مژدە علی
مێژووی مرۆڤایەتی پێمان دەڵێت کە دەوڵەتە بەهێزەکان و سیستمە سیاسییە سەقامگیرەکان، لە بۆشایییەوە دروست نەبوون. ئەگەر سەیری گەورەترین وەرچەرخانە مێژووییەکان بکەین، دەبینین کە "هێزی سیاسی" تەنیا لوتکەی شاخە سەهۆڵینەکەیە؛ ئەوەی لە ژێرەوە ئەم قورسایییە ڕادەگرێت، دوو بنەمای نەگۆڕن: خێزانی تەندروست و پەروەردەی ڕاستەقینە.
١. خێزان: لانکەی یەکەمی بەها سیاسییەکان
لە ڕوانگەی مێژووییەوە، خێزان یەکەمین "کۆمەڵگەی بچووککراوە" بووە کە مرۆڤ تێیدا چەمکی دادپەروەری، دابەشکردنی ئەرک و پاراستنی سنوورەکانی فێربووە.
• پەیوەندی مێژوویی: لە شارستانییەتە دێرینەکانی ناوچەکەماندا، خێزان تەنیا ناوەندێکی سۆزداری نەبووە، بەڵکو قوتابخانەیەکی سیاسی بووە. کاتێک خێزان لەسەر بنەمای ڕێز و هاوبەشی بنیات دەنرێت، ئەو نەوەیەی تێیدا گەورە دەبێت، لە داهاتوودا ناتوانێت قبووڵی بکات کە سیستمێکی سیاسی ستەمکار بەڕێوەی بەرێت.
• خێزان وەک قەڵا: خێزانێکی دروست، تاکی "خاوەن شوناس" بەرهەم دەهێنێت. ئەو مرۆڤەی لە ماڵەوە هەست بە کەرامەت دەکات، لە کۆمەڵگە و سیاسەتیشدا داوای کەرامەت دەکات.
٢. پەروەردە: پرۆسەی گۆڕینی "بونەوەر" بۆ "هاوڵاتی"
پەروەردە ئەو ئامرازە مێژووییەیە کە کۆمەڵگە لە "پەرتەوازەیی"یەوە دەگۆڕێت بۆ "یەکگرتوویی".
• پەروەردەی زیندوو: سیستەمی پەروەردەیی کاتێک دەبێتە بنەمای دەسەڵاتی سیاسی، کە تەنیا زانیاری کۆنە گواستنەوە نەبێت، بەڵکو فێری "چۆن بیرکردنەوە" بکات. مێژووی گەلانی وەک ژاپۆن و ئەڵمانیا دوای جەنگەکان دەیسەلمێنێت کە تەنیا لە ڕێگەی گۆڕینی مەنهەجی پەروەردەییەوە توانییان سیستمێکی سیاسی بەهێز و مۆدێرن بنیات بنێنەوە.
• بەهاکانی نیشتمانپەروەری: پەروەردە دەبێت پردی نێوان ڕابردوو و داهاتوو بێت. کاتێک نەوەی نوێ مێژووی خۆی دەناسێت و شانازی بە ڕیشە ڕاستەقینەکانی خۆیەوە دەکات، ئامادە دەبێت بەرپرسیارێتی سیاسی لەپێناو بەرژەوەندی گشتیدا بگرێتە ئەستۆ.
٣. بەرەو بەڕێوەبردنی سیاسی: لوتکەی هەرەمەکە
گەیشتن بە حوکمڕانییەکی سەرکەوتوو و بەڕێوەبردنی سیاسی وڵات، دەرەنجامی کۆتایی ئەو دوو قۆناغەی پێشووە.
• سیاسەت وەک ئاوێنە: دەسەڵاتی سیاسی لە هەر وڵاتێکدا، ئاوێنەی نێو ماڵەکان و پۆلەکانی خوێندنە. ئەگەر پەروەردە "دروست" بێت، سیاسەتکارانیش دەبنە "خزمەتکار"ی گەل. ئەگەر خێزان "تەندروست" بێت، ڕێگە بە دروستبوونی دیکتاتۆریەت نادات.
• مانەوەی کۆمەڵگە: کۆمەڵگەیەک کە خێزانی لەسەر بنەمای "زانست" و پەروەردەی لەسەر بنەمای "ئەخلاق و مێژوو" بێت، دەبێتە کۆمەڵگەیەکی زیندوو کە هیچ گۆڕانکارییەکی سیاسی و دەرەکی ناتوانێت لەناوی ببات.
داڕمانی ناوەکی؛ خێزانی پەرتەوازە وەک کارگەی بەرهەمهێنانی "کۆمەڵگەی دەرووننەخۆش"
ئەگەر خێزان وەک یەکەی سەرەکی و پەروەردە وەک ڕێگەی ئاڕاستەکردن، ڕۆڵی ڕاستەقینەی خۆیان لەدەست بدەن، کۆمەڵگە تووشی جۆرێک لە "ئیفلیجیی دەستەجەمعی" دەبێت. مێژوو نیشانمان دەدات کە مەترسیدارترین جۆری داڕمان، داڕمانی سەربازی یان ئابووری نییە، بەڵکو داڕمانی "مرۆیی"یە.
• بەرهەمهێنانی تاکی بێئامانج: کاتێک منداڵ لەناو خێزانێکی پەرتەوازەدا گەورە دەبێت کە تێیدا ململانێ، پشتگوێخستن و بێبایەخیی بە بنەما ئەخلاقییەکان باڵادەستە، تاکێکی "دەرووننەخۆش" و "نامۆ بە بەهاکان" دێتە کایەوە. ئەم تاکە ناتوانێت ببێتە پارێزەری نەتەوە یان بەشدارێکی سوودبەخش لە ئاوەدانکردنەوە، چونکە لە ناوەوەیدا هەست بە بۆشایی و بێسەقامگیری دەکات.
• پەروەردەی شکۆێنەر: کاتێک سیستەمی پەروەردە تەنیا دەبێتە پرۆسەیەکی میکانیکی و بێڕۆح، و بوار بە گەشەی دەروونی نادات، کۆمەڵگەیەک بەرهەم دێت کە تێیدا "هێز" جێگەی "عەقڵ" دەگرێتەوە. لە ئەنجامدا، مرۆڤەکان تەنیا بۆ بەرژەوەندیی کاتی و شەخسی دەژین، نەک بۆ ئامانجە گەورە مێژووییەکان.
• بێسوودیی سیاسی و کۆمەڵایەتی: کۆمەڵگەیەک کە لەسەر بنەمای خێزانێکی هەڵوەشاوە و پەروەردەیەکی فاشیل دروست بووبێت، دەبێتە کۆمەڵگەیەکی بێ سود. ئەم جۆرە کۆمەڵگەیانە زۆر بە ئاسانی دەبنە نێچیری ئەجێندا دەرەکییەکان و هەمیشە لە دۆخی قەیرانی دەروونی و کۆمەڵایەتیدا دەمێننەوە. لێرەدا، سیاسەتیش تەنیا دەبێتە ئامرازێک بۆ بەرژەوەندیی تاقمەکان، چونکە "هاوڵاتییەکی وشیار" نییە تا لێپرسینەوەیان لەگەڵدا بکات.
کەواتە:کۆمەڵگەی زیندوو، ئەو کۆمەڵگەیەیە کە تێیدا دایک و باوک و مامۆستا، پێش سیاسەتمەدارەکان، نەخشەی داهاتووی وڵات دەکێشن. بە کورتی: بۆ ئەوەی وڵاتێک ڕاست بکەینەوە، پێویستە سەرەتا لە ژووری منداڵەکانمان و پۆلی قوتابخانەکانمانەوە دەست پێ بکەین
چونکە ئەگەر ماڵەکانمان بوونە شوێنی ململانێ و قوتابخانەکانمان بوونە تاقیگەی بێهیوابوون، ئەوا چاوەڕێی سیستمێکی سیاسیی پاک و وڵاتێکی ئاوەدان مەبن؛ چونکە "نەخۆشیی سیاسی، تەنیا نیشانەیەکە بۆ نەخۆشییەکی قووڵتر کە لە ناو خێزان و پەروەردەوە دەستی پێکردووە."
ليست هناك تعليقات
إرسال تعليق