KURDPLAT

مارک رووتە، سکرتێری گشتیی ناتۆ رۆژی دووشەممە هۆشداری دایە ئەورووپا کە ناتوانێت بەبێ ئەمریکا بەرگری لە خۆی بکات. ئەم قسانەی رووتە وەک وەڵامێک بوو بۆ ئەوانەی داوا دەکەن ئەورووپا لە رووی سەربازییەوە سەربەخۆ بێت، بەتایبەتی دوای ئەو گرژییانەی لەسەر کێشەی "گرینلاند" دروست بوون.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا هەڕەشەی ئەوەی کردبوو کە دەست بەسەر گرینلانددا دەگرێت، کە هەرێمێکی سەربەخۆی سەر بە دانیمارکە، بەڵام دوای گفتوگۆ لەگەڵ رووتە، لە بڕیارەکە پاشگەز بووەوە. ئەم کێشەیە وایکرد هەندێک لایەن لە ئەورووپا داوا بکەن بۆ کاروباری سەربازی پشت بە واشنتن نەبەستن و هەڵوێستی تووندتر بەرامبەر ترەمپ وەربگرن.

رووتە لە پەرلەمانی یەکێتیی ئەورووپا بە پەرلەمانتارانی گوت: "ئەگەر کەسێک وا بیر دەکاتەوە کە یەکێتیی ئەورووپا، یان ئەورووپا بەگشتی دەتوانێت بەبێ ئەمریکا بەرگری لە خۆی بکات، ئەوا با بەردەوام بێت لە خەونبینین، چونکە ناتوانن."

سکرتێری ناتۆ روونیکردەوە، ئەگەر وڵاتانی ئەورووپا بیانەوێت بەتەنیا بن، دەبێت بودجەی سەربازیی خۆیان دوو هێندە زیاد بکەن (لە 5٪ـی داهاتی ناوخۆ بۆ 10٪) و ملیاران دۆلار خەرج بکەن بۆ دروستکردنی چەکی ئەتۆمی.

رووتە گوتیشی: "ئەوکات گەورەترین گەرەنتیی ئازادیی خۆمان لەدەست دەدەین کە بریتییە لە چەتری ئەتۆمیی ئەمریکا، بۆیە بەختێکی باش بۆ ئێوە."

جان نۆێل بارۆ، وەزیری دەرەوەی فەرەنسا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس وەڵامی دایەوە و نووسیویەتی: "ئەورووپییەکان دەتوانن و دەبێت بەرپرسیارێتیی ئاسایشی خۆیان لە ئەستۆ بگرن."

رووتە دژایەتیی خۆی بۆ پێشنیازێکی بەرپرسی بەرگریی یەکێتیی ئەورووپا نیشاندا کە باسی لە دروستکردنی "سوپای ئەورووپا" کردبوو بۆ شوێنگرتنەوەی هێزەکانی ئەمریکا. رووتە گوتی: "ئەمە کارەکان ئاڵۆزتر دەکات، پێموا نییە کەسێک هێندەی ڤلادیمیر پووتین، سەرۆکی رووسیا ئەمەی پێ خۆش بێت."

سەبارەت بە گرینلاند، رووتە گوتی ناتۆ بەرپرسیارێتیی زیاتر لە جەمسەری باکوور لە ئەستۆ دەگرێت، بەڵام مانەوەی ئەمریکا لەو دوورگەیە پەیوەندیی بە دانیمارک و دەسەڵاتدارانی گرینلاندەوە هەیە.

هەروەها ئاماژەی بەوە کرد، بیری ترەمپی هێناوەتەوە هاوپەیمانانی ناتۆ باجێکی زۆریان لە ئەفغانستان داوە، گوتی: "لە بەرامبەر هەر دوو سەربازی ئەمریکی کە گیانیان لەدەستداوە، سەربازێکی وڵاتانی هاوپەیمان یان هاوبەشی ناتۆش نەگەڕاوەتەوە ماڵەوە."

 شاسوارعبدلواحید ڕاستەوخۆ لەدوای ئازادکردنیەوە بڕیاری رێککەوتنی لەگەڵ یەکێتی نیشتمانیدا و لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەنوسیدا ڕایانگەیان کورسیەکانی ئێمەو یەکێتی ٣٨ کورسین و وەك یەك فراکسیۆن مامەڵە دەکەن

ئەمە بوە دەستپێکی قۆناغێکی نوێ بۆ شاسوار عبدلواحید و پێچەوانەی تەواوی بانگەشەکانی لە دروستبونی نەوەی نوێ تا ڕۆژی کۆنگرە ڕۆژنامەنوسیەکەی و رێککەوتنی لەگەڵ یەکێتی هەر بۆیە لە دوای رێککەوتن لە نێوان شاسوار عبدلواحید و یەکێتی نیشتمانی، ناکۆکی لە ڕیزەکانی نەوەی نوێ دروست بوە و بەشێك لە چالاکوان و پەرلەمانتارانی نەوەی نوێ لەگەل بۆچون و رێککەوتنی شاسوارعبدلواحیددا نین

بەشێکیان پيیان وایە نابێت نەوەی نوێ ببێتە هاوپەیمانی یەکێتی و پارتی و ئەمە پێچەوانەی تەواوی بانگەشەکانی خودی شاسوار عبدلواحید و نەوەی نوێیە لە ڕابردوو و پشتکردنە خەڵکە، وەهەندێکیتریشیان پێیان وایە پرسیان پێ نەکراوە بۆ ئەم رێککەوتنە و ئەمەش بە کرین و فرۆشتن تەماشا دەکەن.

بۆیە لە ئێستادا ژمارەیەک پەرلەمانتاری کوردستان بە پشتیوانی پەرلەمانتارێکی پەرلەمانی عێراقی فراکسیۆنی نەوەی نوێ سەرقاڵی دروستکردنی تیمێکی پێکەوەیین و دەیانەوێت ڕوو بەڕووی شاسوار عبدلواحید بوەستنەوە و دەڵێن رێگا نادەین نەوەی نوێ ببێتە حیزبێکی مامەڵە پێوە کراو.

ئەو ئاراستە ناڕازیەی نێو نەوەی نوێ پێیان وایە تا ئەو کاتە پشتیوانی شاسوار عبدلواحید دەبن و بەسەرۆکی خۆیانی دەزانن کە لەسە نگەری خەڵکدابێت بەڵام کە بویە بەشێك لە دەسەڵات و سەفەقاتی ژێر بەژێر ئەو کات ئێمە لە سەنگەری خەڵکی خۆماندا دەمێنینەوە و بڕیار دەدەین.

ئەو پەرلەمانتارانەی کوردستان کە لەگەڵ بۆچونی شاسوار عبدلواحید و سروە عبدلواحیددا نین سەبارەت بە ڕێککەوتنیان لە گەڵ یەکێتی ژمارەیەکان تا ئێستا دەگاتە پێنج پەرلەلمانتاری کوردستان و پەرلەمانتارێکی بەغداد.

ئەم ناکۆکیە تا ئێستا چارەسەر نەکراوە و تەنها یەک مەرجیان بۆ شاسوار عبدلواحید داناوە ئەویش ئەوەیە کە وەک ڕابردوو بە ڕاگەیەنراوێک رایبگەیەنێت کە نەوەی نوێ ناچێتە نێو هیچ رێککەوتنێک نە لەگەڵ پارتی و نەلەگەل یەکێتی، دوو پاتی ئۆپۆزسیۆن بونی خۆیان بکەنەوە و ڕایگەیەنن بە هیچ شێوەیەك بەشداری کابینەی نوێی حکومەت ناکەن

بە پێی زانیاریەکان ئەم ئاراستە ناڕازیەی نێو نەوەی نوێ، زۆرترین پشتیوانی لە نێو چالاکوانان هەیە و وەك خۆیان دەڵێن دەنگدەران و چالاکوانانی نەوەی نوێ لە گەڵ ئێمەن چونکە ئێمە لەسەر بنەمای دروستبونی نەوەی نوێین نەك ئەوانەی دەیانەوێ نەوەی نوێ بۆ چەند پۆستێك بکەنە بەشێک لەو دەسەڵاتە و بەدەردی بزووتنەوەی گۆڕانی بەرن

بەڕێوەبەرایەتی پاسپۆرتی سلێمانی رایگەیاند، نوێکردنەوەی پاسپۆرت پێش کاتی یاسایی و لەسەر خواستی خاوەنەکەی، رسوماتەکەی لە 200 هەزار دینارەوە کراوەتە 50 هەزار دینار. بەڕێوەبەری پاسپۆرتی هەولێر دەڵێت، بڕیارەکە چووەتە واری جێبەجێکردنەوە.

عەمیدی ماف مەریوان عەبدولسەلام، بەڕێوەبەری پاسپۆرت وتی "بڕیارەکە چووەتە واری جێبەجێکردن، هەرکەس ماوەی یاسایی پاسپۆرتەکەشی مابێت، دەتوانێت بە رسووماتی 50 هەزار دینار نوێی بکاتەوە، کە پێشتر 200 هەزار دینار بوو."

بۆ نوێکردنەوەی پاسپۆرت ئەگەر ساڵێک کەمتر کاتی مابێت، لە دۆخی ئاساییدایە بە 91 هەزار دینار رسوومات نوێ دەکرێتەوە، ئەو کەسەی بە هەر هۆکارێک بیەوێت پاسپۆرت نوێ بکاتەوە و زیاتر لە ساڵێکی مابێت بۆ بەسەرچوون، 91 هەزاری نوێکردنەوە و 50 هەزار دیناری رسووماتی لێ وەردەگیرێت، لە کاتێکدا پێشتر 91 هەزاری نوێکردنەوە و 200 هەزار دیناریشی وەکو رسوومات لێوەردەگیرا.

 "ئەو کەسانەی پاسپۆرتیان بەسەرچووە یان کەمتر لە ساڵێک کاتی تێدا ماوە، هیچ گۆڕانێک لە مامەڵەکەیان ناکرێت و هەر بە 91 هەزار دینار نوێ دەکرێتەوە."

هەر ئەمڕۆ بەڕێوەبەرایەتیی پاسپۆرتی سلێمانی لە راگەیێندراوێکدا رایگەیاند، "پاسپۆرتێک ساڵ زیاتری تێدا مابێت بۆ تەواوبوونی ماوەی بەسەرچوونەکەی، واتە جۆری مامەڵەی خواستی داواکاریی هاووڵاتی خۆی لە 200 هەزار دینارەوە کرایە 50 هەزار دینار."

بڕیارەکە لە عێراقەوە دەرکراوە و سەرجەم بەڕێوەبەرایەتی و نووسینگەکانی پاسپۆرت لە باشووری کوردستانیش دەگرێتەوە.

مایک پۆمپەیۆ، وەزیری پێشووتری دەرەوەی ئەمریکا هۆشداری دەدات لەوەی دەستبەردان لە کورد لە رۆژئاوای کوردستان "کارەساتێکی گەورە" دەبێت و پشتیوانیی خۆی بۆ هەوڵەکانی ئەنجوومەنی پیران بۆ پاراستنی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) رادەگەیێنێت.

پۆمپەیۆ کە لە سەردەمی ئیدارەی یەکەمی ترەمپدا، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بوو، رایگەیاند، دەستبەرداربوونی ئەمریکا لە هاوپەیمانە دێرینەکانی لە شەڕی دژی داعش، دەبێتە "کارەساتێکی ئەخلاقی و ستراتیجی".

پۆمپەیۆ لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس، پۆستێکی لیندزی گراهام، سیناتۆری کۆمارییەکانی بڵاوکردەوە، کە ئاماژەی بە "خواستی بەهێز و گەشەسەندووی هەردوو پارت"ی کۆماری و دیموکرات لە ئەنجوومەنی پیران کردبوو بۆ پاراستنی کورد و ئەو گرووپانەی یارمەتی ئەمریکایان دا لە تێکشکاندنی خەلافەتی داعش.

پۆمپەیۆ لەسەر پۆستەکەی نووسیوە: "پشتکردنە هاوپەیمانە کوردەکانمان کارەساتێکی ئەخلاقی و ستراتیجی دەبێت".

مەترسیی لەسەر کۆبانێ و کۆتاییهاتنی ئاگربەست

ئەم لێدوانانە لەکاتێکدان کە ئاگربەستی نێوان حکومەتی راگوزەری سووریا و هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) درەنگی شەوی شەممە کۆتایی دێت و مەترسیی دەستپێکردنەوەی شەڕ لە ناوچەکە هەیە.

گرژییەکان دوای ئەوە پەرەیان سەند کە حکومەتی راگوزەری سووریا لە 13ـی کانوونی دووەمەوە هێرشی بۆ سەر ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی هەسەدە دەستپێکرد. هێزەکانی حکومەت لە حەلەب، دێرەزوور و رەققە پێشڕەوییان کرد و شاری کۆبانێیان گەمارۆ داوە.

رێکخراوە مرۆییەکان هۆشداری دەدەن کە دۆخێکی سەخت لە کۆبانێ دروستبووە. بەپێی ئامارەکان 150 بۆ 500 هەزار کەس لە شارەکەدا گەمارۆدراون و رووبەڕووی کەمبوونەوەی ئاو، کارەبا، خۆراک، دەرمان و سووتەمەنی بوونەتەوە. مانگی سووری کورد گیانلەدەستدانی منداڵانی بەهۆی سەرما و نەبوونی چاودێری پزیشکییەوە تۆمارکردووە.

سەرچاوەکانی حکومەتی سووریا رایانگەیاندووە کە "ئاگربەستەکە تەواو بووە" و دیمەشق خەریکی تاوتوێکردنی بژاردەکانە.

لیندزی گراهام هۆشداریداوە کە ئەگەر هێرشەکان بۆ سەر ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی کورد بەردەوام بن، سزاکانی ئەمریکا بەشێوەیەکی تووندتر، لەوانەش یاسای قەیسەر، دەگەڕێننەوە.

مێژوویەکی ئاڵۆز

لە سەردەمی پۆمپەیۆ وەک وەزیری دەرەوە (2018-2021)، سیاسەتی ئەمریکا بەرامبەر کوردانی سووریا جێگیر نەبوو. لە ئۆکتۆبەری 2019، دۆناڵد ترەمپ فەرمانی کشاندنەوەی هێزەکانی ئەمریکای لە ناوچە سنوورییەکان دەرکرد، ئەوەش رێگەی بۆ لەشکرکێشیی تورکیا خۆشکرد.

لەو کاتەدا، پۆمپەیۆ نیگەرانییەکانی ئەنقەرەی بە "رەوا" ناو برد و ئاماژەی بەوە کرد کە واشنتن بەشێوەی سەربازی بەرگری لە کورد ناکات؛ بڕیارێک کە لەلایەن سەرکردەکانی کوردەوە بە "ناپاکی" وەسفکرا و لە کۆنگرێسیش رووبەڕووی رەخنەی تووند بووەوە.

تۆم باراک، نێردەی ئەمریکا بۆ کاروباری سووریا و دەستەڕاستی ترەمپ بۆ زۆر لە پرسەکانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست، رایگەیاندووە کە چیدیکە ئەمریکا وەک هاوبەشی ژمارە یەک، پشتیوانی بە هەسەدە نابەستێت، لەبەر ئەوەی ئێستا حکومەتی راگوزەری سووریا بە سەرکردایەتیی ئەحمەد شەرع، بووەتە ئەندام لە هاوپەیمانیی نێودەوڵەتیی دژی داعش.

لە سەرەتای ئەم مانگەوە، هەسەدە لە دوو گەڕەک و گوندەواری رۆژهەڵاتی حەلەب، پارێزگەی دێرەزوور، پارێزگەی رەققە و چەند ناوچەیەکی پارێزگەی حەسەکە کشاوەتەوە.

لە شاری دۆرتمۆندی ئەڵمانیا، تەنیا کورد خۆپیشاندان ناکەن، بەڵکو هاووڵاتییانی ئەڵمانیش هاتوون تاوەکو هاوسۆزیی خۆیان نیشان بدەن. ئەوان دەڵێن ئەوەی روودەدات پرسی مافی مرۆڤ و بەرپرسیارێتیی سیاسییە.

رۆبین، گەنجێکی ئەڵمانییە و بەشداری لە خۆپیشاندانەکەدا کردووە و گوتی: "من لێرەم، چونکە کاتێک مرۆڤ ئازار دەبینێت، ئەوە کاریگەری لەسەر هەموو مرۆڤێک دادەنێت و نەتەوە هیچ رۆڵێکی نییە. لە ساڵی 2019 کاتێک ئەردۆغان چووە سەرێکانی، من باسی رۆژئاوام بیست و زۆر کاریگەریی لەسەر کردم؛ لەو کاتەوە پشتگیریی لێدەکەم و هیوادارم پارێزراو بێت."

بەشداربووانی خۆپیشاندانەکە دۆخی رۆژئاوای کوردستان بە پرسێکی مرۆیی و دادوەریی نێودەوڵەتی دەبینن و دەیانەوێت گوشار بخەنە سەر سیاسەت و کۆمەڵگەی وڵاتەکەیان.

هانیس، هاووڵاتییەکی دیکەی ئەڵمانیایە و دەڵێت: "چاوەڕوانم هەموو پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان بپچڕێنرێن و ناردنی پارە دەستبەجێ رابگیرێت. هەروەها پێویستە گوشار بخرێتە سەر حکومەتی سووریا بۆ ئەوەی ئەم کوشتن و کۆمەڵکوژییە رابگیرێت و پشتگیری لە رۆژئاوا بکرێت."

ماریاش کە هاووڵاتییەکی دیکەی ئەڵمانییە، گلەیی لە میدیای وڵاتەکەی هەیە و دەڵێت: "من لەگەڵ کورد گەورە بووم. بۆ من زۆر گرنگە ئەمە لە میدیای ئەڵمانیادا رەنگبداتەوە، چونکە ئەڵمانەکان هیچی لەبارەوە بڵاوناکەنەوە مەگەر شتێکی نەرێنی رووبدات. ژن، ژیان، ئازادی... هەر بژی کوردستان."

هەندێک لە بەشداربووە ئەڵمانییەکان ئەزموونی نزیکیان لەگەڵ رۆژئاوای کوردستان هەیە. سارا ریسمان، ئەندامی پارتیی (MLPD) دەڵێت: "من خۆم لە ساڵی 2015 لە کۆبانێ بووم. ئەو کاتە ئێمە بە سەرکەوتوویی رۆژئاوامان لە بەرامبەر داعش پاراست و ئەمڕۆش هەمان شت دەکەین."

خۆپیشاندەران ئەم گردبوونەوەیە بە هێمایەک دەزانن کە "هاوسۆزی لە سنوورەکاندا کۆتایی نایەت" و پەیامەکەیان ئەوەیە کە بێدەنگیی سیاسی چیتر بژاردە نییە.