بیروڕا

5/cate1/بیروڕا

پلاتفۆڕمی کوردستان

5/cate2/KP

ئابووری

6/cate2/ئابووری

ڕاپۆرت

6/cate3/ڕاپۆرت

چاوپێکەوتن

5/cate4/چاوپێکەوتن

گەلەری

3/cate6/گەلەری

هەمەڕەنگ

5/cate5/هەمەڕەنگ

وەرزش

5/cate1/وەرزش

ڤیدیۆ

3/cate6/ڤیدیۆ

نوێترین بڵاوکراوەکان

بەهۆی دزەکردنی گاز لە بۆریی نۆرد ستریم، نرخی گازی سرووشتی بەرزبووەتەوە



بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی یەکێتیی ئەوروپا دەڵێت، دزەکردنی گاز لە بۆرییەکانی نۆرد ستریم بە رێکەوت نییە و زانیارییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە رووداوەکە دەرئەنجامی کردەوەیەکی بە ئەنقەست بێت.

جۆزێپ بۆرێل، بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی یەکێتیی ئەوروپا رۆژی چوارشەممە 28-09-2022 لە راگەیێندراوێکدا ئاماژەی بەوە دا، ئەو رووداوانە "بە رێکەوت نین". دەشڵێت: "هەموو زانیارییە بەردەستەکان ئاماژە بەوە دەکەن ئەو دزەکردنانە دەرئەنجامی کردەوەیەکی بە ئەنقەستن."

بۆرێل هۆشداریش دەدات لەوەی: "هیچ پەکخستنێکی بەئەنقەستی ژێرخانی وزەی ئەوروپا بەهیچ شێوەیەک قبووڵناکرێت و رووبەڕووی وەڵامێکی بەهێز و یەکگرتوو دەبێتەوە".

بەهۆی دزەکردنی گاز لە بۆرییەکانی نۆرد ستریم 1ەوە نرخی گازی سرووشتی بەرزبووەتەوە، ئەمەش قەیرانی وزەی لە ئەوروپا قووڵتر کردووەتەوە، چونکە وەرزی زستان نزیکە و گرژییە جیۆپۆڵەتیکییەکان زیاتر هەڵدەکشێن.

ئەو گازەی دزە دەکات، دەڕژێتە سەر رووی دەریای باڵتیک لە نزیک دانیمارک و سوێد و پێشبینی دەکرێت تاوەکو هەفتەیەک بەردەوام بێت، تاوەکو ئەوکاتەی گازی نێو بۆرییەکان بەتاڵدەکرێن.

ئەوروپا گومانی هەیە، کە دزەکردنی گازەکان بەهۆی کاری تێکدەرانەوە بێت و نەرویجیش لە کاردانەوەی رووداوەکەدا ئاسایشی دامەزراوەکانی تووندترکردووە.

گومانەکان لەسەر رووسیا چڕبوونەتەوە؛ کە لە تۆڵەی سزا تووندەکانی رۆژئاوا بەهۆی هێرشی سەر ئۆکراینا، هەناردەکردنی گازی بۆ ئەوروپا کەمکردووەتەوە.

بەڵام کرێملین لە وەڵامی تۆمەتەکاندا رایگەیاند، تۆمەتبارکردنی رووسیا بە هۆکاری دزەکردنی گاز "گەمژەیی و گاڵتەجاڕییە" و لەبری ئەوە داوای لە جۆ بایدن، سەرۆکی ئەمریکا کرد وەڵامی بداتەوە کە ئایا ئەمریکا لە پشت دزەکردنی گازەوەیە لە بۆریی نۆرد سترم یان نا.

هەروەها هەریەک لە ئۆرسولا ڤۆن دەرلاین، کۆمیسیاری یەکێتیی ئەوروپا و چارڵز میشێل، سەرۆکی ئەنجوومەنی یەکێتیی ئەوروپا هۆکاری دزەکردنی گاز لە بۆرییەکانی نۆرد ستریمیان بۆ کاری تێکدەرانە گەڕاندەوە.

میشێل لە تویتێکدا رایگەیاندووە، رووداوەکان "پێدەچێت هەوڵێک بن بۆ زیاتر ناسەقامگیرکردنی هەناردەی وزە بۆ یەکێتیی ئەوروپا". ئاماژه‌ی به‌وه‌ش كرد، ئه‌وانه‌ی به‌رپرسن، لێپرسینه‌وه‌ی ته‌واویان لەگەڵ دەکرێت و ناچار دەکرێن باجەکەی بدەن.

ئێستا بەهۆی گشتپرسییەکانی رووسیا لە چوار ناوچەی ئۆکرایناوە، یەکێتیی ئەوروپا بیر لە سەپاندنی سزای زیاتر بەسەر رووسیا دەکاتەوە.

ئەوروپا: سزاکانمان 7 ملیار دۆلار زیان بە رووسیا دەگەیێنێت


 

یەکێتیی ئەوروپا ژمارەیەک سزای نوێی بەسەر رووسیادا سەپاند، کە راگرتنی هاوردە و دیاریکردنی نرخێک بۆ نەوتی رووسیا دەگرێتەوە. هاوکات بڕیارە ژمارەی ئەوانەی لە لیستی رەشی یەکێتیی ئەوروپا دانراون زیادبکرێت کە ژمارەیەک بەرپرسی باڵای سەربازی ئەو وڵاتە دەگرێتەوە.

رۆژی چوارشەممە 28-2-2022، ئۆرسولا ڤۆندەرلاین، سەرۆکی کۆمیسیۆنی یەکێتیی ئەوروپا رایگەیاند: "هەفتەی رابردوو، رووسیا داگیرکارییەکەی بردووەتە قۆناخێکی نوێوە. ئێمە رژدین لەسەر ئەوەی کرێملین دەبێت باجی ئەو فراوانکردنە بدات". ڤۆندەرلاین لە پەیامەکەیدا باسی لە گشتپرسیی رووسیا لە ئۆکراینا، زیادکردنی ژمارەی سەربازانی رووسیا و هەڕەشەی پووتین بۆ بەکارهێنانی چەکی ئەتۆمی کرد.

ئەو سزا نوێیانەی بڕیارە بەسەر رووسیادا بسەپێنرێت پێویستە لەلایەن هەر 27 ئەندامی یەکێتییەکە واژۆبکرێت و رێکارە یاساییەکانی تەواو بکرێت، پاشان دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە.

سزاکان بە هاوئاهەنگی لەگەڵ گرووپی حەوت بەسەر رووسیادا دەسەپێنرێن. بەگوێرەی یەکێتیی ئەوروپا راگرتنی هاوردەی شتوومەک لە رووسیاوە و هەناردەی پێداویستییەکان لە ئەوروپاوە بۆ ئەو وڵاتە، بەشێکی سەرەکیی سزاکانە و 7 ملیار دۆلار زیان بە رووسیا دەگەیێنێت.

هاوکات بڕیارە نرخێک بۆ نەوتی رووسیا دیاری بکرێت تاوەکو لەو نرخە زیاتر نەتوانێت نەوتەکەی بفرۆشێت.

ئۆرسولا ڤۆندەرلاین دەڵێت، ئامانجیان ئەوەیە سوپای رووسیا لە تەکنەلۆژیا داببڕن، هەر بۆیە هەناردەی بابەتی تەکنەلۆژیا بۆ رووسیا رادەگرن، لەوانە ئامێری فڕۆکەوانی، پارچەی ئەلیکترۆنی و ماددەی کیمیایی.

جۆسێپ بۆرێڵ، بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی یەکێتیی ئەوروپا دەڵێت، پێویستە تەواوی ئەو کەسانە سزابدرێن کە هاوکاریی رووسیا دەکەن بۆ دەربازبوون لە سزاکانی یەکێتیی ئەوروپا. 

لە 24ی شووباتی ئەمساڵەوە، یەکێتیی ئەوروپا حەوت جار سزای ئابووری و دیپلۆماسیی بەسەر رووسیادا سەپاندووە.

جەنگی ئۆکراینا و مردنی شاژن و کورد!


محمد خۆشناو

زستانی ئەمساڵ لەسەر مرۆڤایەتی زۆر دژوار دەبێت لەئێستاوە ئەوروپا هاواری لێهەڵساوە ، کێشوەرە پیرەکە ڕۆژ دوای ڕۆژ دۆخی ئابووریەکەی بەرەوخراپتر دەڕوات و چاوەڕێی زستانێکی تووند دەکات کەوا بەڕێوەیە و ، پێشبینی دەکرێت نرخی ووزە بەهەموو هێزەوە بەرز ببێتەوە ، ئەوەتا نرکەنرکی پێش قیژ و هاوار دزەی کردۆتە سەر شەقامەکانی بەریتانیا و فەڕەنسا و ،
نوزەنووز بەهێزەوە هاتۆتە ناو شەقام و ماڵەکانی ئەڵمانیا ، وڵاتانی خۆرئاوای ناچارکردووە لە ئەلتەرنادیفی ووزە لەسەر ئاستی جیهاندا بگەڕێن.
جەنگی نێوان ڕوسیا و خۆرئاوا بەسەرۆکایەتی وڵاتەیەکگرتووەکان و بە بەلاگێڕکردنی سەربازانی ئۆکراینا بەرەو دژواری دەڕوات و ، باس لە ئەگەری بەکارهێنانی بۆمبی ئەتۆمی تەکتیکی دەکرێت و ، ڕوسیا داوای هەزاران سەربازی یەدرگی کردووە کە چەند مانگێکی دەوێت بۆ ئامادەبوویی سەربازییان ، ئەمە وادەکات کە زیاتر وڵاتانی ئەوروپی دادۆشرێن و ئەوەندەی تر بترسێن ، هەربۆیە لەئێستاوە هەندێکیان ئاماژەیان بەوەکردووە کە لەوانەیە چیتر نەتوانن وەک پێویست یارمەتی ئۆکراینا بدەن ، لەلایەکی دیکەوە وڵاتەیەکگرتووەکان بەدەست بەرزبوونەوەی ڕێژەی هەڵاوسان و ئازاری دانیشتووانەکەی دەناڵێنێت بەتایبەتی خەڵکە کەمدەرامەت و مامناوەندەکان لە بەرزبوونەوەی نرخی سووتەمەنی بۆ خۆگەرمکردنەوە لە زستاندا و ، بەپێی ڕاپۆرتەکان پێشبینی دەکرێت نرخی ووزە پازدانێکی گەورە بەخۆوە ببینێت و بێتە بەردەم دەرگاکانی دانیشتوانی ئەمەریکا ، ڕاستە هێزەکانی ئۆکراینا بەیارمەتی خۆرئاوا هەزاران کیلۆمەتر چوارگۆشەیان لە هێزەکانی ڕوسیا سەندەوە ، بەڵام بەپێی قسەی پسپۆرانی سەربازی ئەمە بەسەرکەوتنی ستراتیژی دانانرێت….لەم چەند ڕۆژانەی دادێت ڕاپرسیە ڕاگەیەنراوەکە لەسەر هەر چوار هەرێم «دۆینتسک ، لۆگانسک ، خێرسۆن ، زابۆریبگیا » تەواو دەبن و هەرچوار هەرێم بەڕسمی وەکو دوورگەی«کریما» دەچنەسەر ڕوسیا ، بەڵام ئایا ئەوکاتی ئۆکراینا بەیارمەتی خۆرئاوا دەتوانن لەو هەرێمانە بدەن ، بێ ئەوەی دووچاری وڵامێکی سەربازی لەلایەن ڕوسیا لەو جەنگەدا بن و جەنگ بەیەک ڕۆژ یەکلاببێتەوە ؟! ئەمجارە ڕوسەکان بەچڕی هێرشی ئاسمانی و مووشەکی و سەربازی دەکەنە سەر دامەزراوە هەستیارەکان لە ئاو و کارەبا و تا دەگاتە «مەڵبەندی دروستکردنی بڕیار» لە کییێف کە خودی زیلینسکی دوور نەبێت لە گوولەی ڕوسەکان ، هەموو ئەوەی باسمانکرد ئەوەیە کە دۆخەکە زۆر ترسناکە بەتایبەتی لەڕووی ووزەوە…ئێستا خۆرئاوا بەدوای گرێبەستێکدا دەگەڕێت بۆ دەربازکردنی خۆی و بەرژەوەندیەکانیان لەو دۆخە خەراپەی تێی کەوتووە ، ، ئەوان ئامادەن هەر ناوچەیەکی دەوڵەمەند بە ووزە بکەنە هاوبەشێکی ستراتیژی خۆیان .
ئێستا جیهان سەیری کەندا و ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست کە هەرێمی کوردستان بەشێکە لێی دەکات ، بەوپێیەی ئەو ناوچەیە دوایین کۆگای ووزەیە ، بۆیە چاوەکان لەسەر ئەو ناوچەیەیە و ، ئەوانیش چاوەڕێی زستانێکی دیکەی جیاوازن نەک لەسەرئاستی کەشوهەوا و ، نە لەسەرئاستی ووزەش و ، لەسەرئاستی ئابووریش نا ، بەڵکو لەسەرئاستی بەستنی هاوپەیمانێتی نوێ لەسەر بنچینەی مامڵەکردنێکی باش بۆ دۆخە نوێیەکە و پاراستنی بەرژەوەندی هاوبەش ، من پێم وایە کە ئەو بایەخەی کە ئێستا بە هەرێمی کوردستان دەدرێت هەمووی دەچنەوە سەر ئەوەی کە باسمانکرد ، ئێستا کاتیەتی ئەم پرسیارە بکەین : ئەگەر هەرێمی کوردستان ووزەی خۆی دەرنەهێنابا ئەو بایەخەی پێدەدرا!! کە دەریهێنا و تەسلیمی ئەو بەناو دەوڵەتی عێراقەی کردبا ئەو حسابەی ئێستای بۆ دەکرا؟!.
ئاشکرایە کە بەریتانیا هەر لەدروستکردنی دەوڵەتی عیراقەوە تا دەگاتە «16»ی ئۆکتۆبەر کە هەر دوای ئەو ڕووداوە کۆمپانیای بریتش پیترۆلیۆم هاتە کەرکوک و کێلگە نەوتیەکان ، لەمیانی ئەو مێژووەدا لە چەندین وێستگەی جاوازدا یادەوەری تاڵ و ناخۆشمان لەگەڵ بەریتانیادا هەیە ، بەڵام بەداوەتکردنی سەرۆکی هەرێمی کورستان بۆ ماڵئاواییکردنی شاژنی سەدە ئیلیزابیسی دووەم لەنێو «500 » کەسی بەهیز لە پادشا و ئەمیر و سەرەک وەزیرانی «200 » وڵاتی سەرانسەری جیهانیدا ، گوزارشتە لە پێداچوونەوە و بایەخی ووزەی کوردستان لەکن ئەوان و وڵاتەیەکگرتووەکان کە ببینە هاوبەشێکی ستراتیژی لەگەڵ ئەواندا و ، هەر بۆ هەمان مەبەست لەم ڕۆژانەی ڕابردوو بەسەرپەرشتی سەرۆکی هەرێمی کوردستان یاداشتی لێکتێگەیشتن لەنێوان هەردوو وەزارەتی پێشمەرگە و بەرگری ئەمەریکا ئیمزاکرا کە « 4» ساڵ لە پارە و پڕچەکردنی پێشمەرگە و مەشقپێکردنیان بەردەوام دەبێت ، کە ئەمەش گوزارشتە لە دۆستایەتی و هاوبەشی ستراتیژی بۆ دروستکردنی هیزێکی تۆکمەی نیشتیمانیی بۆ هێنانەکایەی کوردستانێکی بەهێز ، کە پێویستی بە سوپایەکی نیشتیمانیی بەهێز هەیە بیپارێزێت لە دوژمنانی ژیان.
ئێستا دۆخێکی خەراپ لە ڕووی ئابووری و ووزەوە بەرۆکی جیهانی گرتووە و ، کوردستانیش وەک بەشێکی نەخشەی ووزە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا پشکێکی لە دوا کانەکانی ووزەی بەردەکەوێت و وڵاتان چاویان تێبڕیووە ، باشترین دەرفەتە بۆ بەخۆداچوونەوەی هەردوو حزبی دەسەڵاتدار و دەسەڵات کە هەنگاوی جدی و دڵخۆشکەر نەک هەر لە بواری پێشمەرگە بەڵکو لە مەنزومەی فێرکردن و خوێندن«نەک زانکۆ بکرێتە کارگەی دروستکردنه بڕوانامە» و یەک سیستەمی ئاسایش و سیستەمێکی بەهێزی ئابووری و دارایی بۆ بەهێزکردنی کوردستان و خزمەتی کردنی ئەم میللەتە خێرلەخۆنەدیووە بهاوێن و ، متمانەی میلەتەکەیان بۆ خۆیان بگەڕێننەوە کە ماوەیەکە لەدەستیان داوە.

ئێران و کێشەی گۆڕانکاری لە خۆرهەڵات



بەختیار علی
-
بەشی دووەم
ئەلتەرناتیڤ لە کێ و لە کوێوە دەست پێدەکات؟


ئەوەی لە ئێران دەگوزەرێت، هەڵگری نیشانەیەکی گرنگە، پێمان دەڵێت ئایدیای شۆڕش تا ئێستا ئایدیایەکی زیندووە. ژیان لە جیهانێکدا ئایدیای شۆڕش تێیدا مردبێت ئێجگار ترسناکە، بەڵام دەبێت بزانین، بە ڕاستی بەرەو جیهانێک هەنگاودەنێین ئایدیای شۆڕش هێدی هێدی تێیدا بەرەو مردن دەڕوات. دەوڵەتی ئێران لە ساڵانی ڕابوردوودا ستەمێکی بێوێنەی نواندوە، دەستی نەوەک لە هاوڵاتیانی سادە نەپاراستووە، سڵی لەوەش نەکردۆتەوە جوانترین قەڵەمەکانی وڵاتەکە لە نێوببات و گرنگترین هونەرمەندەکانی بخاتە زیندان. بەرامبەر سیستمگەلێکی لەم جۆرە کە لە هەموو کونج و کەلەبەرێکی خۆرهەڵاتدا حوکمدەکەن، زیندوو ڕاگرتنی ئایدیای شۆڕش ئێجگار گرنگە، بەڵام شۆڕش تەنیا لە کاتێکدا وەک هێزێکی خولقێنەر و بەرهەمهێن و گۆڕانکار دەردەکەوێت، دەمێک بتوانێت سوڕی ڕاستەقینەی خۆی تەواوبکات. واتە لە تەقینەوەی ڕەمزییەوە بەرەو داڕشتنی پڕۆژەیەکی نوێ بگوازێتەوە. ئەوەی لە ئێران دەگوزەرێت هاوشێوەی ئەوەی لە سوریا، لوبنان، عێراق، هەرێمی کوردستان ڕوویاندا، نیشانەی ئەوەیە ئەم ڕۆحە گەلێک زیندووە، بەڵام ڕۆحێکە لە قەیراندایە. 
لە ئەزموونی شۆڕشە گەورەکانی پێشترەوە، لە ئەزموونی ڕووبەڕووبوونەوە توندەکانی نێوان خەڵک و ڕژێمەکان لەم ناوچەیەدا، ئەو قەیرانە ڕوون و ئاشکرا دەبینین. دەبینین ڕۆحێکە ناتوانێت ئەوەی دەستی پێدەکات بیگەێنێتە کۆتایی. لە شۆڕشەکانی بەهاری عەرەبییەوە تا ئەمڕۆ ناوچەکە وەک گڕکانێک جارجار دەتەقێت و خامۆش دەبێتەوە، ئەوەی دەیبینین سەرەتایەکی خێرا و ئاسانە، هەڵچوون و حەماسێکی زۆرە لە ناکاو خاو دەبێتەوە و جەستەکە دەچێتەوە جێگای خۆی، وەک کۆی دیمەنەکە گرژبوون و خاوبوونەوەی جەستەی بیمارێک بێت، کە گوژمەکانی ئازار دەیگرن و بەریدەدەن... قەیرانەکە لەوەدا نییە ڕۆحی شۆڕشگێڕانە نائامادەبێت، بەڵکو لەوەدایە ئەم ڕۆحە سەرەتا دەتوانێت ئاگر بە فتیلەکەوە بنێت، بەڵام دواتر نازانێت چی لە ئاگرەکە بکات. ئەگەر ئەم کێشەیە بە قووڵی و بە وردی قسەی لەسەر نەکرێت و چارەسەر نەکرێت، ئەکتی شۆڕش لەم ناوچەیەدا دەبێتە کۆمیدیا، وەک شانۆگەرییەکی لێدێت تەنیا بەشی یەکەمی بچێتە سەر سەحنە، شانۆگەرییەک چەندین جار دیمەنی یەکەمی دەبینین و دیمەنی دووەمی هەرگیز نایەتە سەر شانۆ. لە عێراق، سوریا، لبنان، کوردستان بینیمان ئەکتی شۆڕشگێڕانە، ئەکتێکە ناتوانێت بزانێت بەرەو کوێ دەڕوات. بانگەشەی ئەوە ناکەم بە تەواوی بزانم کێشەکە سەد دەر سەد لە کوێدایە، چونکە گرفتەکە لە یەک جێگادا نییە، بەڵام کۆمەڵێک وەڵامی گەمژانە هەیە، دەبێت هەر سەرەتا بیانخەینە لاوە تا بتوانین بیربکەینەوە، تا تێبگەین گرفتەکە چ چەشنە گرفتێکە. 


یەکێک لەو وەڵامانەی دەبێت بیخەینە لاوە ئەو تێزە گەمژانەیە کە دەڵێت دوگمەی هەموو ئەم کێشانە بە دەست زلهێزەکانەوەیە، ئەوان پەنجە بە دوگمەکەدا دەنێن و شۆڕش دەست پێدەکات، پەنجە بە دوگمەکەدا دەنێن و دەکوژێتەوە. کێشەی ئەم وەڵامە هەر ئەوە نییە ڕاست نییە، بەڵکو کۆی ئەو ڕۆحە شۆڕشگێڕ و گۆڕانویستەی خۆرهەڵات، وەک ئاژەڵێکی پەت لە مل وێنادەکات، کەسێک کەی ویستی ئەم ئاژەڵە بەردەدات و کەی ویستی دەیگرێتەوە. تێزەکە بۆچوونێکی ڕاسیستانە، سادەبین، قەدەریی و قێزەونە کە هیچ شتێک بۆ کەرامەتی مرۆڤی شۆڕشگێڕ ناهێڵێتەوە، بەڵام هەڵە جەوهەرییەکەی ئەم تێزە لەوەدا نییە، بەڵکو لەوەدایە هیچ هێزێک لە مێژوودا نییە و نەبووە و نابێت، بە تەنیا کۆی ڕەوتی مێژوو، سروشتی کۆی ململانێکان، دەرەنجامی کۆتایی هەموو ناکۆکییەکان بگرێتە دەست و دیاریبکات. ئەم هێزە وێنەیەکی خورافییە و زادەی عەقڵێکی ترساوە کە ناتوانێت بیربکاتەوە. وەڵامێکی سادەیە، عەقڵێکی بیرنەکەرەوە دروستیدەکات، کاتێک بوێریی ئەوەی نییە قووڵ لە کێشەکانی کۆمەڵگا و مێژووی خۆی بڕوانێت. 
ئەم جۆرە وەڵامانە بۆئەوەیە بڵێن، هیچ شتێک لە توانای ئێمەدا نییە، هەموو شتێک هێزێکی نادیار دەیبات بەڕێوە کە خەڵکی ئەم دەڤه‌رە هێزیان بە سەریدا ناشکێت.
دوور لەم جۆرە وەڵامە بێسوودانە، پرسیارەکە ئەوەیە: ئاخۆ ئەم بزاڤەی ئێستا هەر دووبارەکردنەوەیەکی دیمەنی یەکەمی شانۆگەرییەکەیە، یاخود گوژمێکی دیکەیە بۆ پێشەوە. وەڵامی خودی ئەم پرسیارە لای ئەو هێزە مێژووییانەیە لە مەیداندان، بەڵام تێڕامان لە ڕەهەندەکانی، لەو گرێیانەی ئەم پرۆسەیە دەوەستێنێت، گرفتی دەخاتە بەردەم، ناهێڵێت بچێتە پێشەوە... وەزیفەی فیکرە.
لە بەشی پێشوودا باسم لە کێشەی داڕشتنی ئەلتەرناتیڤی مێژوویی کرد. هەموو بزاوتێکی کۆمەڵایەتی و مێژوویی، هەموو جوڵەیەکی شۆڕشگێڕ تەنیا کاتێک ماهییەتی دەردەکەوێت كه‌ دیاربێت بەرەو کوێ دەجوڵێتەوە. ئەفسانەی «ئەلتەرناتیڤ بوونی نییە» خورافەتێکی داتاشراوە، درۆیەکە لە درۆکانی سیستەم. ئەلتەرناتیڤ هەمیشە هەیە، بەڵام هەڵبژاردنی و دیاریکردنی و داڕشتنی بە ڕوونی بوێرییەکی مێژوویی دەوێت. 
کێشەی هەرە گەورەی بیرکردنەوە لە ئەلتەرناتیڤ کاتێک دەست پێدەکات، لە شێوەی ناوەندێکی بیرکردنەوە و سەرکردایەتیدا بیبینین. زاڵبوونی عەقڵییەتی بەلشەفیکییانە لە خۆرهەڵات لە مەودایەکی دوورودرێژدا، ئەو وێنەیەی بۆ ئەلتەرناتیڤ خولقاندوە، وەک تەنیا پێویستی بە سەرکردایەتییەکی سەنتراڵ و بەهێز بێت، کۆمەڵێک سەرکردەی کاریزمی، ژمارەیەک کەسانی پێشڕەو کە دەکەونە پێش میللەت، لە ژوورێکدا کۆدەبنەوە و بەرنامەی بۆ دادەنێن، نەخشەی پاشەڕۆژی بۆ دەکێشن، سروشتی دەوڵەتی داهاتووی بۆ دیاریدەکەن، ئەم جۆرە لە ئەلتەرناتیڤ تا ئێستا سێبەری بەسەر عەقڵییەتی مرۆڤی خۆرهەڵاتییەوەیە. لەوەو پێش زۆر قسەم لە ڕیشە لینینییەکانی ئەم مۆدێلە کردوە کە هەتا پارت و گروپە دینییەکانیش پەیڕەویدەکەن. مۆدێلی «ڕابەر» «پێشڕەو» «باوکی گەورە». 
لە خۆرهەڵات بە هەر لایەکدا بڕوانین تارمایی ئەم شێوازە لە تێڕوانین و بیرکردنەوە دەبینین. خەڵک دەجوڵێن، دەڕژێنە سەر شەقام، بەڵام هێندەی لە فیکری ئەوەدان زوو ڕزگارکەرێک دەربکەوێت لە بیری ئەوەدا نین خۆیان چارەنوسی خۆیان بگرنە دەست. ئەم شێوازە لە ئەلتەرناتیڤ لە سەدەی بیست و بیست و یەکدا چەند جارێک تاقیکراوەتەوە. دەوڵەتی ئێستای ئێران خۆی بەرهەمی ئەو شێوازەیە لە تێڕوانین، بەرهەمی پاشکۆیەتی مرۆڤەکانە بۆ سەرکردەیەکی کاریزمی کە مانای دین و مانای دونیایان بۆ دیاریدەکات، پێیاندەڵێت ئازادی چییە و فێریشیان دەکات بە چی بڵێن ئەخلاق. خواستی مرۆڤەکان بۆ ئەم جۆرە لە ئەلتەرناتیڤ، گرێدراوی ئەو دۆخەیە کە نیتشە بە «گەڕانەوەی ئەبەدی» ناوی دەنێت. وەک هێزێکی تاریک مرۆڤەکان بەرەو ئەوە ڕابکێشێت بە هەمان ڕێگادا بڕۆنەوە کە پیاڕۆیشتوون، وەک یادەوەرییان نەبێت، وەک هیچ لە مێژوو فێرنەبووبن.
ئەم مۆدێلی ئەلتەرناتیڤە ئەگەر هەندێ جار لە مێژوودا سەرکەوتبێت، تەنیا لە بەر ئەوە سەرکەوتووە هیچ گۆڕانکارییەکی ڕاستەقینەی لەگەڵ خۆیدا نەهێناوە، یاخود شێوە حوکمێکی هێناوە ترسناکتر و خوێناویتر لەوی پێش خۆی، وەک لە حاڵەتی شۆڕشی ڕوسی، چینی، کۆری، ئێرانی ... هتد بینیمان. 
دەرگای ئەم مۆدێلە، قاپییەکی داخراوە، ئەو گروپ و هێزە کۆمەڵایەتییانە لێیدەدەن خواست یان بوێریی گۆڕانکاریی ڕاستەقینەیان نییە، خۆیان ناوێرن بیربکەنەوە و ناهێڵن کەسیش گوێی لە ده‌نگی بیرکردنەوە بێت، شۆڕش بە هێڵکارییەکی پێشوەخت کێشراو دەزانن نەخشەکەی بە سەرەتا و ناوەڕاست و کۆتاییەوە لە گیرفانیاندا بێت. 
بۆ دەرچوون لەم جۆرە بیرکردنەوەیە، دەبێت شێوازی تێڕوانین و بیرکردنەوەمان دەربارەی سیستەم بگۆڕین. 
سیستەم کەسێک یان کۆمەڵە کەسێک نییە، بەڵکو هێزێک و ئۆرگانێکی پەلکێشە بە ناو هەموو ژیان و کۆمەڵگادا، لایەنی کەم لە چوار زۆن و ڕووبەری گەورەدا ئیشدەکات. یەکەم: کایەی دەوڵەت و دەزگا قانونییەکانی. دووەم: کایەی ئابووری بە هەموو ئۆرگان و بازاڕ و کۆمپانیا و ئەنستیوتە سەربەخۆکانییەوە. سێهەم: هەموو ئەو سەرخانە کولتوورییەی، ئایدۆلۆژیای باڵادەستی ناو کۆمەڵگا دیاریدەکات، وەک دین، داب و نەریت، ئەخلاق، پەروەردەی ناو خێزان، ترێندە هونەرییەکان، وەرزش، هێزگەلە کاریگەرەکانی وەک میدیا و سوشیال میدیا و ئینتەرنێت. چوارەم: ناوەوەی مرۆڤەکان و ژیانیان، هەڵبژاردن و ئارەزووەکانیان، ئەو ڕێساگەلانەی بۆ دیسپلین و ئاڕاستەکردنیان دەگیرێتەبەر، ئیدی لە دیسپلینکردنی زمانەوە تا دەگاتە سەر دیسپلینکردنی جەستە...هتد. 
لە خۆرهەڵاتدا کۆی ئەم زۆنانە کە زۆنە سروشتییەکانی بوون و جوڵە و ژیانی کۆمەڵگان، لە ژێر فشاری ناسروشتی و بە جۆرێکی قاندراو بە ئایدۆلۆژیای تاکڕەهەند و یەک ئاڕاستە و سەرکوتکەرانە دەبرێنبەڕێوە. لە دادگاکانەوە بۆ قوتابخانەکان، لە مزگەوتەکانەوە بۆ ناو پەرلەمانەکان، لە ژووری خەوتنی خێزانەوە بۆ ژوورەکانی خوێندن لە زانکۆکاندا، تەوژمێکی سەرکوتکەر دەیانبات بەڕێوە کە دەرگای گفتوگۆ، دەرگای سەرهەڵدانی دیدی تر، ڕێگای بیرکردنەوەی لە مۆراڵی دیکە داخستووە. 
هاواری ئەوەی «هیچ ئەلتەرناتیڤێک بوونی نییە»، لە هەموو ئەو دەمار و ئۆرگانە گرنگانەی کۆمەڵگاوە هەڵدەستێت. هەوڵبدە یاساکان بگۆڕێت، دادوەرەکان، پارێزەرەکان هاواردەکەن «هیچ جێگرەوەیەکی دی بوونی نییە، دادگا دەڕوخێت، شیرازە دەپچڕێت». هەوڵبدە زانکۆکان بگۆڕیت، لە ناو خودی ئەو زانکۆیانەوە هێزگەلی کۆنزەرڤاتیڤ ڕادەپەڕن و زانکۆ دەخەنەوە سەر ئەو دۆخەی ئێستای، هەوڵبدە توندوتیژی لە خێزاندا کەم بکەرەوە، هاواری ڕوخانی کۆمەڵگا و هەرەسی خێزان لە هەموو سوچێکەوە بەرزدەبێتەوە. 
ئەم ئایدۆلۆژیا فاشیستییە باڵادەستە کە بە تەواوی دەمار و ڕەگوڕیشەی کۆمەڵگا خۆرهەڵاتییەکاندا چۆتە خوارەوە، هەویرێکی پێکەوە شێلراوە لە ڕێنمایی دینی، ناسیونالیستی، جەندەری، لەسەر دژایەتی هەمەڕەنگیی و بە نیازی سەپاندنی تاکوێنەیەک بۆ مرۆڤ و کۆمەڵگا ئیشدەکات. تا قووڵتر و وردتر لە سەرەوە بەرەو خوار بکشێین، تا زیاتر بە میکانیزمی ئیشکردنی دەزگاکاندا بچینە خوارەوە، تا قووڵتر عەقڵییەتی بەڕێوەبردن و ئاڕاستەکردن لە ئۆرگانە گەورەکاندا شیبکەینەوە، تا بیروبۆچوون و نیگای ڕۆژانەی مرۆڤە سادەکان زیاتر بخەینە بەر خوێندنەوە و ڕاڤەکارییەوە، پتر و پتر بەر ئەو دیوارە دەکەوین کە ناهێڵێت گۆرانکاریی قووڵ بێتە ئاراوە. سیستمەکان سەنگەری خۆیان تەنیا لە بەردەم وەزارەتەکان و زیندانەکان و دەزگا دەوڵەتییە گرنگەکاندا لێ نەداوە، سەنگەرە قایمەکەیان لە هەموو ئەو جێگایانەدایە کە بە چاوی ئاسایی نابینرێن، لە کایەی ئابووریدایە، لە ئەخلاقدایە، لە ناو نەرێتەکاندایە، لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییە بچوکەکاندایە، لە پەیوەندیی مرۆڤ و خودادایە، لە پەیوەندیی ژن و پیاودایە، لە فۆرمی خوێندندایە، لە بەشی تاریکی دەرونی مرۆڤەکاندایە. 
بە کورتی هەموو ئەم جێگایانەی لە کۆمەڵگاکانی تردا بەردەوام دەستکاری دەکرێن، ڕیفۆرم دەکرێن، میتۆدەکانی ئیشکردن لە نێویاندا دەگۆڕێت، فیکر و زانست دەخرێنە کار لە بەرەو پێش بردنیاندا، لە خۆرهەڵات لە سەرەتای دروستبوونی دەوڵەتی مۆدێرنەوە بۆ ئەمڕۆ، گۆڕانکاری لەم بوارانەدا ملکەچی هیچ دیالۆگێکی عەقڵی و ئەخلاقی نییە و نەبووە، بەڵکو ملکەچی پێداویستییە کورت و کاتییەکانی ئەو هێزانە بووە کە لەو بوارانەدا باڵادەستن. سیستەم لە کۆمەڵگای خۆرهەڵاتیدا سەنگەری خۆی لەو جێگایانەدا لێداوە، دەرگا ئاسنینەکانی خۆی لەو کایانەدا کڵۆمکردوە، کۆمەڵگای داخراو لەو خانە و لەو ژوورە تاریکانەدا گەورە بووە کە ناهێڵێت دەستکاری بکرێن و گۆڕانکاری و ڕیفۆرم بیانگاتێ. پاسدار، ئاسایش، شەبیحە، گورگە بۆرەکان، حەشد... هتد، زادەی ئەو هەموو کونجە تاریک و داخراوەن کە وەک بەشێکی سروشتی کۆمەڵگا و کایەی سیاسی وەرگیراون. لە ناو ئەم خانە تاریکانەدا مرۆڤگەلێک دروستدەبن ناتوانن خاوەنی هەستی هاودەردی بن لەگەڵ مرۆڤدا. کۆمەڵگای داخراو مرۆڤێک دروستدەکات هەستی هاوئازاری تەنیا بۆ جنسی خۆی، بۆ نزیکانی خۆی هەیە، ئەخلاقی تەنیا بەشی ئەوە دەکات بەزەیی بە نزیکەکانی خۆیدا بێتەوە. لەم جۆرە کۆمەڵگایەدا نەتەوە ڕقی لە نەتەوە، بیروڕا ڕقی لە بیروڕا، پیشەدار ڕقی لە هاوپیشە، ژن ڕقی لە پیاو، پیاو ڕقی لە ژن، شار ڕقی لە شارە... واتە کۆی سیستەم لەسەر «یه‌كتری له ‌یادکردن» و کوشتنی هەستی «هاودەردی» بۆ یەک دروستدەبێت، ئەوەی لەم کۆمەڵگایانەدا قسەدەکات تەنیا ئەو دیوار و بەربەستانەیە مرۆڤەکان لە یەکتر جیادەکاتەوە، ئەو ڕقە دینی و ناسیونالیستی و جەندەرییەیە لە هەموو شوێنێکەوە هەڵدەقوڵێت. 
لەم جۆرە کۆمەڵگایانەدا کاتێک هەستی هاودەردیش دەردەبڕدرێت، کاتێک باس لە پشتگیریی دەکرێت بە جۆرێکی وا گشتی، وا بێ ناونیشان، وا بێ ئەدرێس دادەڕێژرێت، ئەستەمە بە ڕوونی بزانیت کێ پشتگیریی چی دەکات... لە سیستمی وادا پەیامی مرۆڤدۆستی ئاڕاستەی مرۆڤێک دەکرێت ڕوخساری نییە، گشتییە، شوناسی نییە. پشتگیری لەم سیستمەدا چەشنێکە فارسێک ناوێرێت بڵێت من پشتگیریی کورد دەکەم، کورد وەک نەتەوە، وەک زمان، وەک مەخلوقێک کە دەموچاوێکی هەیە جیاواز لە من و خۆی مافی خۆیەتی سەربەخۆ خۆی پێناسەبکات. پیاو ناوێرێت بڵێت من پشتگیری لە ژن دەکەم، ژن وەک مەخلوقێکی ئازاد و سەربەخۆ و جیا لە من، مەخلوقێک خۆی پێناسەی خۆی دەکات، نەوەک من پێناسەی بکەم. مەهسا ئەمینی لە بەر ئەوە نەمرد دوو تاڵ لە قژی بەدەرەوە بوو، پێش ئەوە مێژوویەکی درێژ هەیە ئەو مەخلوقەی دروستکردوە كه‌ مەهسا دەکوژێت، ئەو کۆمەڵگایانەی دروستکردوە شتگەلێک بە ناوی «گەشتی ئیرشاد و پۆلیسی ئاداب» قەبووڵدەکەن. پێش ئەوە سیستمێک هەیە دەڵێت نابێت مەهسا خۆی پێناسەی خۆی بکات، نابێت ژن خۆی پێناسەی خۆی بکات، نابێت پیاو خۆی پێناسەی خۆی بکات، نابێت کەمەنەتەوایەتییەکان خۆیان پێناسەی خۆیان بکەن، نابێت کورد خۆی پێناسەی خۆی بکات، نابێت کەمایەتییە دینییەکان خۆیان پێناسەی خۆیان بکەن. ئەلتەرناتیڤ لەوەوە دەست پێدەکات ئەو بنەمایە بچەسپێت مرۆڤەکان بتوانن شوناسی خۆیان دیاریبکەن، بێئەوەی مافەکانی خۆیان و هاودەردی و هاوسۆزی ئێمە بدۆڕێنن. ئەلتەرناتیڤ تەنیا لە ناو خانە داخراوەکاندا لە دایکدەبێت، لەو شوێنانەوە دروستدەبێت ئایدۆلۆژیای فاشیستی مرۆڤی دوژمن بەوانی تر دروستدەکات. ئەم سیستمە یەک یاسای گەورە دەیبات بەڕێوە «دروستکردنی بەردەوامی قوربانی» «دروستکردنی پەراوێز» «جیاکردنەوەی موقەدەس لە نەفرەتلێکراو» «کردنەوەی دەرەوەی بەردەوامی هەندێک شوناسگەل»، ئەلتەرناتیڤ بە دروستکردنی تەماهی «چونیەککردنی چۆنایەتی» لەگەڵ پەراوێزدا، لەگەڵ لێدراودا، لەگەڵ قوربانیدا دروستدەبێت، واتە بە گەڕانەوە بۆ هێزی پێناسەکردنی مرۆڤ بۆ خۆی، دژ بە هێزی پێناسەکردنی سیستەم بۆ ئێمە. 
بە کورتی ئەلتەرناتیڤ هوشیارییە بە کۆی وێنەکە، بە بینینی بەشەکان، بە تێگەیشتن لە میکانیزمەکانی کارکردنیان، بە مامەڵەکردنی سیستم وەک یەکەیەک کە لە خوارەوە بەرەو سەرەوە دەکشێت، بە تێگەیشتن لەوەی خەبات دژ بە سەرەوە جیانابێتەوە لە خەبات دژ بە خوارەوە، خەبات دژ بە سەرەوە کاتێک سەرناگرێت لەوەوە دێت میکانیزمێک نییە گرێی بدات بە خەبات دژ بە ڕێگرەکانی خوارەوە. 


بەشی داهاتوو «هەڵوێست بە تامی فیدیۆکلیپ»
تکایەکی هاوڕێیانە: ئەم نوسینە بۆ ئەم سایتە نوسراوە، لەوەوپێش بینیومانە هەندێک لە پەیجەکان وتاردەبەن و دێڕی لێ دەردەهێنن، لە ناوکۆیی و بەستێنی خۆیان دەیانقرتێنن، بەوە هەم ماناکانیان دەشێوێنن و هەم پەیامی کۆی نوسینەکەش بەلادا دەبەن، تکادەکەین بێ پرسی نوسەر هیچ پەیجێک ئەم وتارانە نەبات، سوپاسیان دەکەین.

سوریا و توركیا به‌ره‌و ئاساییكردنه‌وه‌ی‌ په‌یوه‌ندییه‌كان



بورهان شێخ رەئوف

میدیاكان و ناوه‌نده‌كانی‌ هه‌واڵ باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن ئاساییكردنه‌وه‌ی‌ په‌یوه‌ندییه‌كان له‌ نێوان توركیا و سوریا گه‌یشتۆته‌ قوناغی‌ كۆتایی‌ و ته‌واو له‌ یه‌ك نزیك بوونه‌ته‌وه‌، به‌تایبه‌تی‌ ئاژانسی‌ رۆیته‌رز ئاشكرای‌ كرد كه‌ سه‌رۆكی‌ ده‌زگای‌ هه‌واڵگری‌ نیشتمانی‌ توركیا (میت) هاكان فیدان له‌گه‌ڵ هاوتا سورییه‌كه‌ی‌ عه‌لی‌ مه‌ملوك له‌ دیمه‌شق به‌م دواییانه‌ گه‌ڕێكی‌ وتوێژییان كردووه‌ .

له‌لایه‌كی‌ تره‌وه‌ رۆژنامه‌ی‌ حوریه‌تی‌ توركی‌ لێدوانێكی‌ ئه‌ردۆگانی‌ بڵاوكرده‌وه‌ كه‌ له‌ لووتكه‌ی‌ شانگهای‌ له‌ سه‌مه‌رقه‌ندی‌ پایته‌ختی‌ ئۆزبه‌كستان وتبوی به‌وه‌ی‌ خۆزگه‌ ده‌خوازێت به‌شار ئه‌سه‌دی سه‌رۆكی‌ سوریا له‌وێ بووایه‌ تاوه‌كو له‌گه‌ڵیدا كۆبووایه‌ته‌وه‌ .

(عومه‌ر ئۆنهۆن)ی دوا باڵوێزی‌ توركیا له‌ سوریاش، له‌ كتێبێكدا به‌ناونیشانی‌ (سوریا له‌چاوی‌ باڵوێزێكه‌وه‌) ده‌پرسێت، ئایا ئاشتبوونه‌وه‌ی‌ سوریا و توركیا كۆتایی‌ دێنێت به‌ ده‌یه‌یه‌ك له‌ حوكمڕانی‌ و خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری‌ كورده‌كانی‌ سوریا ؟

ئۆنهۆن لێدوانه‌كانی‌ سه‌رۆك ئه‌ردۆگان و به‌ دوایشیدا لێدوانه‌كانی‌ وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ وڵاته‌كه‌ی‌ مه‌ولوود چاویش ئۆغلوی‌ روون كردۆته‌وه‌ كه‌ پرۆسه‌ی‌ ئاساییكردنه‌وه‌ی‌ په‌یوه‌ندییه‌كان له‌ نێوان سوریا و توركیادا ده‌ستی‌ پێكردووه‌، وه‌كو چۆن له‌ به‌رنامه‌ی‌ كاره‌كانی‌ حكومه‌ت له‌ ئه‌مساڵدا پێشنیار كراوه‌، هه‌روه‌ها ئه‌وه‌شی‌ وتووه‌، كه‌ رێڕه‌وی ئاساییكرنه‌وه‌كه‌، گه‌یووه‌ته‌ قۆناغی‌ كامڵ بوون دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌ نێوان سه‌رۆكی‌ هه‌ردوو ده‌زگای‌ هه‌واڵگری كۆبوونه‌وه‌ و گفتوگۆی‌ له‌سه‌ر كراوه‌و به‌ هه‌ند وه‌رگیراوه‌ ، ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شكردووه‌ كه‌ له‌ هه‌مانكاتیشدا ناتوانن بڵێن ئه‌وه‌ كارێكی ئاسانه‌، چونكه‌ زۆر كێشه‌ و به‌ربه‌ستی‌ گه‌وره‌ له‌ به‌رده‌میدا هه‌یه‌، كه‌ به‌ ئاسانی‌ چاره‌سه‌رناكرێ و رێگه‌یه‌كی‌ سه‌ختی‌ له‌ پێشه‌.

به‌ربه‌سته‌كانی‌ به‌رده‌م پرۆسه‌ی‌ ئاساییكردنه‌وه‌ی‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ سوریا و توركیا زۆرن،له‌وانه‌ هاوكاری‌ و پشتیوانی‌ ده‌وڵه‌تی‌ توركیا بۆ ئۆپۆزسیۆنی‌ سوریا و هه‌موو تاقمه‌ چه‌كداره‌كان، بوونی‌ سوپای‌ توركیا له‌سه‌ر خاكی‌ سوریا، كه‌ له‌لایه‌ن حكومه‌تی‌ دیمه‌شقه‌وه‌ ئه‌مه‌ به‌توندی‌ ره‌تده‌كرێته‌وه‌، هه‌روه‌ها كێشه‌ی‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ ئاواره‌كانی‌ شه‌ڕی‌ ناوخۆی‌ سوریا كه‌ زیاتر له‌ یازده‌ ساڵه‌ له‌ توركیان كه‌ ئه‌مه‌ش بووه‌ته‌ كێشه‌یه‌كی‌ گه‌وره‌ بۆ سیاسه‌تی‌ ناوخۆی‌ توركیا و گێڕانه‌وه‌یان كارێكی‌ ئاسان نییه‌، به‌ڵام ده‌بێت له‌ قۆناغێكه‌وه‌ ده‌ست پێ بكه‌ن مادام خواستیان هه‌یه‌ بۆ ئاساییكردنه‌وه‌ و سه‌ره‌تاكه‌شی‌ ده‌ستی‌ پێكردووه‌ .

له‌لایه‌كی‌ تره‌وه‌ وه‌زاره‌تی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ روسیا له‌ به‌یاننامه‌یه‌كدا كه‌ له‌ چه‌ند رۆژی‌ پێشوودا بڵاوی‌ كردۆته‌وه‌، پێشنیاری‌ هاوكاری‌ خستۆته‌ روو كه‌ كۆبوونه‌وه‌یه‌كی‌ وه‌زاری‌ بۆ هه‌ردوو وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ سوریا و توركیا رێكبخرێت، ئاماده‌یی‌ خۆشیان ده‌ربڕیووه‌ بۆ هه‌ر یارمه‌تییه‌ك پێویست بكات له‌و پێناوه‌دا، له‌وه‌ش زیاتر جێگری‌ وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ روسیا (میكائیل بوگدانۆف) رایگه‌یاندووه‌، وڵاته‌كه‌ی‌ پشتگیری‌ بیرۆكه‌ی‌ كۆبوونه‌وه‌ی‌ وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ سوریا و توركیا ده‌كات ئه‌گه‌ر پێویست بكات، مۆسكۆ له‌و باوه‌ڕه‌دایه‌ ئه‌و كۆبوونه‌وانه‌ زۆر به‌سوودن، هه‌رچه‌نده‌ ئێستا كۆبوونه‌وه‌كان له‌سه‌ر ئاستی‌ هه‌واڵگری‌ و سه‌ربازی‌ به‌ڕێووه‌ ده‌چن و مۆسكۆ پشتیوانی‌ ئه‌و هه‌نگاوه‌ ده‌كات و هانیان ده‌دات تا ئاسایی‌ بوونه‌وه‌ی‌ ته‌واوی‌ په‌یوه‌ندییه‌كان .

خه‌مساردی‌ هێزه‌ كوردیه‌كان، له‌پێشهات و ڕوداوه‌كان


 
ڕه‌ووف محه‌مه‌د ئالانی‌

نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد، له‌مێژووی‌ دوورو نزیكدا به‌شداری‌ كردووه‌، له‌و هه‌موو ئه‌و ڕووداوه‌ مێژووییانه‌ی‌ كه‌ له‌ناوچه‌كه‌ ڕوویانداوه‌، به‌لاَم به‌شداریكردنه‌كه‌ی‌ وه‌ك هۆكارو كارلێكراو له‌سه‌رخۆی‌ بووه‌، له‌كۆتاییدا، نه‌یتوانیوه‌، هیچ له‌و ڕووداوانه‌ له‌به‌رژه‌وه‌ندی‌ خۆی‌ بهێڵێته‌وه‌، ئه‌ویش به‌چه‌ند هۆكارێك له‌وانه‌:

1- ناته‌بایی‌ و ناكۆكی‌ له‌نیوان هێزه‌كانی‌ خۆیدا

2- نه‌بوونی‌ عه‌قڵ و ستراتیژێكی‌ ڕوون،ئه‌وه‌ی‌ هه‌بووه‌ به‌ناوی‌ نیشتمان و نه‌ته‌وه‌، ته‌نها به‌ وتاربووه‌، نه‌ك گوفتار

3- سه‌ركرده‌و ڕابه‌رانی‌ ئه‌و جولاَنه‌وه‌و شۆڕشانه‌، توانای‌ ڕایی‌ كردنی‌ ڕایه‌ڵه‌و په‌یوه‌ندیه‌كان و دیاریكردنی‌ بازنه‌كانی‌ په‌یوه‌ندی‌ سیاسی‌، وه‌ك پێویست نه‌بوون، واته‌ به‌عه‌قڵێكی‌ داخراوی‌ هۆزایه‌تی‌ و تیره‌گه‌ری‌ و ناوچه‌گه‌رێتی‌ كاریانكردووه‌، له‌وكاته‌شدا كاركردن و پلان، بچووك ئه‌بێته‌وه‌، له‌ نه‌ته‌وه‌ بۆ خێل، بێگومان بیری‌ بچووك، شتی‌ بچووك بونیات ده‌نێ‌، ئه‌وه‌ی‌ ئه‌مڕۆ له‌باشور ده‌گوزه‌رێ‌، ئه‌و خه‌ونه‌ بچوكه‌یه‌، كه‌وتۆته‌ حزمه‌تی‌ هۆزو تیره‌و بنه‌ماڵه‌كان.

4- دابه‌شبوونی‌ هێزه‌كان به‌سه‌ر ده‌وڵه‌ته‌ داگیركه‌ره‌كانی‌ كوردستان، ئه‌ویش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، بۆ ململانێ‌ ی‌ ئه‌و هێزانه‌، كه‌ ته‌نها بۆ مانه‌وه‌و سڕینه‌وه‌ی‌ ئه‌ویتر، خۆیان خستۆته‌ باوه‌شی‌ نه‌یارێكی‌ گورده‌وه‌، ئه‌وانیش بۆدژایه‌تیكردنی‌ كوردو قووڵبوونه‌وه‌ی‌ ململانێكان كاریانكردووه‌و ئامانجه‌كانی‌ خۆیان به‌دیهێناوه‌، و خه‌ونه‌كانی‌ نه‌ته‌وه‌كه‌یان له‌باربردووه‌، نمونه‌ش له‌به‌رچاوو دیاره‌، له‌مێژووی‌ ئه‌م حه‌فتاساڵه‌ی‌ خه‌باتی‌ به‌ناو نه‌ته‌وایه‌تی‌ گه‌لی‌ كوردستان، له‌ باشور، هه‌ردوو هێزی‌ (مه‌لایی‌ و جه‌لالی‌)، له‌ڕژهه‌لاَتیش هه‌ردوو هێزی‌(كۆمه‌ڵه‌و دیمۆكرات)، بزانن كێشه‌ی‌ ئه‌و پارچانه‌یان به‌كوێ‌ گه‌یاندووه‌؟ چۆن بوونه‌ به‌شێك له‌ هێزی‌ پشتیوانی‌ داگیركه‌ران و ململانێی‌ ناوخۆیی‌؟

5- له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‌ گه‌لی‌ كورد، به‌هۆی‌ چه‌شتنی‌ ئازارو چه‌وساندنه‌وه‌ی‌ زۆر له‌لایه‌ن نه‌ته‌وه‌ سه‌رده‌سته‌كانی‌ كه‌ كوردستانیان به‌سه‌ردا دابه‌شكراوه‌، پشتیوان و شتگیری‌ ته‌واوی‌ هه‌موو بزوتنه‌وه‌و جولاَنه‌وه‌یه‌كی‌ كوردستانیان كردوه‌ و بگره‌ قوربانیدانه‌كه‌ش هه‌ر ئه‌و خه‌ڵكه‌ بووه‌، له‌ سوتاندنی‌ ماڵ و وێرانكاری‌ و جینۆساید( كوشتنی‌ به‌كۆمه‌ڵ، به‌ كیمیاباران و ئه‌نفال و هه‌موو نه‌هامه‌تیه‌كانی‌ تر).

6- له‌كاتی‌ ڕوودانی‌ پێشهاته‌ گرنگه‌كانی‌ ناوچه‌ییش، ئه‌و هێزانه‌ توانیوبانه‌ ده‌رك و هه‌ست به‌ بوونی‌ ڕووداوو گۆڕانكاری‌ بكه‌ن، ئاماده‌كاریشیان بۆئه‌نجامداوه‌، وه‌ك نه‌خشه‌كێشانی‌ ڕاپه‌ڕین، له‌ لایه‌ن سه‌ركردایه‌تی‌ ئه‌وسای‌ (ی‌ ن ك) به‌ڵام نه‌توانرا، ئه‌و پلانه‌ ته‌واو بكرێت، ڕۆژێكی‌ سه‌خت و دژواری‌ بۆ خه‌ڵك به‌دیهێنا، له‌ شه‌ڕی‌ ناوخۆو هێنانی‌ سوپای‌ داگیركه‌رانی‌ كوردستان، بۆ وه‌ده‌رنانی‌ هێزه‌ كانی‌ ڕكابه‌ریان.

7- هیچ كاتێك كه‌سمان نه‌یبینیوه‌، كه‌ ڕووداوه‌كان تێپه‌ڕ ده‌بن و ده‌بنه‌ مێژوو، ئه‌و سه‌ركرده‌و به‌رپرسانه‌، به‌رپرسیارێتی‌ شكست و دۆڕاندن و هه‌ڵه‌كان، بخه‌نه‌ ئه‌ستۆی‌ خۆیان و داوای‌ لێبوردن له‌ خه‌ڵك بكه‌ن، بۆ ئه‌نجامدانی‌ هه‌ڵه‌كان و دووباره‌ نه‌بوونه‌وه‌یان، به‌ڕای‌ من ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌و هۆكارانه‌ی‌ به‌رده‌وام هه‌ڵه‌كان چه‌ند باره‌ ده‌بنه‌وه‌.

8- ڕه‌فتاری‌ زه‌ق و ناشیرینی‌ عه‌قڵی‌ خێڵگه‌را و عه‌شیره‌تی‌ سه‌ركرده‌كان كه‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌ی‌ پێكهاته‌ی‌ بیرو باوه‌ڕیانه‌، زۆر جار خوالێخۆش بوو(مام جه‌لال) ئه‌یوت من كۆیه‌تی‌ و خۆیه‌تی‌ ده‌كه‌م، ئه‌گه‌ر به‌ شێوازی‌ گاڵته‌ئامێزیش بووبێت، ئه‌م وته‌یه‌ دیاره‌ له‌چییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی‌ گرتووه‌، یان (به‌ڕێز(مه‌سعود بارزانی‌) له‌ كاتی‌ هێنانه‌وه‌ی‌ ڕوفاتی‌ بارزانیه‌كان، ده‌گری‌ و فرمێسكه‌كان ده‌سڕێت، بۆچی‌ بۆ ئه‌نفالی‌ گه‌رمیانیه‌كان و ناوچه‌كانی‌ دیكه‌، ئاماده‌ی‌ به‌شداری‌ مه‌راسیمه‌كه‌ش نابێت؟

9- زۆرجار سه‌ركرده‌ سیاسیه‌كانی‌ حیزبه‌كانی‌ كوردستان، بڕیاری‌ تاك لایه‌نه‌ ده‌ده‌ن، بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ پرس و ڕا به‌ كه‌سانی‌ دڵسۆزو خه‌مخۆر و دۆستانی‌ كورد، كه‌ بڕیاره‌كه‌ش درا، زه‌ره‌رمه‌ندی‌ سه‌ره‌كی‌ نه‌ته‌وه‌كه‌یه‌تی‌، وه‌ك ئه‌نجامدانی‌ ڕیفراندۆم بۆ سه‌ربه‌خۆیی‌ كه‌ له‌ 25/9/2017 به‌بڕیاری‌ مه‌سعود بارزانی‌ و پشتیوانی‌ زۆربه‌ی‌ هێزه‌كان ئه‌نجامدرا، بەڵام هه‌ر دوای‌ ڕیفراندۆمه‌كه‌ خودی‌ بارزانی‌ داوای‌ له‌ سه‌ره‌ك وه‌زیرانی‌ حكومه‌تی‌ فیدراڵ كرد، ده‌رگای‌ حیوار دانه‌خات، ئاماده‌ی‌ ڕێكه‌وتنن، دوای‌ ئه‌وه‌ بارزانی‌ به‌ فشاری‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ وازی‌ له‌ پۆسته‌كه‌ی‌ هێنا كه‌ (سه‌رۆكی‌ هه‌رێم كوردستان) بوو دایه‌ ده‌ستی‌ برازاكه‌ی‌(نێچیروان بارزانی‌)، هه‌موومان ئامانج م ئاكامی‌ ئه‌و ڕیفراندۆمه‌مان بینی‌، كه‌ نیوه‌ی‌ خاكی‌ كوردستان درایه‌وه‌ به‌ ناوه‌ندو هێڵی‌ په‌یوه‌ندی‌ دیبلۆماسی‌ كورد زۆربه‌ی‌ پچڕاو باشوری‌ كوردستان، پاشان هه‌رخۆیان وتیان ڕیفراندۆمه‌كه‌مان سڕكردووه‌، دیاره‌ ئه‌ویش به‌ فشاری‌ ناوه‌ند و ده‌وڵه‌تانی‌ تر بوو. ئه‌م هه‌رێمه‌ به‌و كاره‌ بێ‌ پلانه‌ زۆر هاته‌ دوواوه‌، سه‌مه‌ره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌، حیزبه‌كه‌ی‌ بارزانی‌ و میدیاكانی‌ وه‌ها خه‌ڵك ئاراسته‌ ده‌كه‌ن، گوایه‌، ئه‌م ڕیفراندۆمه‌، به‌ڵگه‌نامه‌یه‌كی‌ هه‌ڵگیراوه‌، كه‌ی‌ پێویست بوو ده‌یخه‌نه‌ سه‌ر مێزه‌كه‌، له‌بنه‌ڕتدا ئه‌وه‌ی‌ ئێستا بانگه‌شه‌ی‌ بۆده‌كه‌ن، ناڕاست و نابه‌جێیه‌، له‌گه‌ڵ هه‌ڵه‌ ستراتیژیه‌كه‌ و وه‌ك خۆی‌ به‌ئاماژه‌ی‌ په‌نجه‌ به‌رزكردنه‌وه‌ وتی‌(ئه‌وه‌نده‌ حساب بۆیه‌ك به‌شه‌ر ناكه‌م) دوای‌ ئه‌م هه‌موو ناڕێكی‌ و ناهاوسه‌نگی‌ و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ دواوه‌، بارزانی‌ لای‌ من و هه‌زاران كه‌س رێز لێگراوتر ده‌بوو بیوتایه‌، هه‌ڵه‌م كرد، نه‌ك هه‌موو ساڵێك بڵێ‌ شانازیيه‌.