پرسی مووچه‌ له‌ نێوان هه‌رێم و به‌غدا

ليست هناك تعليقات


-
ئه‌ركی هه‌ریه‌ك له‌ هه‌رێم و به‌غدا له‌پرسی دابینكردنی مووچه‌ و خه‌رجییه‌كانی هه‌رێم، پرسی خه‌رجكردنی مووچه‌ی مووچه‌‌خۆرانی هه‌رێم راسته‌وخۆ له‌لایه‌ن به‌غداوه‌، ئه‌و دوو ته‌وه‌ره‌ سه‌ره‌كییانه‌ن كه‌ له‌م وتاره‌دا به‌كورتی سه‌رنجیان ده‌خه‌ینه‌ سه‌ر:

یه‌كه‌م/ ئه‌ركی هه‌رێم و به‌غدا له‌ پرسی دابینكردنی مووچه‌دا:

هه‌رێم به‌بێ وه‌رگرتنی پشك و شایسته‌ داراییه‌كانی له‌ به‌غدا ناتوانێت ‌ئه‌رك و پابه‌ندییه‌ جێبه‌جێ بكات كه‌ سه‌ره‌كیترینیان مووچه‌یه‌، ئه‌مه‌یش شتێكی نامۆ و نائاسایی نییه، هیچ هه‌رێمێك له‌ ناو ده‌وڵه‌تی فیدراڵێدا ناتوانێت له‌ رووی داراییه‌وه‌ به‌ ته‌واوی بێباك بێت له‌ حكومه‌تی فیدراڵی، به‌ تایبه‌تیش له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی دراو و نه‌خت و قه‌رزی گشتی و بازرگانیی ده‌ره‌كی قۆرغی ئه‌و حكومه‌ته‌ن.

عێراق خۆی به‌ درێژایی ساڵانی رابردوو، هه‌ر به‌ پشتبه‌ستن به‌قه‌رز و یه‌ده‌گی نه‌ختی توانیویه‌تی مووچه‌ و خه‌رجییه‌كانی دابین بكات، چونكه‌ هه‌میشه‌ بودجه‌كه‌ی به‌كورتهێنان ئاماده‌كردوو‌وه‌ و به‌قه‌رزكردن كورتهێنانه‌كه‌ی پڕكردووه‌ته‌وه‌، قه‌رز و یه‌ده‌گیش به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ك له‌ ده‌ره‌وه‌ی هاوكێشه‌ی به‌شداریكردنی نه‌وت و داهات و پشكی بودجه‌ن، پێویسته‌ به‌ بێ مه‌رج هه‌رێم لێیان سودمه‌ند بێت، ئێمه‌ ئه‌وه‌مان به‌ درێژی له‌ وتارێكی تردا روونكردوه‌ته‌وه‌ (بڕوانه‌ وتارێكی پێشووتر).

نه‌ك هه‌ر ته‌نیا هه‌رێم و به‌غدا، به‌ڵكو ته‌واوی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ ده‌وڵه‌مه‌ند و پێشكه‌وتووانه‌ی، كه‌ رووبه‌ڕووی كورتهێنانی دارایی ده‌بنه‌وه‌ به‌بێ پشت به‌ستن به‌ قه‌رزی گشتی و یه‌ده‌گی نه‌ختی ناتوانن كورتهێنانه‌كانیان پڕبكه‌نه‌وه‌ و پاره‌ی پێویست بۆ خه‌رجیه‌كانیان دابین بكه‌ن.

هه‌ریه‌ك له‌ ئه‌مه‌ریكا و ده‌وڵه‌تانی ئه‌وروپا و یابان و چین و ده‌یان ده‌وڵه‌تی تریش، هه‌ر له‌ رێگه‌ی قه‌رزی گشتی و پشت به‌ستن به‌ یه‌ده‌گی نه‌ختیه‌وه‌، كورتهێنانه‌ گه‌وره‌كانیان پڕده‌كه‌نه‌وه‌ و كاشی پێویست بۆ حكومه‌ت و بازاڕ ده‌سته‌به‌رده‌كه‌ن، هیچ یه‌ك له‌ حكومه‌تی هه‌رێمه‌كانی ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌یش به‌بێ سودمه‌ندبوون له‌ قه‌رزی گشتی و یه‌ده‌گی نه‌ختی ناتوانن ئه‌رك و پابه‌ندییه‌ داراییه‌كانیان جێبه‌جێ بكه‌ن و مووچه‌ی مووچه‌خۆرانیان خه‌رج بكه‌ن، به‌ڵام جیاوازییه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌، كه‌ له‌ هیچ ده‌وڵه‌تێكدا هه‌رێمه‌كان له‌ سوودی راسته‌وخۆ و ناڕاسته‌وخۆی قه‌رزه‌ گشتییه‌كان و یه‌ده‌گ بێبه‌ش ناكر‌ێن جگه‌ له‌ عێراق، چونكه‌ ئه‌وه‌ پێچه‌وانه‌ی هه‌موو رێسایه‌كی ده‌وڵه‌تدارییه‌ به‌تایبه‌تیش له‌ سیسته‌می فیدراڵیدا.

ئه‌ركی راسته‌خۆی دابینكردنی مووچه‌ له‌ هه‌رێم له‌ ئه‌ستۆی حكومه‌تی هه‌رێمدایه‌، ئه‌وه‌ی له‌ ئه‌ستۆی حكومه‌تی فیدراڵیدایه‌ به‌پێی مادده‌ی (121)ی ده‌ستوور بریتیه‌ له‌ ته‌رخانكردنی پشكێكی دادوه‌رانه‌‌ له‌ بودجه‌ی عێراق بۆ هه‌رێم، كه‌ به‌شی پێویستییه‌كانی و ئه‌نجامدانی ئه‌ركه‌كانی بكات، به‌ڕه‌چاوكردنی داهاته‌كانی و پێویستییه‌كانی و ڕێژه‌ی دانیشتوانی، له‌گه‌ڵ به‌شداركردنی هه‌رێم له‌ سوودی به‌كارهێنانی قه‌رز و یه‌ده‌گ.

واته‌ ئه‌وه‌ی له‌ ئه‌ستۆی حكومه‌تی فیدراڵیه‌ به‌ر له‌ هه‌رشتێك، ناردنی پشكی بودجه‌ و به‌شداركردنی هه‌رێمه‌ له‌ سودی قه‌رزی گشتی و یه‌ده‌گی نه‌ختی‌، ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر هه‌رێمیشه‌ له‌م رووه‌وه‌ به‌شداریكردنیه‌تی له‌ پێكهێنانی داهاتی گشتی عیراق به‌و رێژه‌و رێكارانه‌ی كه‌ رێككه‌وتنیان له‌سه‌ر ده‌كرێت و له‌گه‌ڵ بنه‌ماكانی ده‌ستووردا ده‌گونجێن.

كێشه‌كانی تایبه‌ت به‌ نه‌وت و به‌شداری له‌ داهاته‌كان هیچ كات به‌ بڕینی پشكی بودجه‌ چاره‌سه‌ر ناكرێن، چه‌ند ساڵێكه‌ ئه‌و ئه‌زموونه‌ داهێنراو و هه‌ڵه‌یه‌ی عێراق تاقی ده‌كرێته‌وه‌ و شكسه‌ته‌كه‌ی دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌. ده‌وڵه‌تانی فیدراڵی بۆ چاره‌سه‌ری كێشه‌ داراییه‌كانیان رێگه و ڕێكاری تر ده‌گرنه‌به‌ر و هیچ كات بڕینی پشكی بودجه‌ به‌ چاره‌سه‌ر نازانن.

دووه‌م/ خه‌رجكردنی مووچه‌ی هه‌رێم راسته‌وخۆ له‌لایه‌ن به‌غداوه‌:

جارێكیتر ختووكه‌دانی جه‌ماوه‌ری ده‌ستیپێكردوه‌ته‌وه‌ و هه‌ڵمه‌ت و بانگه‌شه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كرێت، كه‌ كاربكرێت بۆ گواستنه‌وه‌ی مووچه‌ی مووچه‌خۆرانی هه‌رێم بۆ سه‌ر به‌غدا، ئه‌مه‌ زیاتر له‌ هه‌موو شتێك بانگه‌شه‌یه‌كی ساده‌ و سۆزباو روواڵه‌تییه‌، رووپۆشی گوتارێكی پۆپۆلیستیه‌، چونكه‌ له‌ ناواخندا دژه‌ له‌گه‌ڵ ده‌ستووری عێراق و سیسته‌می فیدراڵی و پێگه‌ی ده‌ستووریی قه‌واره‌ی هه‌رێم و خواستی زۆرینه‌ی هاووڵاتیانی هه‌رێم.

به‌پێ ده‌ستووری عێراق به‌ تایبه‌تیش مادده‌كانی 117 و 115 و 121 هه‌رێم قه‌واره‌یه‌كی ده‌ستووریه‌ له‌ناو ده‌وڵه‌تی فیدراڵی عێراق و، حكومه‌تی فیدراڵی مامه‌ڵه‌ی فه‌رمی له‌گه‌ڵ دامه‌زراوه‌كانیدا ده‌كات. ئه‌م ده‌ستووره‌ و پره‌نسیپه‌كانی فیدرالیه‌تی دارایی ڕێگه‌ به‌ ده‌ستێوه‌ردان و هه‌نگاوێكی له‌وجۆره ‌ناده‌ن.

جگه‌ له‌ ڕێگریه‌ ده‌ستوریه‌كان، زه‌مینه‌ی واقیعی و ڕێگریه‌ دارایی و كارگێڕییه‌كانیش هیچ كات ڕێگه‌ به‌كارێكی له‌و شێوه‌یه‌ ناده‌ن.

دابه‌شكردنی مووچه‌ی فه‌رمانبه‌ران پرۆسه‌یه‌كی دینامیكیه‌ و وه‌ك دابه‌شكردنی مینحه ‌و مووچه‌ی نه‌گۆڕی هه‌ندێ چین توێژی تر نییه‌، تاكو بتوانرێت له‌ رێگه‌ی كارتی زیره‌كه‌‌وه‌ ته‌نها به‌ته‌مویلكردنی بانكه‌كان دابه‌ش بكرێت، كاره‌كه‌ ته‌نها به‌كردنه‌وه‌ی هه‌ژمارێكی بانكی بۆ فه‌رمانبه‌ران كۆتایی نایه‌ت وه‌ك هه‌ندێك باسی ده‌كه‌ن.

بێگومان بانكه‌كان هیچ كات به‌سه‌رمایه‌ و كاشی به‌رده‌ستی خۆیان ئاماده‌ نین مووچه‌ بده‌ن، به‌ڵكو ده‌بێت له‌لایه‌ن وه‌زاره‌تی دارایی عێراقه‌وه‌ پاره‌دار بكرێن، ئایا به‌غدا مانگانه‌ ئاماده‌یه‌ لانی كه‌م هه‌شت سه‌د ملیار دینار له‌ وه‌زاره‌تی درایی عیراقه‌وه‌ له رێگه‌ی بانكه‌كانه‌وه‌ بگوازێته‌وه‌ سه‌ر هه‌ژماری موچه‌ی موچه‌ خۆرانی هه‌رێم؟ ئایا به‌غدا له‌ڕێگه‌ی گه‌نجینه‌و فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێمه‌وه‌ ئه‌و كاره‌ده‌كات؟ بێگومان نه‌خێر.

گریمان به‌غدا باز به‌سه‌ر به‌ربه‌سته‌ ده‌ستووری و یاسایی و داراییه‌كانی ده‌دات و ویستی كاره‌كه‌ی هه‌یه‌، بۆ ئه‌وه‌ی كارێكی له‌و جۆره‌ بكرێت پێویسته‌ سه‌ره‌تا حكومه‌تی به‌غدا چه‌ند به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی و لقێكی گه‌نجینه‌ له‌ شاره‌كانی هه‌رێم بكاته‌وه‌، كه‌ سه‌ر به‌گه‌نجینه‌ی گشتی بن له‌ به‌غدا، له‌ رێگه‌ی تۆڕێكی كارگێڕییه‌وه‌ فه‌رمانگه‌كان و گه‌نجینه‌كان و بانكه‌كان پێكه‌وه‌ ببه‌ستێته‌وه،‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و بانكانه‌ له‌ رووی كارگێڕییه‌وه‌ سه‌ر به‌ به‌غدابن، ده‌بێت یان بانكه‌كانی هه‌رێم له رووی كارگێڕیشه‌وه‌ بچنه‌ سه‌ر به‌غدا، یان بانكه‌كانی عێراق چه‌ند لقێكیان له‌ هه‌رێم بكه‌نه‌وه‌.

بۆ خه‌رجكردنی مووچه‌ مانگانه‌، ده‌بێت وه‌زاره‌تی دارایی به‌غدا ره‌زامه‌ندی بدات، فه‌رمانگه‌كان لیستی مووچه‌كانیان بنێرن بۆ گه‌نجینه‌كان بۆ وردبینی، له‌سه‌ر بنه‌مای لیستی وردبینیكراوی هه‌رفه‌رمانگه‌یه‌ك چه‌ك و نووسراوی ته‌مویل و فه‌رمانی خه‌رجكردنی مووچه‌ بۆ بانكه‌كان بنێردرێت. بێگومان لیستی مووچه‌ی فه‌رمانبه‌ران لیستێكی گۆڕاوه‌ و مانگانه‌ گۆڕانكاریی زۆری تێدا ده‌كرێت، ئایا گه‌نجینه‌كان و وه‌زاره‌تی دارایی به‌غدا دان به‌و گۆڕانكارییا‌نه‌دا ده‌نێن كه‌ ‌فه‌رمانگه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم ئه‌نجامی ده‌ده‌ن؟ یان ده‌بێت بۆ هه‌موو دامه‌زراندن و گواستنه‌وه ‌و سه‌رمووچه‌و موڵه‌ت و گه‌ڕانه‌وه‌ و گۆڕانكاریی ده‌رماڵه‌ و هه‌رگۆڕانێكی تر بۆ هه‌ر فه‌رمانبه‌رێك ره‌زامه‌ندیی به‌غدا وه‌ربگیرێت، ئه‌ی لێره‌دا ڕۆڵ و پێگه‌و بوونی حكومه‌تی هه‌رێم چۆن لێك بدرێته‌وه‌.

ئه‌م جۆره‌ بیرۆكانه‌ له‌ناواخنیاندا ئه‌وه‌نده‌ بێبنه‌ما و هه‌ڵگری‌ ناكۆكیی و نه‌گونجاوی و دیژیه‌كن، كه‌ هیچ كات شیاوی ئه‌وه‌ نین بكرێنه‌ بابه‌تی لێكۆڵینه‌وه‌ و بژارده‌ی كار له‌سه‌ركردن، ئه‌وه‌ند مه‌یلی ناوه‌ندگه‌راییانه‌یان تێدایه‌‌‌، ئه‌وه‌نده‌ كاتیان به‌سه‌رچووه‌ ته‌نانه‌ت بۆ ئه‌وه‌یش شیاو نین له‌ناو یه‌ك پارێزگایشدا، بخرێنه‌گه‌ڕ نه‌وه‌ك له‌ناو ده‌وڵه‌تێكی فیدراڵیدا.

ليست هناك تعليقات

إرسال تعليق