لە کۆنگرەی لوتکەدا '' وڵات وڵاتی خۆتانە و کۆشک کۆشکی خۆتانە، من کۆنگرەکە جێدێڵم ''
( شــــا حەسەنی مەغریب )
-
مەلا بەختیار - بەشی چواردەیەم
-
دوو گەل، لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا جومکی شۆڕشن، گەلی کوردستان و فەڵەستین. هەردوو گەلەکە، لە دوای جەنگی یەکەمی جیهانەوە، لە شۆڕشدان. شۆڕشی کوردستان گیرۆدەی دەسەڵاتی سێ نەتەوەی باڵادەستە؛ فارس، عەرەب و تورک بووە. شۆڕشی فەڵەستین، جگە لە ئیسرائیل، گیرۆدەی ناکۆکی و ململانێی (٢١) دەوڵەتی عەرەبین. چاودێری سیاسی، کاتێک گیرۆدەیی ئەم دوو گەلە، بەراورد دەکات، بۆی دەردەکەوێت، کێشەی وڵاتانی عەرەبی بۆ فەڵەستین، کەمتر نەبوو لە کێشەی دەسەڵاتەکانی نەتەوەی باڵادەستی و داگیرکەرانی کوردستان، بۆ شۆڕشەکانی کوردستان.
هەتا ساڵی (١٩٧٤)، وڵاتانی عەرەبی بەرەکی، ڕێکخراوی رزگاریخوازی فەڵەستینیان بە نوێنەری شەرعی فەڵەستین نەدەزانی. لە کۆنگرەی ریبات-مەغریب، دوای مشتومڕێکی زۆر بڕیاریان داوە کە بکرێتە تەنها نوێنەری شەرعی؛ سەرۆک و پاشاکانی عەرەب پێیان خۆش نەبووە؛ شای مەغریب هەڕەشەی کردووە، ئەگەر بڕیار لەسەر شەرعی بوونی رێکخراوی رزگاری خوازی فەڵەستین نەدرێ ، گوتویەتی: وڵات وڵاتی خۆتانە و کۆشک کۆشکی خۆتانە، من هۆڵ جێدێڵم. بە تکا و تەکلیف، رایان گرتووە. *( بڕوانە ل: ٤٤ لە بەرگی سێیەم )*
ئەم باسەمان بۆیە کردە پێشەکی، هەتا بزانرێ دەوڵەتانی عەرەبی چۆن بیریان کردۆتەوە؛ کۆماری ئیسلامی ئێرانیش، سەرەتای هاتنە سەر حوکمیان، چۆن دەروازەی وڵاتەکەیان بۆ فەڵەستین و عەرەفات کردۆتەوە! ئەمانە عەرەبیش نەبوون!!
ئەو بڕیارەی مەغریب و شا حەسەن، هۆکارەکەی ئەوە بووە کە چەند جیا بوونەوە و قوت کردنی رێکخراوی جیاواز جیاوازی فەڵەستینی لە لایەن عێراق، سوریا، سعودیە و لیبیاوە، کێشەیان زۆر بۆ دۆزی سیاسی-دیبلۆماسی فەڵەستین دروست دەکرد! ئەمە جگە لەوەی تێزی بێ پێزی سیاسی بۆ چارەسەری دۆزی فەڵەستین، بووبوونە مایەی سەرئێشە! هەروەها، هەر ئەو کاتە رێکخراوە توندڕەوەکان، کەوتبوونە فڕۆکە فڕاندن و تیرۆر لە جیهاندا. ئەمەش نەفرەتێکی فراوانی دژی فیدائییەکانی فەڵەستین لێ کەوتەوە!
یاسر عەرەفات، دوای ئەو دان پیانانە، سەردانێکی مۆسکۆی کردوە و لەگەڵ بریژنیف و کۆسیگن کۆبووەتەوە. مۆسکۆ ئاگریان دژی میسر لێ باریوە و گوتویانە: میسر چەکی سۆڤیەتی دەست کەوت و چارەسەری ئەمریکی پێ کڕیوە. بریژنیف گوتویەتی: هەتا ڕادەی خیانەت پشتیان کردە دۆستایەتی سۆڤیەت.
فەڵەستینییەکان لە دوای جەنگی ئۆکتۆبەری ١٩٧٣، و رێککەوتنی عەسکەری-سیاسی لەگەڵ ئیسرائیل، تێگەیشتن، کە میسر جارێکی دیکە، لە مەودای بینراودا، خۆی ناخاتەوە ناو جەنگی ئیسرائیل.
لەو بارودۆخەدا، تەنها لوبنان وەکو مەیدانێکی فراوان بۆ شۆڕشی فەڵەستین گونجاو بووە، لوبنانیش ئەو کاتە شیعە خورت دەبوون و هێزیان پێکەوە دەنا. مەسیمی-هارونییەوکان، نیگەران بوون و لە چارەنوسی خۆیان دەترسان. سوریا بێڕادە لە رووداوەکانی لوبنان دەستی لەسەر پەلەپیتکە بوو. تەواوی وڵاتانی خاوەن نەوت، بە بێدەنگی ساداتیان بەدڵ بوو. فەڵەستینیەکانیشیان بە ڕشتنی دۆلار بێدەنگ دەکرد! گەیشتە ڕادەیەک شۆڕشی فەڵەستین ناو نرابوو.. شۆڕشی پترۆ-دۆلاری، هەر دەڵێی ئەزمونی دوای ڕاپەڕینی کوردستان، پیشتر لە لوبنان و لە ناو فەڵەستینیەکان روویداو. هەیکەل جوانی ڕوون دەکاتەوە کە:
بەو شێوەیە پەیوەندییەکی سەرسوڕهێنەر لە نێوان ئاڵا هەڵگرانی بیروباوەڕ و خاوەن پاشەکەوتی بانکەکان، هەروەها لە نێوان-فیدائییەکان-و شاجوانەکان و لە نێوان شۆڕشگێڕەکان و دەرەبەگەکاندا، دروست بوو.
دۆخی لوبنان.. ئاکامی کێشەکان و بوونی جۆرەها هێزی چەکدار، نزیک دەکەوتەوە لە رۆخی دۆخی شەڕی ناوخۆ. حیزبی کەتائیبی لوبنانی-مەسیحی- بیار جومەیل- لەسەر زمانی سەرۆکەکەی گوتوبووی: لەتەک شەیتان رێک دەکەوم، لوبنان لەم دۆخە ڕزگار بکرێ. ئەمەش زەنگی پەیوەندی نهێنی بووە لە نێوان کەتائیب و ئیسرائیل. لەمەوە شەڕی ناوخۆی لوبنان و فەڵەستینیەکان، ئیتر نەتەقییەوە! هەیکەل جوانی گوتووە کە دەنوسێ:
جەنگی ناوخۆ خراپترین چەشنی جەنگە. کاتێک برا برا بکوژێ و دراوسێ دراوسێ لەناو ببات.. ئیتر هەموو چەشنە میکانیزمێک لەناو دەچێ. لە کۆتایشدا دەڵێت: دەمارەکانی خوێن خوێنیان لێ دەچۆڕێ، نیشتیمان دەبێتە دارستان، بەشەر دەبنە جانەوەر.. ژیان دەکرێتە ونجن ونجن دەکرێت.. ئەمە بوو لوبنان! *( بڕوانە ل: ٤٩-٥٠ )*
دۆخی فەڵەستین، لوبنان، میسر، وڵاتانی دیکەی عەرەبی، وا ئاڵۆزان، تەنانەت فەڵەستینیەکانیش کەوتنە بیرکردنەوەی قوڵتر لە چارەنوسی خۆیان و شۆڕشەکەیان و ئیسرائیل. واتا: دوای سادات، مەسیحیەکانی لوبنان پەیوەندییان بە ئیسرائیلەوە کرد، دوای ئەمانیش- ئەبو مازن – سەرۆکی ئێستای فەڵەستین، بیری لە پەیوەندی کردن بە ئیسرائیلەوە کردووە. بەڵام سەرەتا بیرۆکەکەی ئەبوو مازن، نوزەی هاتووە، بەرەبەرە پەرەی سەندووە. بە تایبەت فەڵەستینییەکان گەیشتبوونە ئەو باوەڕە کە لەدوای دەرکردنیان لە ئوردن، لە لوبنانیش دەریان دەکەن!
١٩٧٧ بۆ یەکەمین جار ئەنجومەنی نیشتیمانی فەڵەستینی، باسی پەیوەندییان بە ئیسرائیلەوە هێناوەتە ئاراوە! *( هەمان چاوگ ل: ٥٧ )*
سەرنج بدرێ.. کێسەی ناوخۆ، کێشەی دەوڵەتانی عەرەبی و دەست تێوەردانەکانیان لە ناو لایەنەکانی فەڵەستین؛ تەقینەوەی شەڕی ناوخۆ. تەنانەت لە جەنگی عەرەب و ئیسرائیل لەسەر فەڵەستینیەکان، کاریگەرتر بووە؛ سەردانی ساداتیان دوای جەنگی ئۆکتۆبەر بە خیانەت زانیووە، کەچی شەقی زەمانە وای لیکردوون، فەڵەستینیەکانیش هەمان بڕیار بدەن.
جەنگ.. کاتێک دریژە دەخایەنێ و ئامانجە ستراتیژیەکان ناهێنێتە دی، وڵاتێکی وەکو میسر بڕیار دەدات لە گەڵ دوژمنەکەیان رێک بکەوێ.
کاتێک شۆڕشی چەکداری گەلیکیش، نەتوانێ لە سەرکەوتن نزیک بکەوێتەوە و لە ناوخۆشیدا، کیشەی بتەقێتەوە و شەڕی ناوخۆ هەڵ بسێنێ، ئیدی سەرکردایەتی شۆڕشەکەش بیر لە پەیوەندی کردن بە دوژمنەکەیەوە دەکات!
لەو بار و دۆخەدا کە فەڵەستینیەکان بە دوای دەرەتانێک دەگەڕان، لە میسر بێ، یان مەغریب، یاخود عێراق، شۆڕشی ئیسلامی ئێران، سەرکەوت و شا - راو دەنرێ. ئیتر فەڵەستینیەکان هەلی وا لە دەست نادەن، بە تایبەتی لە لوبنانەوە پەیوەندی لە نێوان فەڵەستین و هەندێک لە بەرپرسە باڵاکانی ئێران، دروست ببوو. نزیکەکانی رابەری شۆڕش، لای فەڵەستینیەکان مەشقیان پێ کرابوو. پاشان بوونە وەزیر و کاربەدەستی گەورە!
بەڵکو لە سەردەمی جەمال عەبدولناسر و دەرکردنی رابەری شۆڕشەکە لە ئێران، پەیوەندیان لە شەستەکاندا هەبووە. *(ل:٧٤ – هەمان چاوگ)*
لێرەدا.. سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامی و روخاندنی شای ئێران مێژوویی بوو، کردنەوەی سنورەکانیش بۆ عەرەفات و فەڵەستین گەلێ گرنگ بوو. بەڵام ناکرێ بیرمان بچی کە شۆڕشی ئیسلامی، ئیسلامی شیعەگەرا بوو. جیهانبینی سیاسی نوێی بۆ شۆڕشی جیهان، ئەمریکا، ڕوسیا و ئایدیۆلۆژیەتی رزگاریخوازی نەتەوەکان هەبوو. بەڵکو دەشیان ویست، بەرەبەرە شۆڕشەکە بۆ وڵاتانی دیکە هەناردە بکەن و بشبنە بەدیلی شۆڕشی جیهانی-نیشتیمانی-ئیسلامی!
دیارە ئەمەش، لەگەڵ تەواوی وڵاتانی عەرەبی و ستراتیژیان یەک نەدەهاتەوە. لە دوا ئەنجامیشدا، لەگەڵ فەلەستینیەکانیش، ناکۆک کەوتۆتەوە.
