بیروڕا

5/cate1/بیروڕا

پلاتفۆڕمی کوردستان

5/cate2/KP

ئابووری

6/cate2/ئابووری

ڕاپۆرت

6/cate3/ڕاپۆرت

چاوپێکەوتن

5/cate4/چاوپێکەوتن

گەلەری

3/cate6/گەلەری

هەمەڕەنگ

5/cate5/هەمەڕەنگ

وەرزش

5/cate1/وەرزش

ڤیدیۆ

3/cate6/ڤیدیۆ

نوێترین بڵاوکراوەکان

هەناردەی نەوت لە مانگی تشرینی دووەم 5٪ زیادی کردووە


لە مانگی تشرینی دووەم، هەناردەی نەوتی عێراق بە هەرێمی کوردستانیشەوە 5٪ بەرزبووەتەوە، لە کێڵگەکانی باشوور و ناوەڕاست عێراق رۆژانە سێ ملیۆن و 272 هەزار بەرمیل نەوتی هەناردەکردووە.

وەزارەتی نەوتی عێراق ئاماری مانگی رابردووی بەرهەمهێنان و هەناردەی نەوتی راگەیاند. بەپێی ئامارەکان جگە لە هەرێمی کوردستان، عێراق رۆژانە چوار ملیۆن و 139 هەزار بەرمیل نەوتی بەرهەمهێناوە کە بەراورد بە مانگی تشرینی یەکەم 44 هەزار بەرمیلی رۆژانەی زیاترە.

هەناردەی نەوت لە کێڵگەکانی باشوور و ناوەڕاست سێ ملیۆن و 195 هەزار بەرمیل بووە لە رۆژێکدا کە بە رێژەی 6٪ بەراورد بە مانگی پێش خۆی زیادیکردووە هاوکات ئاستی هەناردەی نەوتی کەرکووک بۆ بەندەری جەیهان رۆژانە 67 هەزار و 756 بەرمیلە کە 30٪ کەمیکردووە.

کۆی داهاتی فرۆشی نەوت لە تشرینی دووەم حەوت ملیار و 590 ملیۆن دۆلار بووە و بەرمیلێک نەوتی بە 77 دۆلار و 33 سەنت فرۆشتووە. بەراورد بە مانگی تشرینی یەکەم داهاتی نەوت 76 هەزار دۆلار کەمیکردووە ئەوەش بەهۆی ئەوەی لەو مانگە بەرمیلێک نەوتی بە 79 دۆلار و 27 سەنت فرۆشت بوو.

بەهۆی رێککەوتنی ئۆپێک پڵەس کە لە مانگی تەممووزی ئەمساڵ لەسەر رێککەوتن، عێراق ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی زیادکردووە لە مانگی کانوونی یەکەمی ئەمساڵ دەتوانێت رۆژانە چوار ملیۆن و 237 هەزار بەرمیل نەوت بەرهەمبهێنێت.

هاوکات بەگوێرەی کۆبوونەوەی رۆژی پێنجشەممە 02-12-2021، لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی داهاتوو لە کۆی 400 هەزار بەرمیل کە ئەندامانی ئۆپێک پڵەس بۆیان دانراوە زیادیبکەن، عێراق دەتوانێت 42 هەزار و 810 بەرمیل نەوتی زیاتر بەرهەمبهێنێت.

داری ژیان


په‌یكار عوسمان

یەکێ لە کێشەکانی گەلی بندەست، داگیرکاریی دووانەیی دوژمن و شۆڕشە. ئەم دووانە، تەنیا هاوداگیرکەری فیزیکیی خاك و خەڵكەکە نین، بەڵکو هاوداگیرکەری زیهنیەت و کەسایەتی ئینسانەکانیشن. ئیتر بە هەردوکیان، هەمان وڵات و هەمان دەماغ کاول ئەکەن! دوژمن و شۆڕش، دنیا دابەشی ڕەش و سپی ئەکەن و ئەمەش تەنیا ئەچێتەوە سەر توندوتیژی و بۆ هیچ لایەکی تر ناچێت. دنیا لەو دوو ئەگەرەدا قەتیس ئەکەن و تەنیا شوێنی ئەگەرەکانیان جیایە. ڕەشەکەی ئەم، سپییەکەی ئەوەو، سپییەکەی ئەو، ڕەشەکەی ئەمە. بەڵام لەوەدا هیچ فەرقیان نیە، کە هەمان وێنەی ڕەش و سپی لە عەقڵ و سلوکی ئێمەدا ئەنەخشێنن و بوارێك بۆ لێکتێگەیشتن و یەکترقبوڵکردن ناهێڵنەوە.

ئەم عەقڵە رەش و سپییەش، هەر لە قۆناغی خەباتی ڕزگارییدا نا، بەڵکو دواترو لە قۆناغی گواستنەوەشدا، بەردەوامەو لێرەدا ئیتر شۆڕشگێڕەکان، ئەبنە داگیرکەرەکەو ناڕازییەکان، ئەبنە شۆڕشگێڕەکەو هەردوکیشیان بە هەمان عەقڵیەتی تەسکی شۆڕشگێڕانەوە، کە تەنیا جێی منی تیائەبێتەوەو تۆ هەڵئەداتە دەرەوە. ئیتر فەرخیزم، ئەبێتە ئایدۆلۆژیای قۆناغەکەو هەم پۆلیسەکان ئەیانەوێ خۆپیشاندەران مەحفکەنەوەو هەم خۆپیشاندەران ئەیانەوێ پۆلیسەکان مەحفکەنەوەو هەر یەکێکی ئەمیان، بکەوێتە دەس جەماعەتێکی ئەویان، هەمان شەقکاریی ڕووئەدا! یەعنی ئێمە، تەنیا لەبەردەم شەرعیەتی شۆڕشگێڕیی و نەوەی یەکەم و دووەمی شۆڕشدا نین، بەڵکو لەبەردەم شێرپەنجەی عەقڵیەتی شۆڕشگێریداین، کە گشتییەو هی هەموومانەو ئەبێ دانی پێدابنێین و لێ ی تێبگەین!

جوانترین شتی ناڕەزایەتییەکانی ئەو ساڵەی مامۆستایان و ئەم چەن ڕۆژەی تەلەبەکانیش، ئەوەیە کە سەرەتاکەی، شتێکی تەواو مەدەنییەو هەنگاوێکی تەواو جدییە بۆ تێپەڕاندنی عەقڵیەتی شۆڕش و توندوتیژیی. بەڵام دواتر، لە هەموو لایەکەوە، گەنوگووی عەقڵە کۆنەکەی تێئەڕژێ و ئەبێتەوە بە شۆڕش! سادەترین سیفەتی عەقڵە نوێکەش، ئەوەیە کە ڕۆژانی یەکەم، ڕەنگاوڕەنگ و تێکەڵاوەو کچ و کوڕو ئەهلی شانۆ و کتێب و مەعریفە، پێشەنگن و شتەکە تەواو هاوڵاتییانەیەو بۆ ماف و عەدالەت و بەهاکانە.. لەوبەریشەوە پۆلیسی چالاکی مەدەنی هەیەو تا ئێرا وێنەکە جوانە. بەڵام دوای کەمێك، لەمبەرەوە، پۆلیسی چالاکی مەدەنی، ئەبن بە یاریزانی یەدەگ و بەڵتەجی و پیاوکوژ، ئەبنە تیمی سەرەکیی. لەوبەریشەوە کچان و ئەهلی هونەرو مەعریفە، ئەکشێنەوەو ئەهلی جڕت و جوێن و شەڕەبەرد، وێنەکە داگیرئەکەن و لە شۆڕشی فەرەنسییەوە دێینەوە بۆ شۆڕشی شەڕواڵیی!

جا بۆئەوەی، گەنوگووەکەی ڕۆژانی کۆتایی، کە عەقڵیەتی شۆڕشە، سەرنەکەوێ و جوڵانەوە مەدەنییەکەی ڕۆژانی یەکەم قووتنەدا،، وەکو لە نوسینی پێشووشدا وتم، گرنگە کوڕو کچە هۆشیارەکان، بڕۆنەوە ماڵەوە. کە ئەوە خۆپیشاندانی دووەمە، دژی عەقڵە کۆنەکەو هیچی لە خۆپیشاندانی یەکەم کەمتر نیە! کە ئەوە هەنگاوی پاراستنی ئینسانە. ئاخر یەکێ لە سیفەتەکانی عەقڵە کۆنەکە، ئەوەیە کە مەرگدۆستەو پەمپت ئەدا بۆ خۆبەکوشتدان و ئینسان تیایدا، هیچ و تڕی بنگۆمە. بەڵام لە عەقڵە نوێکەدا، ئینسان خۆی بەهایە. کە ئەمەش سەرەتای ژیاندۆستییەو پێچەوانەی عەقڵیەتی خوێن و مەرگ و کاولکارییە.

لە نێوان دوو معەسکەری عەقڵیەتی شۆڕشدا، خۆپیشاندانێکی مەدەنیی، چەنێك بوون و دەستپێکردنەکەی پێویستە، ئەونەش کۆتایی و چونە ژوورەوەکەی. ئەمەش بە مانای وازهێنان و تەسلیمبوون نا، بەمانای پاراستنی وزەی ژیان و دەنگی عەقڵ، لە شەپۆلەکانی مەرگسازیی.

با لە گەنوگووی عەقڵیەتی شۆڕشگێڕییەوە، بچینە سەر گەنوگووی عەقڵیەتی وەعزیی. بەکورتی "عەقڵی وەعزیی" ئەوەیە کە ئینسانی دووڕوو دروست ئەکات. چونکە ئینسان پەرت ئەکات لە نێوان دۆخێکی نمونەیی و دۆخێکی واقعیی. مەسەلەن هەر ئەوەی کە کەس بەقەت ئێمە باسی ڕاستگۆیی ناکاو کەسیش بەقەت ئێمە درۆ ناکات، ئەوە خۆی نمونەیەکی وازحە!

بەها باڵاکان، بۆ ئەوە نیە کە ئینسانی پێ بچێتە دۆخێکی نمونەیی و فریشتەیی، کە ئەمە خەیاڵیی و کاری نەکردەیەو تەنیا چەپاندن و نیفاقی لێ ئەکەوێتەوە. بەڵکو بۆ ئەوەن کە لەناو ئینسان و لەناو واقعدابن. عەقڵی وەعزیی، بەهاکان تەقدیس ئەکاو هێندە بەرزیان ئەکاتەوە،، کە ئیتر لە زەوی ئەپچڕێن و مرۆڤ خۆی لە دۆڵێکەو بەهاکان لە دۆڵێك. بەڵام عەقڵی ڕەخنەیی، بەهاکان لە خەیاڵی فریشتەییەوە، دائەگرێتە ناو واقعی ئینسان و ئیتر شتەکە، لە بری ئەوەی قسەیی بێت، کردەییە. وەکو یابان، کە لەوێ کەمترین باسی دەسپاکیی هەیەو دەسپاکترین مرۆڤی دنیاشن!

ئەو خەیاڵات و نیفاقەی عەقڵی وەعزیی، ڕەبت بکەمەوە بە خۆپیشاندانەوە. بێگومان دۆخی قەرەباڵغی و بەتایبەت ساتی گرژییەکان، ساتێکی عەقڵانیی نیەو خواروخێچیی هەر ڕووئەدا. وەلێ ئێمە چاوەڕێ ی دۆخێکی فریشتەیی لە خۆپیشاندەران ئەکەین و هەر جوڵەیەکی بە نەوعێك، ئەکەین بە نوقتە لەسەریان. وەكئەوەی خۆمان فریشتەبین و قەراربێ ئەوانیش فریشتەبن!

بە مەسیحیان وت، فڵان ژن زیناکارە، با بە شەرعی تەورات ڕەجمیکەین. وتی باشە، بەڵام کامتان فریشتەو بێ گوناهە، با ئەو بەردەکەی تێگرێت. هەر لەسەر ئەو ڕیتمە، ئێمەش کاممان فریشتەین و ڕۆژێك لە ڕۆژان شتێکمان فڕێنەداوەتە سەر ئەو جادەیە، با ئەوەمان گلەیی پیسکردنی شەقامەکان، لە خۆپیشاندەران بکات! ئەوەش هاندانی سوتاندن و تێکدان نیە، بەڵکو باسی واقعێکە، کە لە خۆپیشاندانی پاریس و لەندەنیشدا ئەبینرێ و لە یاریگاو ڤیستیڤاڵیشدا ڕووئەداو ئەوە تەبیعەتی قەرەباڵغییە.. ئەوەشی کە خۆپیشاندانی نمونەیی و بێ مووی ئەوێ، ئەوە لە واقعدا بوونی نیەو تەنیا وەهمێکی ناو عەقڵی وەعزییە.

ئەوەی کە بۆ ئێمە گرنگە، خۆپیشاندانە مەدەنییە تێکەڵاوەکەی ساتی یەکەمە، نەك خۆپیشاندانێکی فریشتەیی و خەیاڵیی، یان خۆپیشاندانێکی شۆڕشگێڕانەو نێرانەی توندوتیژ. بەڵتەجییەکانی دەباشان و لالەزارو زانیاری و پاراستن، پۆپۆلیستەکانی موعارەزەی کۆن و موعارەزەی ئێستاو موعارەزەی داهاتوو، برایانی نوێژی جەماعەت و هاوڕێیانی شورای کرێکاریی، هەڤاڵانی کانتۆن، جەماعەتی شەڕەبەردو سوتاندن.. هەموویان لەو سەرجادەیە بەجێبهێڵن و خۆپیشاندانی پێچەوانە دەستپێبکەن بەرەو ماڵەوە. چونکە شتەکە بوو بە یاریی مناڵان نا، یاریی گرگنەکان.

تەسفییە حساباتی بەڵتەجییەکان، خەیاڵپڵاویی ئایدۆلۆژیی، هەڵپەی پۆپۆلیستیی، نەفەسی توندوتیژیی.. ئەمانە پەیوەندی بە خواستە گشتییەکانەوە نیەو مرۆڤی هۆشیار، یارییەکەی خۆی لە هی ئەوان جیائەکاتەوە. وەکچۆن ئەوان یارییەکەی خۆیان لە خواستە گشتییەکانیەوە ئەپێچن!

دەنگی عەقڵ، لەوپەڕی تووڕەیی و ناڕەزایەتیشدا، هەر وزەی ئاشتی و ژیانە. شەڕو توندوتیژی و مەحفکردنەوەی یەکتریش، عەقڵانی نیەو هێزانەیە، مرۆڤانە نیەو نێرانەیە. شەقامیش تا مرۆڤانەبێ، شوێنی کوڕو کچە جوانەکانەو ئەبێ لەوێبین. وەلێ کە نێرانەبووەوە، ئیتر شوێنی مەرگە و لەوێنەبوونمان ژیانە.

(داری ئازادی بەخوێن ئاو نەدرێ بەرناگرێ) عەقڵێکی نوێ، لە فڕێدانی ئەو جوملەیەو هاوشێوەکانیەوە دروست ئەبێ. کە ئەمانە ئاشەکانی خوێن ئەگێڕن و مرۆڤی ئێمە ئەکەنە گای قوربانیی. نەخێر داری خوێن و مەرگ، هەرگیز داری ئازادیی نیە. داری ئازادیی و داری ژیان، یەکێکەو ئەوەیە کە ئینسان تیایدا "خەتی سورە"، نەك ئەوەی کە مێژوویەكی سوورە بە خوێنی ئینسان.

ئەمەوێ بڵێم، ئەدەبیاتی بەرگریی ئێمە، ئەدەبیاتی مەرگە. بۆیە دوژمنیش نەبێ، هەر خۆمان ئەکەوینەوە گیانی یەك و بەرهەمهێنانەوەی مەرگ. ئێمە پێویستمان بە ئەدەبیاتی ژیانەو بەرگرییش ئەبێ ژیانیی بێت. "ستایشی مەرگ" ئەو شتەیە کە ئەبێ لە قاموسی بەرگریماندا بیسڕینەوە، بۆئەوەی ئاشەخوین بوەستێت. ئەوەش بە مانای نابەرگریی و قبوڵکردنی ستەم نا، بەڵکو بەو مانایەی کە مرۆڤ ئەبێ هەمیشە لە تێکۆشاندابێ بۆ ماف و عەدالەت و بەها گشتییەکان. بەڵام خودی مرۆڤ و خودی ژیان، لەناو چەقی بەهاکاندان و ئەگەر وا نەبێت، ئیتر ئەوە مەکینەی مەرگ و کاولکارییە، نەك داری ژیان و ئازادی.

کێشەی عەقڵیەتی شۆڕشیش، هەر ئەوەیە کە مەرگسەنتەرەو خودی "مرۆڤ و ژیان"ی لە دەرەوەی بەهاکاندا داناوە. بۆیە هەرگیز خێری لێ نابینین و وەکچۆن قوڕ بەسەر ئەو دوژمنەی کە هیوای بە بەندیخانەیە، قوڕ بەسەر ئەو گەلەشی کە هیوای بە شۆڕشەو شۆڕشگێڕانە بیرئەکاتەوە!

لە بواری نەزەرییدا پێناسەی شۆڕش و شۆڕشگێڕیی هەرچی بێت، لە نەتیجەو پراکتێکدا، شۆڕش هەر ئەوەیە کە توندوتیژەو دژەئینسان و دژەژیانە. ئەگەریش بەڕاستی شۆڕشێك هەبێ، ڕێك پێچەوانەی ئەوەیە، کە ئێمە بە شۆڕشی تێگەیشتووین و لە عەیامی کۆڵۆنیالیزم و شەڕی ساردەوە، عەقڵی دەسەڵات و موعارەزەو خەڵکی ئەم ناوچەیەی داگیرکردوە.

خاڵی هاوبەشی چەكوەشێن و بەردوەشێن، ئەوەیە کە هەردوکیان "شۆڕشگێرن" بە مانا نامەدەنییەکە. ئێمەش پێویستمان بە شۆڕشێکی مەدەنییە دژی ئەو عەقڵیەتە نامەدەنییە. ئەوەش پێش شەقام، لەناو عەقڵدا ڕووئەدات. عەقڵیش ئەڵێ، ئێستا کاتی چوونەماڵەوەیە نەك هاتنەدەرەوە. ئەوەش لەبەرئەوە نا، کە چەك ئەوبەری شەقامی تەنیوە، بەڵکو لەبەرئەوەی کە بەرد ئەمبەری تەنیی. ئاخر قەرارە ئەمبەر جیاواز و مەدەنیی و ناتوندوتیژبێت،، کە هەردوکی هەمان تاس و حەمامبوو، ئیتر ئێمە پێویستە، لە شەقامەوە بگەڕێینەوە بۆ ناو عەقڵ.

کەسایەتی تاکی عیراقی


ئا: شەماڵ بارەوانی
-
کەسایەتی تاکی عیراقی، کتێبێکی كۆمەڵناس و مێژوونوسی ناوداری عێراقی دكتۆر عەلی وەردی (1913-1995)یە.

سەرەتا دەمەوێ ئاماژە بەوە بکەم، من وەکو کوردێک هەرگیز خۆم بەعیراقی دانانێم و یەک ڕۆژیش ئنتیمام بۆ ئەو وڵاتە نەبووەوناشبێت کەپێی دەڵێن عیراق، چونکو وڵاتی من نییە، وڵاتێک بەزۆر منیان پێوە لکاندووەو لەسەر حیسابی خاک و حوێنی من ڕۆنراوە، بۆیە من وەکو مرۆڤێک و کورێک دەڵێم ئەوە وڵاتی ئێمە نییەو بەزۆر بەو وڵاتەوە لکێندراوین ،ئێمەش مافی خۆمانە کیان و دەوڵەتی خۆمان هەبێت و چیتر لەستەم و مامەڵەی دەمارگیریانەو داگیرکەریانەی عەرەبە شۆڤێنیەکان و لەئەنفالکردن و کۆکۆژی و پرۆسەی تەعریبکردن ڕزگارمان بێت، عەلی وەردیش کە ئەو کتێبەکەی نووسیوە، هەڵبەت کوردیشی لەو چوارچێوەیەی عیراقدا حیسابکردووە، دوور لەعیراقی بوون و حاشا لەعیراقی بوون، من وەکو کوردو کوردستانی بوون،لەئەزمونی ژیانی ڕۆژانەمدا، لەزانکۆ،لەبازاڕ، لەسەرکار، لەزۆرشوێنیتر ڕووبەڕووی دەیان و سەتان تاکی کوردیش بوومەتەوە، کە تۆی ئەو دووڕوویی و دەبڵ مۆڕاڵیەی تێدابووە،کەوەردی سەبارەت بەتاکی عیراقی باسی لێوەدەکات.

ئینجا بابێینەوە سەرکتێبەکە، کەسایەتی تاکی عیراقی، پەرتوکێکی قەبارە بچوکەو خوێنەری جدی دەتوانێت بەدانیشتنێک بیخوێنێتەوە، عەلی وەردی لەبەشی یەکەمی کتێبەکەدا، باس لە چیەتی و پێناسەی کەسایەتی و تایبەتمەندیەکانی مرۆڤ بەگشتی دەکات، و لەبەشی دووەمیشدا لە دووفاقیەتی کەسایەتی تاکی عیراقی و کومەڵی عیراقی دەدوێت و بەناو شادەمارەکانی کەسایەتی تاکی عیراقیدا گۆزەردەکات و دەیخوێنێتەوە.

هەرچەند نووسەر بەپێی میتۆدێکی زانستی و لەژێرتیشکی زانستی کۆمەڵناسیدا.کەسایەتی تاکی عیراقی هەڵدەسەنگێنێت و خوێندنەوەیەکی سۆسیۆلۆگیانەو زانستیانەو
شیکاریەکی لۆژیکی و سایکۆلۆجیانە، بۆتاک دەکات و لە ڕفتارە کۆمەڵایەتی و دەروونیەکانی دەدوێت، وەلێ ڕەنگە لەهەندێک لەخوێندنەوەو قسەلەسەرکردنەکانی نەیپێکابێت و بەتەواوی و قوڵی لێکۆلینەوەی لەسەر تەواوی تەوەرەکە نەکردبێت، بۆنموونە(لادانی سێکسی-هاوڕەگەزخوازی)کە ئەو بەڕەهایی بە شتێکی دەسخراو-اکتسابی)دەزانێت. بەڵام زانست ئێستا شتێکیتر دەڵێت و هەستی هاوڕەگەزخوازی بەو ڕەهاییەی عەلی وەردی و بەتەنها بەدەسخراوی دانانێت و وەکو عەلی وەردیش هۆکارەکەیشی بۆ نائامادەیی ژن و لێک جیاکردنەوەی هەردووک ڕەگەزو دوورخستنەوەیان لەکۆمەڵدا لەیەکتری دانانێت، ڕەنگ بێت ئەو هۆکارە بۆ دروستبوونی هاوڕەگەزبازی زور ڕاست و لەجێ بێت و هۆکارێک بێت بۆ ئەو هاوڕەگەزبازیەی باسی دەکات،بەڵام ئەوە هەموو هۆکارو حەقیقەتەکەنییە، بەڵکوو زانست شتێکیترمان پێدەڵێت هاوڕەگەزخوازی بەسروشتی دەزانێت و پاڵنەرەکەی و حەقیقەتەکەی بۆهۆرمۆنات و جینات دەگەڕێنێتەوە، بۆیە ئەوە لادانە سێکسیەی عەلی وەردی باسی دەکات، هاوڕەگەزبازیە، نەک هاوڕەگەزخوازی ،لەنێوان بازو خوازیش جیاوازی زۆرەو خوێنەر خۆی دەتوانێت بچێت زیاتر لەسەر ئەو بابەتە بخوێنێتەوە.بۆ دووفاقی تاکی عیراقی و کۆمەڵی عیراقیش.
هەرچەند وەکو (مەودو جەبار)ی وەرگێڕی کتێبەکە دەڵێت(ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگر هەیەو کۆمەڵگە ڕۆژهەڵاتییەکان کەم تازۆر کۆمەڵگە گەلی هاوشێوەن، لەڕووی بونیادەکانی کۆمەڵگەو کولتووری گشتی و ڕفتاری سیاسی و کۆمەڵایەتی و کولتوورییەوە لەیەکەوە نزیکن..)و ڕاستە، عەلی وەردی بەشێوەیەکی تایبەتی باسی کەسایەتی تاکی عیراقی و کۆمەڵی عیراقی دەکات،ئەو عیراقەی هەر لە سەردەمی ئیسلامدا، خەڵەکەکەی بەخەڵکی“شیقاق و نیفاق“ ناویان بەناوبوو.. هەندێک وێژەوان و بیریارو ئەندێشەمەندی لەنموونەی جاحیز هەوڵیانداوەو نووسیویانە ،بزان بۆچی خەڵکی عیراق ئەهلی شیقاق و نیفاقن؟ بۆچی دەبێت هەندیک سەرکردە بۆ ڕاپەڕین و شۆڕش و یاخی بوون هەڵێن، کەچی لەسەعات سفردا پشتی بەردەن و پشتی تێبکەن و دووفاقی بنوێنن؟!
وەلێ ئەو دووفاقیەتە تەنها تایبەت نییە بەکۆمەڵی عیراقی و ، (دووڕوویی دیاردەیەکی کۆنەو هەر لە ڕۆژی بەرێ، سەرەتای بوونی مرۆڤەوەهەبووە)و کۆمەلانیترو لەنێوشیاندا کۆمەڵە بەعەرەبیکراو عەرەبیەکانیش گیرۆدەی هەمان دەردن و تەنانەت وەکو وەردی ئاماژەی بۆدەکات زانایانی کۆمەڵناسی بۆ ئەوە دەچن کە هیچ کۆمەڵێکی هاوچەرخیش نییە کە-زۆر تا کەم- ئەم دووفاقیەتەی تێدا نەبێت و تەنها کۆمەڵگە سەرەتاییەکان وکۆمەڵە داخراوەکان نەبن، بەهۆی ئەوەی کە یەک سیستەمی بەهایی تیایاندا زاڵاو زۆڵاڵە.) شتێکی دیکەیان تێدا نییە، بۆیە لەو یاسایە بەدەرن، ئەو ئزدیواجیەتەی لەو شوێنانەی لەلایەک وەعزو وتاری ئایینی تێدا دەخوێندرێتەوەو لەلایەکەیتر بەها خێڵەکییەکانیان تێیدا زاڵ و زووڵاڵە.دەگات بە لوتکەو چڵەپۆپەی خۆی،
وەردی پێمان دەڵێت: هەرشارێک پیاوانی ئاینی زیاتر بێت، ڕێژەی ئەو دووڕوویییەیش زیاتر دەبێت، چونکە خەڵکی لەو شارەدا ناچار دەبن لەدیوێکەوە دینی و لەدیوێکیتر دیکەشەوە دنیایی بن).
وەردی پێمان دەڵێت لەسەر ڕووی زەوی کەسێک نابینیتەوە کە بەتەواوەتی خۆی لە لایەنگری و موجامەلەو ڕووپامایی داماڵیبێت.. گەر هەشبێت ئەوە دەبێت ئەو کەسە خۆی بەتەنها و دوور لەخەڵک و ئەوانیترو لەجیهانە تایبەتەکەی خۆی بژی و پشووی خۆی بدات و ئەرخەیان بێت.
لەو کۆمەڵانەی( دەتوانین بڵێین کە دوو فاقی ئاگایانە بەڕێژەیەکی جیاواز لەهەموو کەسێکداهەیە. مرۆڤ لەکۆمەڵگەدا دەژی و هەوڵی ئەوە دەدات خۆی لەگەڵ دۆخەکەدا ڕابێنێت و پێ بەپێی دۆخەکە بڕوات. ناچارە لایەنێک بگرێت و خۆی لەهەندێک شت بپارێزێت.. کەسێک).
لەو کۆمەڵانەی( ئەو جۆرە دووفاقییە لەئەنجامی پاڵەپەستۆی دوو سیستەمی بەهایی دژیەکی کۆمەڵگە بۆسەر تاک دروست دەبێت. ئیدی تاک تاوێک پۆشاکی ئەمیان لەبەردەکات و تاوی دواتر پۆشاکی ئەوی دیکەیان.)و دەمێک بەزمانی ئەو قسه دەکات و دەمێکیتر بەزمانی ئەوەکەیترو گاهێک خۆی بەشێوەی ئەمیان نمایش دەکات و گاهێک بە هی ئەوەکەیتر!
ئەو ئزدیواجیەتەی تێکەڵ بەهەست و (لاشعور) نەستەکی و ڕۆحی تاکەکان بووە، ئزدیواجیەت لەفیکردو بڕیارو هەڵسوکەوتدا، لەپەرستش و بێ دینیماندا،لەکڕین و فرۆشتندا.لەگریان و پێکەنیندا. لەماڵەوەو چونەدەرەوەماندا، لەهەموو شتیک و لەهەموو شوێنێک، لەسەرشەقام، لەبازار،سەرکار، لەچێشتخانەو یاریگا..تاد.
کەسایەتی تاکی عیراقی، پێماندەڵێت تاکی عیراقی دووچاری دوورکەتبوون و دوالیزم بوونی کەسایەتی بوون هاتووە، ئەو دەردو دەبڵ مۆڕاڵی و پارادۆکسەی تاک گیرۆدەی دەبێت و دەبێت بەبەشێک لەپێکهاتەی سایکۆلۆجی کەسەکە، تاکێک،تاوێک کەسێکەو تاوێکیتر دەبێتەکەسێکیترو بیری دەچێت پێشووتر چی بووە،جاری وایە لەدووش تێپەڕدەبێت و لەبری (دووفاقیی کەسایەتی)، پێی دەگوترێت(کەرتبوونی کەسایەتی).کەسێک بەردوو سیستەمی بەهایی پێچەوانەو جیاوازی بەهایی کەوتووەو تاوێک بەپێی بەهاکانی ئەم دەجوڵێتەوەو ڕفتاردەکات و تاوێک بەویتریان، بەڕۆژ شتێک و بەشەو شتێکیترە، لەڕوو فریشتەو لەپشت پەردە ئەهریمەن، تاکێک، لەگەڵ چوارژن جوت دەبێت ئاساییە بەلایەوە، باوەڕی دەرزنێک کەنیزه هەیە بۆ ڕابواردن، کەچی خۆشەویستی نێوان کچێک و کوڕێک بەتابوو و تاوان ئەژماردەکات، مەی دەخواتەوەو گۆشتی بەراز بەکفر دەزانێت، بە ڕوکەش ئیمۆیە، لە عەقڵیەتی و بیکردنەوەدا فێندەمێنتالیستێکی تەمام عەیارە،لەئاشکراییدا دەبێت بە پۆلیسی ئەخلاق و ڕێگری لەئازادیەکانی تاک دەکات و دەست لەوردو درشتی ژیانی ئەوانیتر وەردەدات و دەچێتە ناو تایبەتمەندی مرۆڤەکان، کەچی لەپەنهان و لەژێرەوە، هەموو شتێک ڕەواو حەڵاڵە بۆخۆی! تاکێک خۆی بە فانیلەی عەلاگەو شۆرتی سێ چۆارەگ دەسوڕێتەوە،خۆشکەکەی نابێت تاڵەقژێکی بەدەرەوەبێت، لەمامەڵە بازرگانی بەگیرفانی خەڵکەوە دەکات و قۆڵی کڕیاردەبڕێت، لەپەرستگادا، لەڕیزی یەکەمی نوێژخوێنانە،تاکێک لەسەر خوانی موعاویە نان دەخوات و لەپشت عەلیش نوێژ ئەنجام دەدات، ساعەتون لیڕەبی و ساعەتون لیقەلبی پێڕەو دەکات، لێرە باس لە پێکەوەژیان وپلۆرالیەتی ئایینی دەکات و لەولا تۆی دەمارگیری و ڕق لەدژی پەیڕەوان و شوێنکەوتەی ئایین و مەزهەبەکانی تر بڵاو دەکاتەوە،تاکێک وەکو گوتراوە دەیەوێت وەکو کەسێکی سەردەمی ئێستا بژیت و سەحابیانەیش بیربکاتەوە، لە هەموو خەڵک کەمتر بەلای ئایندادەچێت و دەست بە ئاینەوە دەگرێت ،کەچی لەهەمووان زیاتر تێکەڵ به کێشەو ململانێ تائیفی و مەزهەبی و ئاینیەکان دەبێت و ،لە لایەک دەبینیت زۆرترین ڕۆچوونی لەبارەی مەزهەبگەراییەوە هەیە، تایەفەگەری و مەزهەبگەراییش دەکات، دەبینیت لەلایەکەیترەوە مولحیدو خوانەناسە، یانی وەردی وتەنی دەماری بۆ شتێک هەڵدەسێنێت کە بڕوای پێی نییەو جگە لە دووڕوویییەک چیتر نییە!
تاکێک ئامۆژگاریی خەڵکی دەکات و خۆی گۆی بۆ ئامۆژگاریەکەی خۆی ناگرێت، تاکێک لەهەمووان پتر بانگەشەی باڵایی بوون دەکات لەوتارو نووسین و قسەکانیداو ئاشقی نموونە باڵاکانە، کەچی لەواقیعدا لێی لادەدات و پێشێلی دەکات و درۆ لەگەڵ بانگەشەکەی خۆی دەکات، باسی بنەماکانی دادپەروەری و سۆزو خۆشەویستی دەکات، کەچی دەبینین خۆی لەهەموان خێراتر پەلاماری کەسانی دیکە دەدات و حەرام بۆخۆی حەڵاڵ دەکات و بەکەیفی خۆی خواریدەکاتەوەو دەیبڕێت و بۆی کەم و زیاد دەکات، ئەوەی دەیڵێت مەبەستی نییە، ئەوەی مەبەستیەتی نایڵێت و ئەوەی دەیکات بڕوای پێی نییە ،بڕوای بەوەیە کە نایکات، زۆر حەزی لەخۆفشکردنەوەو خۆدەرخستن و بەخۆهەڵدان و بە ناوبانگە، بیر لە چەندان بنەما دەکاتەوە کە لەتوانای جێ بەجێ کردنی ئەمدا نییە، بانگەوازی بۆ ئامانجێک دەکات کە ناتوانێت بیگاتێ و بەهێچ کڵۆجێک دەستی ناگاتێ.
تاکێکی عیراقی، عەلی وەردی وتەنی (دڵگەرمی عیراقیەکان چەشنی ئاگری هاوپەیمانەکان وایە، بەتەواوی داناگیرسێت، دەکوژێتەوە؛ لەگەڵ نموونەی باڵادا تاو دەسێنێت و لەگەڵ واقیعدا کپ دەبێتەوە.)
تاکێک جاری وا هەیە خەریکی سمێڵ بادانەو خۆی بە پاڵەوانی حەوت ئیقلیم دەزانێت جاری واش هەیە لەتاو بێزاری و بێدەرەتانی و ستەمی خەڵکی، ئاخی وا هەڵدەکێشێت، ئاسمانی حەوتەم دەهێنێتە لەرز و ئاخ و داخ بۆ نەمانی پیاوەتی هەڵدەکێشێت، باسی بایکۆتی کاڵای یەهودی دەکات لەکۆبوونەوەو ئاهەنگەکاندا، کەچی پێی نایە بازاڕەوە،خێرا بیری دەچێتەوە چی وتووە، ئەگەر کەسێک لێی پەیابێت و لێی بپرسێت ئەرێ ئەو شتانەی دەستت سەهیۆنین یان نا؟ خێرا تووڕە دەبێت!
تاکێک لە هەموو کەس پتر نیشتمانی خۆی خۆشدەوێت ،وەلێ ئامادەیە لە بچوکترین پشێویدا خۆی لە نیشتمان بدزێتەوە،تاکێک دایمە بەدووای دۆزینەوەی کەم و کورتی و خەوشی خەڵکیدا دەگەڕێت ،بە بێ ئەوەی بەکەم و کورتی و عەیب و عاری خۆی بزانێت ،تاکێک بەهیچ شتێک ڕازی نییه ، لەو شتانەی کە کەسانی تر ئەنجامی دەدەن ،هەرچەندە ئەو شتە ڕاست و ڕێک و پێکیش بێت، تاکێک لە گۆرانی وتندادەگریت و لەقسەکانیشیدا جنێو دەدات، ئەگەر ڕووبەڕووی کەسێکی لەخۆی بەهێزتر بوویەوە مخولیسە. ستەمکاریشە ئەگەر ڕووبەڕووی کەسێکی لاواز بوویەوە، تاکێکی دوو دیو، تاوێک باسی نموونەی باڵات بۆدەکات، تاوێک لەقەبری دایکی ئەو نموونە باڵایەیش دەبات کەنیو کاتژمێر لەمەوبەر بانگ و سەڵای بۆ دابوو.
تاکێک لەیەکاتدا کاریگەر دەبێت بەڕفتارە دزێوخراپەکانی شەڕانگێزێک و کارەچاکەکانی چاکەکارێک، لەیەکتادا ستایشی کارە شەقاوەییەکانی شەقاوەیەکی سەرشەقام و کوشتنی حەوت نەفەر لەسەر دەستەکانی و بوێری و بەغیرەتی ئەو شەقاوەیه دەکات و سەرسامی خۆی بە وەعزی واعیزێکیش دەردەبڕیت کاتێک باسی وڵام دانەوەیە، باس لە وڵامی چاکە بەرامبەر خڕاپە وخۆڕاگری و خاکەڕایی دەکات،تاکێک، سەمای خێڵەکی دەکات و گۆرانی مۆدێڕن دەچڕێت،بە ستایل تازەگەر و بەئەقڵیەت لەسەدەکانی ناوەڕاستە،تاکێک، لێره یەک ڕوو و تۆزەک لەولاتر شەش ڕووەکانی سەردەمی ستالینە،سەعاتێک مەولاناو سەعاتێک حەجاجە، لە ڕفتار سەدام و هیتلەرو لەتێزەکانیدا گاندی و حەلاجە ،بەیانی سوکرات و نیوەڕۆ نیرۆنە، بەقسە مەلحەم و بەکردار ژارە، شتگەڵێک دەڵێت جیاواز لەوەی لەسکی خۆیدا هەڵیگرتووەو باوەڕی پێیەتی، تاکێکی پڕ لەپارادۆکس و لێوان لێو لە دووفاقیی،تاکێک لەدیوێکدا فێمنیزمگەرایەو دەستێکی شیعری ڕۆمانسی و لاوانەوەی ژن و عاشقی جەستەی ژنە،لەهەمانکاتدا و لەدیوەکەیتریدا، جەلادێکەو دەستەکەی تری گۆچانی گیانی ژنە،ئەو تاکەی وەکو عەلی وەردی دەڵێت جارێک(دۆن خوان) و جارێکیش (حاجی عەلەوی)ـە.
تاکێک کورد وتەنی قوتە شەنەیەکی لایەو با بۆ کامەلاو کوێ هەڵیکرد، ئەمیش بەو ئاڕاستەیە بەبای دەکات، تاکێک وەکو نیسک وایە، نەبەری هەیەو نەپشت و بۆ کەس ماڵ نییە، هێڵێکی دیاریکراو پڕنسپێکی جێگیرو مۆڕاڵێکی دیاریکراو بەهایەکی پیرۆزی نییەو تاکێکی ڕاڕاو ناجێگیرەو جێگەی متمانە و پشت پێ بەستنێ نییە،
تاکێک ڕۆژێک چەپەو ڕۆژێک ڕاست، هەفتەیەک موسڵمان و عاریف، هەفتەیەکیتر مادیگەراو ئەتێست، مانگێک زەردەشتی و مانگەکەیتر مەسیحی، ڕۆژێک خواناس و ڕۆژەکەیتر بێ خواو ڕۆژی دواتر خۆی لێ دەبێت بەخوا.
چرکەیەک مۆدێڕن و نەتەوەپەرستە،چرکەیەکیش پۆست مۆدێرن و فەوزەوی و ئەنارشیستە،چریەکیتر سەلەفی و فێندەمێنالیستە،چرکەیەکیتریش مرۆڤ دۆست و هیومانیستە، دەمێک عاشقی ڕەنگی زەردەو دەمێکیتر سەوز، پار مەدحی ڕەنگی ڕەشی دەکردو ئێستاتەنها بڕوای بەڕەنگی سپی هەیە!
تاکێک هەردەمەو شتێکە، هەموو شتەو هیچ شتێکیش نییە، بانگەشەی ئایینی حۆشەویستی و ڕێبازی مرۆڤ بوون دەکات، کەچی مێشکی خۆی لەبۆتەی ئایدیۆلۆژیایەکدا لەقاڵبداوەو پڕە لەدەمارگیری بۆ تێگەیشتنێکی دیاریکراو لایەنگری بۆ ئایینێکی دیاریکراودا.
کەسایەتی تاکی عیراقی، پێمان دەڵێت کەسایەتی تاک لەناو چی کەش و هەوا ژینگەیەکی کۆمەڵایەتی پێک بێت، ئەوە کاریگەری و جێکەوتی ئەوژینگەیەی بەسەرەوە دەبێت ،تاک بەرهەم و کوڕی ژینگەو کومەڵەکەی خۆیەتی، ئەو کۆمەڵەی کە تێیدا دەژیت، ئەوتاکەیە کەکۆمەڵ لەمناڵیەوە لەڕێگەی پەروەردەوە دروستی دەکات، یاخود وێرانی دەکات، کۆمەڵێک ، بێ فلتەرو سانسۆرو چاودێری و ئاگالێبون مناڵ بەرەڵای شەقام دەکات، تا لەگەڕەکدا فێری شەڕو ڕفتارخراپی بێت و هەستی خۆ بەزلزانی کەسایەتی و دەمارگیری بۆ مناڵانی گەڕەکەکەی و ڕۆحی کۆڵانچیەتی لادروست بێت، ئەو دەمارگیرییەی بۆگەڕەک ، کەلەئایندەو دواتردا تەشەنە دەسەنێت بۆ دەمارگیری تیرەو هۆزو شارچیەتی و مەزهەبی وئاینی، لەماڵەوەش داوا لەمناڵ دەکەن لەبەردەم گەوراندا ویقارو شکۆ بنوێنێت،دووکەسایەتی لەمناڵ دروست دەکەن، یەکێکیان بۆ کۆڵان و ئەوەیتریشیان بۆ بەردەم خەڵکی لەخۆی گەورەتر.
کەسایەتی تاکی عیراقی، پێمان دەڵێت واتای ئەوە نییە دەست لەمناڵ هەڵگرین و منداڵ چی ویست و هەوەسکرد، بەدڵی ئەو بێت و بۆی جێبەجێ بکەین و ئازادی ڕەهای پێ ببەخشین،
نەخێر دەکرێت لەڕێگەی سود وەرگرتن لەوزە شاراوەکانەوە، هەوەسە سروشتییەکانی منداڵ کۆنترۆڵ بکرێت، وەلێ نابێت وەکو ئەو جڤات و کۆمەڵەیە بین، کە هەر لەمناڵیەوە پەروەردەیەکی سەقەت دەرخواردی منداڵ دەدات و دیکتاتۆرانەو تۆتالیتارنەو تاکڕەهەندانە وتاک لایەنانە بێ ئەوەی حیساب بۆ خولیاو رەچاوی مومارەسەکردنی حەزە سروشتیەکانی منداڵ لەناو سنورێکی دیاریکراودا بکرێت.مناڵ وابەستەی کومەڵێک دۆگم و پەروەردەیەکی زبرو زۆر توند دەکەن،(زۆر جار پەل بۆ ڕسکاندنی سیفەتی ڕیابازی و دووڕوویی دەهاوێت و منداڵێکی دووڕووی ڕیاباز بەرهەمدێت کە شتێک دەڵێت و شتێکی دیکە دەکات شتێک دەکات ئیمانی پێی نییە. بڕوایشی بەشتێکە کە ئەنجامی نادات...)ٚ.
ئیتر لەکۆمەڵێکی وادا، سەرەنجام و لەئایندەدا، تاکێکی دووڕو ،بەرهەم دێت، وەکو ئەوەی عیراق ،کەمنداڵەکەی لەمنداڵیەوە بەدەست کۆمەڵێک سزاوە دەناڵێنێت و (ئیدی دەیەوێت هەرچۆنێکی کردووە لەڕێگەی لادان و فرت و فێڵەوە خۆیانی لێ ڕزگا بکات.)لەڕووکەش خۆی زۆر بەڕێزو کەسێکی نموونەی ئەدەب و باڵاوەنیشان دەدات، کەچی هەزارو یەک بەهانە و پۆزش و بگرەو بەردە بۆخۆی دەهێنێتەوە تاخۆی لەو بەندوبارە ڕزگاربکات، تاکێک هەڵگری دووکەسایەتی،یەکێکیان بۆ کاتی بیرکردنەوە و، ئەوەی دیکەشیان بۆکاتی کارکردن،
تاکێک بەرلەوەی خەڵکی فریو بدات،وەکو وەردی دەڵێت، حۆی فریو دەدات، ئیدی بەو چەشنە نەوەیەکی دوو ڕوو و دوو فاق دروسدەبێت و پەتای دووفاقیی لەسەرتاسەری کۆمەڵ بڵاو دەبێتەوەو نەحۆشی دووفاقی جەستەی نیشتمان و دڵی جڤاک دەهاڕێت.
ئیتر لەکۆمەڵێکی دوو ڕوو و دەبڵ مۆڕاڵدا، هیچ شتێک لەشوێنی خۆی و لەسەر ڕێچکەی سرووشتی خۆیدا نامێنێتەوە، کۆمەڵێک. سیاسیەکانی بازرگان و بازرگانەکانی گەندەڵ، پیاوە ئاینیەکانی درۆزن و مامۆستاکانی ئەخلاق ناشرین، پزیشکەکانی مادی و ئستغلالکەر دەبن.
لەکۆمەڵێکی دوو ڕوو و دەبڵ مۆڕاڵدا، لەناو تاکگەڵێکی خاوەن کەسایەتی ئزداوجدا، تاک چ تاکێکی لێدەردەچێت، جگە لە تاکێک وەکوو هەموو تاکەکانی تر دووڕوو و ڕیاکەرنەبێت.تاکێکی ئزدیواجی نەبێت،لەوەها کۆمەڵێکدا، ئیزدیواجیەتێک. تێکەڵ بەخوێن و شادەماری مرۆڤەکان دەبێت، دووفاقی دروونی، کۆمەڵایەتی، سیاسی، ئایینی..تاد.
ئەو پەتای دوو فاقییەتەی کە زۆرینەی تاکی عیراقی لەسکی خۆیدا هەڵیگرتووەو خویان پێیەوە گرتووەو لەسەری ڕاهاتوون و تۆی ئەو دووفاقیەتەیان تێدایەولەگەڵیدا دەژین و لایان بووەتە بە نەریت و شتێکی نۆڕمال و سروشتی و ئاسایی و وەکو میراح نەوە، بۆ نەوەی دەگوازێتەوە. لەو عیراقەی وەکو نووسەر ئاماژەی بۆ دەکات، کە هەندێک تایبەت مەندی تێدایە، لەهیچ جڤاتێکی دیکەدا نەبینراوەو نییە.ئەو دەردی نامۆیی کومەڵایەتی و دووفاقیی کەسایەتییەی گشت کۆمەڵی تەنیوەو هەموو تاکێک بەئەندازەی خۆی گیرۆدەی بوون و بەدەستیەوە دەناڵێنن.

 

چین بە راپۆرتێک وەڵامی رەخنەکانی ئەمریکا دەداتەوە


 
سەرکردەی 110 وڵاتی جیهان لەلایەن سەرۆکی ئەمریکاوە بانگهێشتکراون بۆئەوەی رۆژانی 9 و 10ـی ئەم مانگە بەشداری لە "لووتکەی دیموکراسی"دا بکەن کە بە شێوەی ئۆنلاین بەڕێوەدەچێت.

جین ساكی، گوتەبێژی کۆشکی سپی دەڵێت، "ئەمە دەرفەتێکە" بۆ سەرکردەکان تاوەکو گفتوگۆ بکەن لەسەر ئاستەنگ و دەرفەتەکانی بەردەم حکومەتە دیموکراسییەکانی جیهان؛ هەروەها بۆ ئەوەی تاوتوێی ئەوە بکەن کە دیموکراسی چۆن دەتوانێت خزمەت بە هاووڵاتییەکانیان بکات، ئەوەش لەسەر بنەمای ستوونەکانی لووتکەکە، کە بریتین لە: بەهێزکردنی دیموکراسی، بەرگریکردن دژی خۆسەپێنی، بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و پەرەدان بە رێزگرتن لە مافی مرۆڤ.

چین بۆ لووتکەکە بانگهێشتنەکراوە، بەڵام تایوان لەنێو لیستی بانگهێشتکراواندایە، ئەوەش کاردانەوەی تووندی پەکینی لێکەوتووەتەوە، بە تایبەتیش کە چین، تایوان بە بەشێك لە خاکی خۆی دەزانێت و دژی ئەوەیە لە لایەن رۆژئاواوە وەکو قەوارەیەکی سەربەخۆ مامەڵەی لەگەڵ بکرێت.

جێگری وەزیری دەرەوەی چین بە تووندی رەخنە لە واشنتن دەگرێت و دەڵێت، ئەمریکا دەیەوێت بەم کارەی "وڵاتان بەسەر دیموکراسی و نادیموکراسییدا دابەشبکات و پەنجەی تۆمەت بۆ سیستمی دیموکراسییان رابکشێت."

لی یوچێنگ، جێگری وەزیری دەرەوەی چین رایگەیاند، "لە راستیدا ئەمە دژی دیموکراسییە؛ هیچ خزمەتێک بە یەکڕیزیی جیهان ناکات؛ هیچ باشییەکی بۆ هاوئاهەنگی و پێشکەوتن نابێت. ئەمە بیرکردنەوە و نیازە دووژمنکارەکان پێشاندەدات. دیموکراسی تەنیا ئامرازێکە بۆ گوشارخستنەسەر هەر کەسێک کە لەگەڵ ئەوان هاوڕا نەبێت بۆ ئەوەی پێشکەوتنی وڵاتانی دیکە بوەستێنن."

لە کاردانەوەی کۆنفرانسی "لووتکەی دیموکراسی"ـی ئەمریکا، بڕیارە ئەمڕۆ چین راپۆرتێک بە ناوی "ئەو دیموکراسییەی کە کاردەکات" بڵاوبکاتەوە و تێیدا لە روانگەی خۆیەوە باس لە دیموکراسیی وڵاتەکەی و جیهان بکات.

ئەم شارە کێشە لەنێوان تورکیا و سووریا دروستدەکاتەوە


پەرلەمانی سووریا دەڵێت، ئەوەی لەدەستیان بێت بۆ وەرگرتنەوەی شاری هاتای لە تورکیا دەیکەن و وەزیری بەرگریی تورکیاش ئەو لێدوانە بە "بێمانا" ناودەبات.

هاتای یانیش لیوا ئەسکەندەروون، ئەو شارەی جێگەی مشتومڕی نێوان تورکیا و سووریایە، جارێکی دیکە کەوتەوە رۆژەڤ؛ ئەنقەرە و دیمەشق لێدوانی دژ بە یەکدی لەمبارەوە دەدەن. ئەو شارە دەکەوێتە باشووری تورکیا، لە سێ لاوە لەگەڵ سووریا هاوسنوورە و تەنیا لە لاکەی دیکەوە لەگەڵ تورکیا هەمان سنووری هەیە.

سێشەممەی رابردوو 30-11-2021 بە بۆنەی تێپەڕبوونی 82 ساڵ بەسەر کۆنترۆڵکردنی ئەو شارە لەلایەن تورکیاوە، پەرلەمانی سووریا راگەیێندراوێکی بڵاوکردەوە کە تێیدا هاتووە: "هاتای دڵی سووریایە و شارێکی دانەبڕاوە لە جەستەی سووریا. بە دڵنیاییەوە ئەوەی لەدەستمان بێت ئەنجامیدەدەین بۆ گەڕاندنەوەی ئەو شارە. تورکیا وەکو نەوەکانی عوسمانی چاویان لە داگیرکاری و هێرشکردنە سەر خاکی سووریایە. ئەوان لەگەڵ گرووپە تیرۆریستییەکان پێشێلکاریی زۆریان لە سووریا کردووە."

رۆژی هەینی وەزیری بەرگریی تورکیا بە یاوەریی ژمارەیەک بەرپرسی سەربازیی وڵاتەکەی گەیشتە هاتای و لەوێ جەختی لەسەر بەردەوامبوونی ئۆپەراسیۆنەکان لە هەرێمی کوردستان و سووریا کردەوە؛ هاوکات وەڵامی پەرلەمانی سووریاشی لەبارەی هاتای دایەوە.

خوڵوسی ئاکار، وەزیری بەرگریی تورکیا رایگەیاند، "لەبارەی شاری هاتایمان زنجیرەیەک روونکردنەوەی بێ مانا دەبیستین. هاوڕێیان، ئەو روونکردنەوانە وەکو هاواری سەرخۆشێک یان وڕێنەی کەسێک لە کۆمادا بێت وان و هیچ بەها و نرخێکیان نییە. ئێمە وەکو سوپای تورکیا چاومان لە خاکی کەس نییە، بەڵام ئەو کەسانەی شارەزای مێژوون و دەیخوێننەوە دەزانن ئەو لایەنانەی چاویان لە خاکی ئێمە بووە، چییان بەسەردا هاتووە."

پێش ئەیلوولی 1938 هاتای وەک بەشێک لە خاكی سووریا لەژێر دەسەڵاتی فەرەنسییەکاندا بوو؛ رۆژی 2ی ئەیلوولی 1938 هاتای سەربەخۆیی لە ژێر ناوی [دەوڵەتی هاتای] راگەیاند، بەڵام ساڵێک دواتر و لەگەڵ کشانەوەی فەرەنسییەکان لە ناوچەکە، ئەو شارە لەلایەن تورکیاوە کۆنترۆڵکرا و ئێستا پارێزگای ژمارە 31ی کۆماری تورکیایە و ژمارەی دانیشتووانی 1.6 ملیۆن کەسن

پلاتفۆڕمی کوردستان، دیداری پەروەردەیی ئەنجامدا



ئەمڕۆ شەممە ١٣-١١-٢٠٢١ پلاتفۆڕمی كوردستان بۆ پرسە نیشتمانییەكان، دیداری پەروەردەیی( كۆرۆنا: لێكەوتە و چارەسەر)ی ئەنجامدا ..
لە دیدارەكەدا ڕاپرسییەك و چوار توێژینەوە پێشكەش كران و دواتر ڕاوسەنجی پسپۆڕانی کەرتی پەروەردە وەرگیرا.


دیدارەكە بە ئامادەبوون و وتاری( مامۆستا دڵشاد عمر) بەڕێوبەری گشتی پەروەردەی سلێمانی و بەڕێوبەری گشتی پەروەردەی گەرمیان دەستی پێکرد و پسپۆڕان و سەرپەرشتیارانی پەروەردەیی و لێپرسراوانی پەروەردە جیاوازەكانی قەزاكان ئامادەو بەشداری گفتووگۆکان بوون.
لە دیدارەكەدا سەرنجەکان سەبارەت بە ڕاپرسی تایبەت بە بابەتەکە و توێژینەوە پێشكەشكراوەكانەوە وەرگیراو تیشك خرایە سەر بەشێك لە گرفتەكانی كەرتی پەروەردە..