدۆ گلیمتی نەرویجی ئێستا باسوخواسی جیهانە، دوای ئەوەی یەکێک لە گەورەترین سوپرایزەکانی چامپیۆنزلیگی تەقاندەوە و ئینتەری ئیتاڵیی، کە وەرزی پێشتر لە یاری کۆتایی پاڵەوانێتییەکە بوو، لە پلەی ئۆفی قۆناخی شانزە، کردە دەرەوە.

یانەکە لە ئەنجامی هەردوو یارییدا، بە 5 – 2 گۆڵ لە ئینتەری بردەوە و خۆی گەیاندە قۆناخی شانزە.

تۆڕی 'ئی ئێس پی ئێن'ی ئەمریکی دەڵێ، ئێستا ناوی بۆدۆ گلیمت لە ناوی هەموو یانەکانی دیکە زیاتر دەبیسترێت، بەهۆی ئەو سەرکەوتنەی بەدەستیهێنا لە یەکەم بەشداریی لە پاڵەوانێتییە گەورە ئەورووپییەکە.

تیپەکە لە رێگەی پاڵاوتنەوە گەیشتە پاڵەوانێتییەکە، پێشبینیدەکرا یەکێک بێت لە تیپە زوو دەرکراوەکان، بەتایبەت کە لە یەکەم شەش یاریدا، هیچ بردنەوەیەکی بەدەستنەهێنا و پلەی سی و دوو لە قۆناخی خولدا گرت.

بەڵام بۆدۆ گلیمت، پەرجووی بەدەستهێنا، پاشئەوەی دوو بردنەوەی لەسەریەکی بەسەر مانچێستەر سیتی و ئاتلێتیکۆ مەدرید لە دوایین دوو گەڕی پاڵەوانێتییەکە بەدەستهێنا و بەوەش بە نۆ خاڵ، خۆی گەیاندە پلەی بیست و سێی ریزبەندی پاڵەوانێتییەکە.



ئەنجامەکانی بۆدۆ گلیمت لە قۆناخی یەکەمی چامپیۆنزلیگی ئەمساڵ..


سلاڤیا براگ 2 – 2 بۆدۆ گلیمت
گاڵاتەسەرای 3 – 1 بۆدۆگلیمت
بۆدۆ گلیمت 0 – 1 مۆناکۆ
بۆدۆ گلیمت 2 – 3 یوڤێنتوس
بۆرووسیا دۆرتمۆند 2 – 2 بۆدۆ گلیمت
بۆدۆ گلیمت 3 – 1 مانچێستەر سیتی
ئاتلێتیکۆ مەدرید 1 – 2 بۆدۆ گلیمت

تیپەکە لە قۆناخی پاڵاوتنی قۆناخی شانزەدا، هەردوو یاریی چوون و هاتنی لە ئینتەری ئیتاڵی بردەوە، ئەوە ناونرا، 'مەزنترین سەرکەوتن لە مێژووی چامپیۆنزلیگ'.

ئەوەی جێگەی سەرنجە ئەوەیە کە تیپەکە ئەوەی بەدەستهێناوە، لە کاتێکدا هێشتا لە قۆناخی ئامادەکارییە بۆ وەرزی نوێی وڵاتەکەی، چونکە هیچ یارییەکی فەرمیی لە خولی نێوخۆی وڵاتەکە ئەنجامنەداوە، بەهۆی پشووی زستانەی خولەکە.

بۆچی فڕۆکەوانەکەی بۆدۆ گلیمت جیاوازە؟

لەوانەیە زۆر رۆڵ و ئەرکی نزیک لە شوێن و یانەی دیکە هەبێت، وەکئەوەی مانسڤرینگ لە بۆدۆ هەیەتی، دەکرێ راهێنەر، یان راوێژکاری هزریی هاوکاریی تیپێکی تۆپی پێ و وەرزشوانان بکات، بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ گوشار و دڵەڕاوکە و باشترکردنی توانای هزر. بەڵام زۆرینەیان پاشخانی سەربازیی هاوشێوەی ئەوەی مانسڤرینگیان نییە، بەڵکو ئەوان تایبەتمەند و پسپۆری بواری مەشقدانی هزرین و لە زۆر یانەش کاریان کردووە.

لە بەرجەستەترین نموونەکان، گێلبێرت ئینۆکا، کە راهێنەری لێهاتووییە دەروونییەکانە و لەگەڵ تیپی رەگبیی هەڵبژاردەی نیوزیلەندا، کاری کردووە و دواتر روویکردە یانەی چێڵسیی ئینگلیزی وەک راوێژکار بۆ ماوەیەکی کورت لە ساڵی 2023.

ئینۆکا، لە ساڵی 2000ەوە لەگەڵ تیپە نیوزیلەندییەکە کاری کرد، چەندین پۆستی جیاوازی لەگەڵ تیپەکەدا هەبوو، بەدرێژایی 15 ساڵ کارکردن بەشداربوو لە بەدەستهێنانی نازناوی جامی جیهانیی لە ساڵانی 2011 و 2015 و ماوەیەکی زۆر لە پێشەنگی ریزبەندی جیهانیی پاڵەوانێتییەکە مایەوە.

ئینۆکا هەروەها، وەک راهێنەری لێهاتوویی دەروونی لە تیپی کریکێتی نیوزیلەندا لە نێوان 1998 تاوەکو 2014 کاری کردبوو.

ئینۆکا بە فەلسەفەیەکی دیاریکراو ناسراوە، ئەویش بریتییە لە پشت نەبەستن بەهەر یاریزانێک کە بەرژەوەندیی خۆی دەخاتە پێش بەرژەوەندیی تیپەکەوە، یان پێیوایە ئەو دەبێ جیاواز لەوانیدیکە مامەڵەیەکی تایبەتی لەگەڵ بکرێت، یان هەرایەکی گەورە دەنێتەوە بەبێ ئەوەی پێویست بکات باسی کارەکەی بکات.

جیاوازیی ئەو و مانسڤرینگ ئەوەیە کە ئەو، باکگراوندی سەربازیی نییە، بەڵام وەک راهێنەرێکی راستەوخۆی هزریی، لەگەڵ تیپەکە کاردەکات.

 

پارتى و یەکێتی، خۆتان رێککەون با عورف شکاندنەکە نەبێت بە نەریت


عارف قوربانی
-
لەنێوان سێ پێکهاتە سەرەکییەکەى عێراق، ئەوەى جۆرێک لە دڵنیایى بۆ پێکەوەبوون و هاوبەشى لە بەڕێوەبردنى دەسەڵات دەستبەرکردووە، هەر بە تەنها دابەشکردنى سێ پۆستە سەرەکییەکەى وڵات نییە بەسەر سێ پێکهاتە سەرەکییەکەدا، سەرۆکوەزیران بۆ شیعە و سەرۆکى پەرلەمان بۆ سوننە و سەرۆککۆمار بۆ کورد، بەڵکو عورفێکى دیکەیە کە ماناى بەو دابەشکارییە بەخشیوە.

چونکە ئەگەر تەنها ئەو دابەشکارییە وەک پێوەرێک بۆ هاوبەشى لە بەرچاو بگیرێت، سبەینێ پێکهاتەى زۆرینە کە شیعەکانن، دەتوانن لە دەرەوەى خواست و ویستى سوننەکان، عەرەبێکى سوننەی وابەستە بە خواستى شیعە بهێنن و بێ رەزامەندى سونەکان بیکەن بە سەرۆکى پەرلەمان.

هەروەها دەتوانن کوردێکى وابەستە بە ئەجێنداى شیعەش بدۆزنەوە و لە دەرەوەى ئیرادەى کوردى، بە زۆرینەى پەرلەمانى بیکەن بە سەرۆککۆمار. لە دۆخێکى لەو جۆرەشدا وێناکە بۆ دابەشکردنى پۆستەکان بەسەر سێ پێکهاتەکەدا هەر بەو جۆرەیە کە کورد و سوننە و شیعە لە ترۆپکى دەسەڵات بەشدارن، بەڵام ئەوەى رۆحى کردووە بە بەرى ئەو عورفە سیاسییەدا کە ماناى بۆ دابەشکارییەکە هێشتووەتەوە، ئەوەیە کە پێکهاتەکانى دیکە لێبگەڕێن هەر پێکهاتەیە و خۆى بەربژێر بۆ ئەو پشکەى دیاریبکات کە وەک بەرکەوتەى سیاسى بەریان کەوتووە.

لە ئەزموونى نزیک بە چارەکە سەدەى رابردوو، لە ساڵى 2003 تائێستا، بۆ شیعە و سوننەکان ئەو تایبەتمەندییە بە پارێزراویى وەک عورفێکى چەسپاو ماوەتەوە. لە چەندین قۆناخدا کابینەى حکومەت زۆر لەو وادە دەستووریى و یاساییانەى بۆى دیاریکراوە تێپەڕیوە، بەهۆى ئەوەى شیعەکان لەناو خۆیاندا بەربژێریان بۆ یەکلانەکراوەتەوە. لە دۆخێکى وادا هیچکات کورد و سوننە نەچوون لەگەڵ کارەکتەرێکى سیاسى شیعى لە دەرەوەى ماڵى شیعى رێکبکەون و سەرۆکوەزیرانێک دانێن کە هەموو شیعە لەسەرى کۆک نەبووبێت.

هەروەها چەندین جار پرۆسەى سیاسى عێراق خەریک بووە تووشى چەقبەستن ببێت بەهۆى ئەوەى سوننەکان نەیانتوانیوە لە وادەى دیاریکراویى یاسایى خۆى بەربژێرێک بۆ سەرۆکى پەرلەمان یەکلابکەنەوە. لەو حاڵەتەشدا هیچ کات کورد و شیعە ئەوەیان لەگەڵ سوننەکان نەکردووە کە بچن لەگەڵ پەرلەمانتارێکى سونى یاخود کوتلەیەکى سیاسى سونى بە تەنها رێکبکەون و بەبێ رەزامەندىی ماڵى سونى، سەرۆکى پەرلەمانێک دابنێن.
تازەترین نموونەش کە هێشتا ئاسەوارەکانى بەسەر پرۆسەى سیاسیى عێراقەوە ماون، بڕیارى دادگەى فیدراڵى بوو بۆ لابردنى حەلبووسى لە پۆستى سەرۆکى پەرلەمان لە 14-11-2023. ماوەى 11 مانگ و نیوى خایاند تاوەکو سوننەکان رێککەوتن لەسەر ئەوەى بەربژێری هاوبەش دیاریبکەن شوێنى حەلبووسى بگرێتەوە، ئەوە بوو لە رۆژى ٣١/١٠/٢٠٢٤ مەشهەدانى وەک نوێنەرى سوننە هەڵبژێردرا. لە ماوەى نزیک بەو ساڵەدا کورد و شیعە بیریان لەوە نەکردەوە بێ خواست و رەزامەندىی ماڵى سونى، پەرلەمانتارێک لە فراکسیۆنێکى سوننەکان بهێنن و بە زۆرینەى دەنگى پەرلەمان شوێنەکەى حەلبووسى پێ پڕبکەنەوە.

بەڵام لەلایەک بەهۆى ناکۆکى و ململانێى نێوان یەکێتی و پارتییەوە و لەلایەکى دیکەشەوە بەهۆى ئەوەى سوننە و شیعەش بەردەوام بەدواى ئەو رێگایانەدا دەگەڕێن پێگە و سەنگى کورد کەمبکاتەوە لە عێراق، سوننە و شیعە دووجار ئەوەیان لەگەڵ کورد کرد کە بەبێ خواستى هەموو لایەنە کوردییەکان جارێک بە دڵى یەکێتی و جارێک بە دڵى پارتى بەربژێری سەرۆککۆماریان یەکلاکردەوە.

لە ساڵى 2018 لە ئەنجامى ئەو کێشە و گیروگرفتانەى لەناو یەکێتی هەبوون بۆ دیاریکردنى بەربژێری سەرۆککۆمار، دکتۆر بەرهەم ساڵح ترسى لە دووبارەبوونەوەى سیناریۆى ساڵى 2014 و رێککەوتنى ژێربەژێرى نێوان بنەماڵەى مام جەلال و پارتى هەبوو، بۆیە رۆڵى سەرەکى هەبوو لەوەى ئەو عورفە تێکبشکێت کە لەناو ماڵى کوردى بەربژێرێک یەکلابکرێتەوە، چوو لەگەڵ مالیکى و موقتەدا سەدر رێککەوت کە دوو کوتلەى بەهێزى شیعەکان بوون و نەیارى یەکتریش بوون. بەپێدانى بەڵێنى جیاجیا بە هەردولایان، دڵنیایى وەرگرتنى پۆستەکەى بەدەستهێنا و ئاوى کردە ئاشى ئەو ئاراستەیەى ناو یەکێتییەوە کە نابێت لەگەڵ پارتى رێککەوتن بکرێت لەسەر ئەو پۆستە. دەرئەنجام کورد نەیتوانى بەربژێری هاوبەشى هەبێت، بە سێ بەربژێرەوە چوونە پەرلەمان. ئەنجام دکتۆر بەرهەم پۆستەکەى بەدەستهێنا، بەڵام بۆ خولى دووەم لە ساڵى 2022 یەکەم کەس بوو باجى ئەوەیدایەوە کە هۆکار بوو بۆ ئەوەى بڕیارى یەکلایکردنەوەى بەربژێری ئەو پۆستە لە دەرەوەى یەکڕیزى و ناوماڵى کورد بدرێت. ئەوە بوو دکتۆر بەرهەم وەک تاکە بەربژێری یەکێتى شکستى هێنا و بە پشتیوانى و رێککەوتنى بارزانى و مالیکى، دکتۆر لەتیف رەشید بووە سەرۆککۆمار.

ئێستا وا بۆ جارى سێەمە بەهۆى ناکۆکیى نێوان پارتى و یەکێتییەوە جارێکیتر قەدەرى دیاریکردنى پۆستى سەرۆککۆمار خەریکە لە دەستى کورد خۆى دەردەچێت و دەیدەنەوە دەستى سوننە و شیعەکان یەکلای بکەنەوە. بڕیارە رۆژى 11-04-2026 واتا پاش سێ رۆژی دیکە، هەڵبژاردن بۆ سەرۆککۆمار بکرێت، زیاتر لە 15 کەس خۆیان بۆ ئەو پۆستە بەربژێر کردووە. راستە زۆر درەنگە، بەڵام هێشتاش دەرفەت ماوە پارتى و یەکێتی بڕیارى یەکلاکەرەوە بدەن و یەک کەس وەک بەربژێری هاوبەشى کوردستان دیاریبکەن. ئەوە بکەن بۆ هەردوولاتان و بۆ سەنگ و پێگەى کوردستان باشە، بەڵام ئەگەر رێککنەکەون و بە چەند بەربژێرێکەوە قەدەرى خۆتان بە نەیارەکانتان بسپێرن، هەرلایەکتان بیبەنەوە هەر دۆڕاون.

چونکە دەبێت ئەو راستییە باش لەبەرچاو بگرن ئەمە دەبێتە نەریتێکى خراپ بۆ داهاتووى هاوبەشى کورد لە حوکمڕانى عێراق، وا ئەمجارەش و جارێکى دیکەش پێگە و سەنگى پارتى و یەکێتییان لەبەرچاوگرت و بەخواستى ئێوە کوردێکیان کرد بە سەرۆککۆمار، بەڵام دڵنیابن ئەم عورفشکاندنە رانەگرن و ببێت بە نەریت، رۆژێک دێت ئێوە هەردولاتان فەرامۆش دەکرێن و لە دەرەوەى خواست و ویست و پێگە و پشکى ئێوە، کارەکتەرێکى کورد دەهێنن و بە دەنگى سوننە و شیعە دەیکەن بە سەرۆککۆمار، تەنانەت هەر بەوەشەوە ناوەستێت، لە برى ئێوە پۆستە وزارییەکانیش بەو جۆرە بە کوردى وابەستەى بەغدا پڕ دەکەنەوە. بۆیە تکایە خۆتان رێککەون پێش ئەوەى ئەو عورفشکاندنە ببێت بە نەریتێکى مەترسیدار. لەکاتێکدا پارتى و یەکێتیى خۆیان دەتوانن رێکبکەون.


کانیدا بمێنێت. بۆیە دەبێت کورد کەڵک لەو دەرفەتانە وەرگرێت، ئەوەى بە پشتیوانى ئێران لێى زەوتکراوە، وەریبگرێتەوە.

ئێران ئەودەوڵەتەی نەبەفشار ڕێک دەکەوێت نەبەخواهشت



مەریوان جەبار
-
 سیستەمی دەسەڵاتداری لەکۆماری ئیسلامی ئێران ئەوەندەی سیستەمێکی مەزهەبییە ئەوەندەسیستەمێکی سیاسی نیە کە ئاسان لە بڕیار و بۆچونەکانی پاشەکشە بکات، بەڵکو بە ئەوپەڕی بڕوابەخۆبوونەوە بەبێ گوێدانە دەرئەنجامەکانی بڕیارەکە، ئامادەیە لەپێناو ئەو بڕیارەدا بجەنگێت کە لەوپەڕی قەناعەتی خۆیەوە دەیدات، پێشتر کوژرانی ئایەتوڵڵا عەلی خامنەیی ڕێبەڕی پێشوی ئێران و چەندین سەرکردە و فەرماندە و زانای ئەتۆمی تری ئێران دەرخەری ئەوڕاستیەن کە ئێران تەنانەت ئامادەیە گیان و ژیانی سەرۆک و سەرکردەکانیشی بکاتە قوربانی ، بەڵام هیچ سازشێک بۆ لایەنی بەرامبەری نەکات، ئەگەر چی خەسارەتە گیانی و ماددییەکان ئێران زۆربوون لەماوەی ئەم جەنگەدا، بەڵام هێشتا ئەم دەوڵەتە نە بە هێرشەکانی سەری، نە بەو هەوڵە دیبلۆماسییانەی لەگەڵیا دەدرێت ئامادەیە بەتەواوی تەسلیم بەئیرادەی دۆناڵد ترەمپ و ئیدارەی ئەمریکا ببێت، کە ئەم هەڵوێستەی تاران وەک تەحەدایەکی گەورە وێنادەکرێت لەبەرامبەر زلهێزرین هێزی جیهان کە ئەمریکایە. 

لەلایەکی ترەوە شەڕکردن لەپێناو مانەوەی سیستەمی دەسەڵاتداری لەئێران و لەسەرپێ وەستانی ئەودەسەڵاتە بەڵگەی ئەوەیە کەتەنها مانەوەی سیستەمەکە وەک خۆی هێماو نیشانەی سەرکەوتنی ئێرانە لەبەرامبەر ئەمریکاو ئیسرائیل و تەواوی ئەو وڵاتانەی کەنداویش کە کفنیان بۆ باڵای کۆماری ئیسلامی ئێران دەدووری و چاوەڕێی مەرگی ئەودەوڵەتەبوون. هەرچەندە ئەو زیانانەی بەر ئێران کەوتووە قەرەبووکردنەوەو بنیادنانەوەیان هێندە ئاسان نیە و ئێرانی بۆچەندساڵ بردەوە دواوە، بەڵام دەکرێت بڵێین مانەوەی سیستەمی دەسەڵاتداری ئێران گەواهیدەری ئەو ڕاستیەدەبێت کە ئێران جارێکی تر بەهێزەوە دەگەڕێتەوە بۆسەر تەختەی شانۆی سیاسی و گۆڕین و نەمانی بەشێک لەدەمووچاوەکانی ئێران بۆ کەسانی نوێ مانای ئە و گۆڕانکارییە نیە کەدۆناڵد ترەمپ باسی لێوەدەکات و وەک دەستکەوت بۆئەمریکا ناوی دەهێنێت و دەڵێت سیستەمەکەمان گۆڕیووە، نەخێر ئەم قسەیەی دۆناڵد ترەمپ بەهانەیەکە بۆ پاشەکشەکردن لەجەنگ بەشێوەیەکی ناڕاستەوخۆ، ئەگینافەرموو جگە لەدەمووچاوەکان چی گۆڕاوە؟! 

ئێستاش وێڕایی ئەو نێوەندگیرییەی ئیسلام ئاباد و دانانی ئەو مەرجانە بەجێبەجێکردنیشیان هیچ کاتێک نە مانای ڕەزامەندی ئێران دەدات بەدەستەوە نە نیشانەی سەرکەوتنی ئەمریکاش وەک پاڵەوانی جەنگ پیشان دەدات، بۆیە تائێستاش نە ئێران تەسلیم بووە و نەئەمریکاش سەرکەوتوو بووە، بەڵکو لەئەگەری قبوڵکردنی ئەو پێشنیازانەی ئیسلام ئاباد لەلایەن تاران و واشتنتەوە دەکرێت بڵێین دەرفەت دەڕخسێنێت بۆ سازدانی زەمینەیەک بۆ دەستپێکردنەوەی دانوستان و گفتۆ و هاتنە کایەی ڕێکەوتنێکی هەمیشەیی نوێ کەدواجار تاران بەشێکی زۆر لەخواستەکانی خۆی تێدا دەستەبەربکات و واشنتنیش بەو گورزە جەنگیانەی لەتارانی داوە و ئەنجامدانی ڕێکەوتن لەگەڵ ئێران خۆی وەک پاڵەوان دێتە بەرچاو.
adv/https://www.facebook.com/QaiwanGroup|https://i.postimg.cc/Nfy5msCp/Kurd-Plate-Qg-12-4.gif