له‌باره‌ى سێكیولاریزمه‌وه‌

ليست هناك تعليقات


د.ئەنوەر محمد فرج
به‌شی_چواره‌م

پرۆسه‌ى سێیه‌م: (به‌تایبه‌تكردنی ئایین، of Religion Privatization):

كۆمه‌ڵناسی ئه‌مریكایی ناودار (پیته‌ر بێرگه‌ر، Peter Berger) پرۆفیسۆری (زانكۆی بۆستن) (1929 - 2017) رای وابوو كه‌ هه‌ردوو پرۆسه‌ى گه‌شه‌پێدانی كۆمه‌ڵایه‌تی (به‌شارستانیكردن) و گه‌شه‌پێدانی ئابوری (به‌پیشه‌سازیكردن) ده‌بنه‌هۆی گواستنه‌وه‌ى ئایین له‌ بواری گشتییه‌وه‌ بۆ بواری تایبه‌تی ژیانی تاكه‌كه‌س، واته‌ له‌ سه‌رده‌می مۆدێرنێتیدا ئایین بواری گشتی چۆڵده‌كات و ته‌نها له‌ بوارى تایبه‌تدا ده‌مێنێته‌وه‌ به‌مه‌به‌ستی  پیاده‌كردنی بیروباوه‌ڕو سرووته‌ ئایینییه‌كان.

كۆمه‌ڵناسی ئه‌مریكایی (تۆماس لوكمان، Thomas Luckman) (1927 - 2016) له‌ كتێبه‌ ناوداره‌كه‌یدا (ئایینی نه‌بینراو: كێشه‌ى ئایین له‌ كۆمه‌ڵگه‌ى مۆدێرندا، The Invisible Religion: The Problem of Religion in Modern Society) جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ له‌ سه‌رده‌می مۆدێرنێتیدا ئایین ده‌بێته‌ یه‌كێك له‌ هه‌بووه‌ نه‌بینراوه‌كان، واته‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ى مۆدێرندا ئایین ده‌بێته‌ یه‌كێك له‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی ژیانی تاكه‌كه‌س و له‌ بواری گشتی كۆمه‌ڵگادا نه‌بینراو ده‌بێت.

پوخته‌ى ئه‌م گریمانه‌یه‌‌ ئایین ده‌بێـته‌ یه‌كێك له‌ (بژارده‌كانی ژیانی تاكه‌كه‌س، Private Choice) كه‌ مرۆڤ به‌ ئازادانه‌ بڕیاری خۆی ده‌دات له‌باره‌یه‌وه‌. به‌ ده‌ربڕینێكی تر ئایین ده‌بێته‌ په‌یوه‌ندی تایبه‌تی نێوان مرۆڤ و خودا یان هه‌ر جۆره‌ بیروباوه‌ڕێكی میتافیزیكی و مه‌عنه‌وی، نابێت سنووری ژیانی تایبه‌تی مرۆڤ تێپه‌ڕ بكات، به‌مه‌ش بواره‌كانی گشتیكۆمه‌ڵگا ئازادو سه‌ربه‌خۆ ده‌بن له‌هه‌ر پیاده‌كردنێكی ئایینی چ بۆ كه‌سانی ئیماندار یان بۆ كه‌سانی بێباوه‌ڕ.

ئه‌م گریمانه‌یه‌ وه‌ك یه‌كێك له‌ گریمانه‌كانی به‌سێكیولاربوونی جیهان كه‌وته‌ به‌ر ره‌خنه‌ى به‌شێك له‌ كۆمه‌ڵناسان و پسپۆڕانی بواری فه‌لسه‌فه‌ى ئایین‌، له‌ ئێستادا گه‌رمترین بابه‌تی گفتوگۆی نێوان هه‌ردوو ئاراسته‌ى سێكیولارو ئاییندار له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ هه‌ستیاره‌یه‌، واته‌ ئاماده‌یی و به‌شداری ئایین له‌ بواری گشتی كۆمه‌ڵگادا، لێره‌دا ئاماژه‌ بۆ سێ تێز ده‌كه‌م كه‌ له‌ داهاتوودا وردتر له‌سه‌ریان ده‌وه‌ستین، ئه‌وانیش:

1. (پیته‌ر بێرگه‌ر، Peter Bergerله‌ كتێبی (The desecularization of the world : resurgent religion and world politics)دا تێزی (به‌جێهێشتن یان پێچه‌وانه‌ى به‌سێكیولاركردن، Desecularization)ی پێشكه‌شكرد و له‌ ڕوانگه‌یه‌كی دیارده‌ناسییانه‌وه‌ ره‌خنه‌ى ئه‌و گریمانه‌یه‌ ده‌كات و رای وایه‌ ئێمه‌ له‌ جیهانێكی فره‌یی و پلۆلاردا ده‌ژین نه‌ك جیهانێكی به‌سێكیولاركراو، ئایینیش به‌شێكه‌ له‌و فره‌ییه‌ی جیهانی مۆدێرن.
2. كۆمه‌ڵناس و ئایینناس (خۆزێ كازانۆڤا، José Casanova) له‌ كتێبی (ئایینه‌ گشتییه‌كان له‌ جیهانی هاوچه‌رخدا، Public Religions in the Modern World)، تێزی (ئایینه‌ گشتییه‌كان)ی پێشكه‌شكرد، به‌ڵگه‌كانی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئایین بواري ژیانی تایبەتی تاكه‌كه‌سی به‌جێهێشتووه‌و بووه‌ بە بەشێکی گرنگی ژیانی گشتی هاوڵاتیان له‌ ته‌واوی جیهاندا، ئه‌وه‌ش ده‌خاته‌ڕوو كه‌ ئایین له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی و بواری سیاسه‌تیشدا ئاماده‌یی هه‌یه‌.
3. كۆمه‌ڵناس و فه‌یله‌سوفی ئه‌ڵمانی هاوچه‌رخ (یۆرگن هابرماز، Jürgen Habermas) تێزی (پاش سێكیولاریزم، Postsecularism)ی پێشكه‌شكرد، له‌ كتێبى (هێزى ئايين له‌ بوارى گشتی، The Power of Religion in the Public Sphere)دا، جه‌خت ده‌كاته‌وه‌ له‌سه‌ر پێویستی ئاماده‌یی ئایین له‌ بوارى گشتیدا وه‌ك سه‌رچاوه‌يه‌ك بۆ هێز و پارێزگاريكردن له‌ هاريكارى و ته‌ونى كۆمه‌ڵايه‌تى كۆمه‌ڵگه‌ هاوچه‌رخه‌كان.

سیاسه‌تناسی
لە‌باره‌ى_سێكیولاریزمه‌وه‌

ليست هناك تعليقات

إرسال تعليق